Summer job, uncertain future

Seasonal employment is gaining increasing importance in Albania, especially in the tourism sector, becoming an essential pillar of the economy and an opportunity for young people to gain experience and build a career. However, this phenomenon also brings serious challenges to the formalization, protection and motivation of employees, which require attention and coordinated actions from institutions and businesses…

When summertime came, Elira, a student from Tirana, didn't choose to stay home or spend the holidays like most of her friends.

Instead, she made a decision that would change her experience this season, to leave the capital and go to the South of Albania to work during the summer.

The reason? A better salary than he could find in the capital and the opportunity to earn more while facing new challenges.

He postponed the exams until September, because in the end, the zeros he would get in his bank account were worth "sacrificing" his previous routine.

But Elira is not the only one to make such a decision. The path to seasonal employment was paved much earlier.

At a time when the labor market in Albania is facing challenges and continuous transformations, seasonal employment is gaining increasing importance, becoming a key pillar for supporting strategic sectors of the economy, especially tourism, which is one of the main engines of national economic growth.

With the summer season approaching and the significant increase in the flow of tourists, the need for temporary staff to provide quality services in the areas of hospitality, gastronomy, maintenance, facility management and tourist activities increases significantly.

This reality presents challenges and raises questions regarding how this form of employment should be managed by public and private institutions.

How prepared are these institutions to formalize and support seasonal employment in a way that ensures the rights and dignity of workers?

What are the mechanisms that should be put in place to avoid informality and create more favorable conditions for the professional development of young people engaged in these positions?

On the other hand, the key question that arises is: what is the real role of seasonal employment in the Albanian economy?

Should we see it simply as a tool to cover temporary gaps in the labor market during busy periods, or on the contrary, as a springboard and real opportunity for young people to gain experience, develop new skills, and build long-term careers?

Enri Jahja, the president of the Association of Bars and Restaurants, previously told "Monitor" that the increase in salaries for service sector employees in bars and restaurants on the coast has continued this year, with an average of 10 to 20%.

According to him, salaries in the south for positions such as waiter, bartender or cocktail preparation professional range from 120 thousand to 200 thousand lek per month.

Mr. Jahja said that this wage increase is a consequence of a broken balance between demand and supply in the labor market, where demand is low and in many cases, without professional training, while supply is high.

Despite the increase in wages, the bar and restaurant sector continues to suffer from a shortage of labor. Many businesses are looking to hire foreign workers from the Philippines, Bangladesh, Myanmar and Pakistan as a solution, although many of them see Albania as a transit country to EU countries.

But experts suggest that seasonal employment can become a bridge between education and the labor market, helping to reduce structural unemployment, especially among youth, and contributing to regional and national economic development.

To achieve this, it is imperative that seasonal employment policies and practices are improved and formalized in a sustainable manner.

This includes creating clear contracts, ensuring safe working conditions, fair pay, and respecting all legal rights of seasonal workers.

Likewise, training and education programs should be developed to better prepare employees, giving them opportunities to grow professionally and integrate more easily into the permanent labor market.

Ultimately, seasonal employment should not be considered just as a temporary solution or a passing phenomenon, but as an essential component of an organized and effective employment system, which contributes to economic growth and the improvement of the quality of life for many Albanian families.

The questions and challenges raised by this model must be addressed seriously by all stakeholders, so that seasonal employment can become a powerful and sustainable instrument of economic and social development in Albania.

FIGURES

According to the National Employment and Skills Agency, around 200,000 people are recruited in tourism every year. In 2023, there were around 43,000 employees, while the 2024–2030 plan targets 74,000 seasonal workers in the tourism sector.

"It has to go from summer experience to long-term career"

 Erion Muça, employment expert, speaks

Tourism businesses, especially those in coastal areas, rely on temporary workers to meet various needs, from services in restaurants and hotels to infrastructure maintenance.

Sipas Erion Muçës, ky lloj punësimi nuk është vetëm një mënyrë për të përballuar valën e turistëve, por edhe një mundësi për shumë të rinj, kryesisht studentë, që të fitojnë përvojë, të zhvillojnë aftësi praktike dhe të ndihmojnë financiarisht veten apo familjen.

Por sipas tij, sfidat për bizneset janë të mëdha: nga gjetja e punonjësve të përshtatshëm, krijimi i kushteve të qëndrueshme dhe motivimi i tyre, deri te formalizimi dhe mundësia e avancimit brenda sipërmarrjeve.

Cilët janë sektorët kryesorë në Shqipëri që varen nga punësimi sezonal dhe sa i rëndësishëm është ky lloj punësimi për ekonominë?

Punësimi sezonal në Shqipëri lidhet kryesisht me sektorin e turizmit. Kërkesa më e madhe për punonjës vjen nga sipërmarrjet turistike, veçanërisht në zonat bregdetare, të cilat përballen me fluks shumë të madh turistësh gjatë sezonit.

Kjo krijon nevojë për punonjës, qofshin profesionistë të fushës apo punonjës të thjeshtë për role si kamerierë, recepsionistë, kuzhinierë, pastiçierë, mirëmbajtës, sanitarë dhe të tjera pozicione të domosdoshme për funksionimin normal të industrisë turistike.

Sigurisht, ka sfida për vetë bizneset për të gjetur punonjës të përshtatshëm.

Këtu përfshihen nevoja për të ndërtuar një infrastrukturë të brendshme motivimi dhe shpërblimi që fillon nga paga e drejtë, trajtimi njerëzor dhe social, shpërblime për orët shtesë dhe mundësia për të punuar përtej sezonit në role mbështetëse brenda së njëjtës sipërmarrje.

Kjo u jep punonjësve siguri dhe motivim të vazhdueshëm.

Çfarë profili kanë zakonisht punonjësit sezonalë dhe cilat janë arsyet që i shtyjnë drejt këtij lloj punësimi, veçanërisht të rinjtë dhe studentët?

Zakonisht, profili i punonjësve sezonalë është ai i të rinjve, kryesisht studentë apo individë në fillimet e karrierës së tyre, të cilët janë në kërkim të një përvoje të parë pune, apo të një mënyre për të gjeneruar të ardhura shtesë gjatë pushimeve ose periudhave të lira nga studimet.

Janë individë energjikë, fleksibël dhe të gatshëm për të punuar në kushte të ndryshme, shpeshherë intensive, për një periudhë të kufizuar kohe.

Arsyet që i shtyjnë drejt këtij lloj punësimi janë të ndryshme. Së pari, është nevoja ekonomike – dëshira për të fituar para në mënyrë të pavarur.

Por përtej këtij faktori, shumë të rinj e shohin punësimin sezonal si një mundësi për të fituar përvojë praktike, për të zhvilluar aftësi të reja – si komunikimi, menaxhimi i kohës, puna në grup – të cilat janë të domosdoshme në çdo fushë më vonë.

Për disa të tjerë, kjo është një mënyrë për të testuar veten në fusha të ndryshme, për të kuptuar më mirë se ku ndihen më të aftë apo të përmbushur.

Ka edhe raste kur një përvojë sezonale shndërrohet në një mundësi më të qëndrueshme punësimi, apo në një pikënisje për karrierë në industrinë përkatëse, veçanërisht në turizëm apo shërbime.

Pra, motivimi nuk është vetëm financiar – është gjithashtu zhvillim personal dhe profesional, orientim në karrierë dhe ndonjëherë, edhe dëshira për të qenë pjesë e një atmosfere dinamike dhe sociale, që e karakterizon zakonisht punën sezonale, sidomos gjatë verës.

Cilat janë sfidat që hasin bizneset për të gjetur punonjës?

Së pari, duhet të krijojnë një infrastrukturë të brendshme për motivimin dhe nxitjen e punonjësve.

Kjo fillon nga niveli i pagës, trajtimi njerëzor dhe social, e vazhdon me shpërblime për punën shtesë që bën një punonjës, për të qenë korrekt me pagesën e orëve shtesë apo me mundësinë që mund t’i ofrohet një të riu – qoftë profesionist, zanatçi apo punëtor i thjeshtë – për të qëndruar shumë më gjatë sesa periudha e sezonit, i angazhuar dhe i punësuar pranë asaj sipërmarrjeje, duke bërë punë të tjera mbështetëse dhe plotësuese në funksion të saj.

Qëllimi është që punonjësi të ketë siguri dhe garanci shtesë, duke qenë i siguruar për punën dhe mbarëvajtjen e saj.

Nga ana tjetër, është e qartë që sot, shumë punonjës në sektorin e turizmit, kërkojnë të promovohen, në varësi të profilit të punës dhe pozicionit.

Duan të kalojnë, për shembull, nga recepsionist në menaxher të një njësie turistike, nëse kanë kualifikimet përkatëse.

Pikërisht për këtë arsye, sistemi i promovimit të brendshëm në karrierë është i rëndësishëm.

Bizneset dhe kompanitë në sektorin e turizmit duhet të krijojnë struktura minimale, pa organigrama të fryra, me qëllim që të nxisin punonjësit jo vetëm përtej nivelit të pagës, por edhe përtej trajtimit dinjitoz dhe mundësive shtesë për të plotësuar infrastrukturën.

Një komponent tjetër është mundësia që vetë sipërmarrja t’u japë punonjësve hapësirë të rriten profesionalisht, qoftë në një apo dy pozicione brenda mjedisit të punës.

Kjo ndihmon punonjësin që të konkurrojë me  përvojën e fituar, jo vetëm brenda vendit, në sipërmarrje të tjera, por edhe jashtë vendit – si një mënyrë prezantimi profesional në kërkimin dhe gjetjen e një pune të ngjashme apo të përafërt me atë që ka bërë.

A është kjo ndoshta një nga arsyet pse shumë të rinj kërkojnë punë sezonale jashtë kufijve? Sepse ndoshta atje gjejnë një model më të përshtatshëm në përputhje me këto kritere që ju përmendët në këtë situatë?

Deri tani, hulumtimet e mia tregojnë se një nga arsyet pse punonjësit lëvizin për të punuar në mënyrë sezonale në vendet e tjera është niveli disi më i lartë i pagës, si dhe disa lehtësi që lidhen me kostot dhe shpenzimet e tyre – të tilla si akomodimi, ushqimi, oraret fleksibël të punës, si dhe të paktën një ditë pushimi në javë që u jepet nga vetë sipërmarrja, apo lehtësia në alternimin e turneve mes punonjësve.

Qëllimi i këtyre lehtësive është që punonjësit të kenë sa më pak lodhje në punën që kryejnë dhe të ndihen më komodë, sepse paga apo shpërblimet që marrin justifikojnë këtë angazhim.

Lëvizja e punonjësve drejt vendeve të rajonit, sidomos për punësim sezonal, në shumicën e rasteve nuk lidhet drejtpërdrejt me diferencën e madhe të pagës krahasuar me Shqipërinë, por më tepër sepse atje ata arrijnë të kursejnë më shumë para, falë mbulimit të kostove të akomodimit, qëndrimit, ushqimit dhe mungesës së shpenzimeve shtesë, gjë që e bën më të leverdishme punën në këto industri.

Megjithatë, kjo nuk ndodh shumë për përvojën profesionale, as për eksperiencën e shtuar apo ballafaqimin me modele standarde, sepse punësimi sezonal është i përhapur në çdo vend të Europës që është destinacion turistik ose ka potencial turistik.

Ai është një punësim intensiv, që kërkon resurse të mëdha fizike dhe mendore, si dhe përkushtim të lartë, për shkak të periudhës së shkurtër gjatë së cilës ofrohet shërbimi.

Kjo periudhë është veçanërisht intensive për shkak të pranisë së lartë të klientëve që kanë nevojë për shërbimin tënd.

Cilat do të ishin disa instrumente që ndoshta shteti duhet të aktivizojë për të formalizuar punësimin sezonal dhe për ta zgjatur në kohë, në mënyrë që të bëhet një formë punësimi më afatgjatë?

Vendet përreth Shqipërisë, por edhe një sërë vendesh europiane, tashmë kanë nisur të subvencionojnë sipërmarrjet turistike duke mbuluar një pjesë të pagës – pse jo, edhe gjithë pagën minimale të punonjësit, ose të paktën 70–80% të pagës mesatare që punonjësi ka pasur gjatë periudhës së sezonit.

Sidoqoftë, për mua, ky subvencionim nga shteti për sipërmarrjet duhet të vijë vetëm atëherë kur vetë kompanitë dhe bizneset kanë kryer një proces standardizimi dhe modernizimi të mënyrës se si funksionojnë nga brenda: çfarë standardesh kanë në trajtimin, vlerësimin dhe motivimin e punonjësve; sa të kënaqur janë punonjësit me punën që bëjnë në këto sipërmarrje.

Pra, subvencionimi duhet të vijë si rezultat i një feedback-u të matshëm nga këto hapa të ndërmarra nga bizneset dhe të përcaktohet në bazë të një sistemi merite.

Këto sipërmarrje që realisht kanë standardet e duhura për trajtimin dhe zhvillimin e punonjësve, që i trajnojnë dhe i promovojnë nga brenda dhe që i trajtojnë mirë, duhet të jenë të parat që të përfitojnë subvencionim nga shteti për të mundësuar një punësim sa më afatgjatë.

Gjithashtu, duhet të kërkohen dhe gjenden forma alternative përmes aplikimit në projekte të ndryshme dhe programe ndërkombëtare nga vetë sipërmarrjet turistike, që në një formë apo në një tjetër të gjenerojnë të ardhura alternative, për të pasur mundësi të mbajnë në punë punonjësit gjatë gjithë vitit.

Ashtu si sot, nëse një punonjës do të qëndrojë në një sipërmarrje turistike përtej sezonit turistik, ai duhet të ketë edhe role dhe përgjegjësi konkrete që ndikojnë në rritjen e të ardhurave të sipërmarrjes edhe jashtë sezonit.

For example, an employee who was a receptionist during the season could become a social media manager for that business during the off-season, connecting and collaborating with European agencies in order to increase the number of customers visiting that tourist unit the following year.

This employee, in one way or another, justifies and generates his own salary even in the off-season, as well as the profit that the enterprise expects from his work.

You have been in constant contact with students and young people for years. Can you give some advice to young people who see seasonal employment as a quick way to earn money during the summer?

Any attempt to earn money must be accompanied by a job that positively impacts, after a certain period of time, the creation of a professional identity.

I am totally against doing a job just for money, when it is not related to a young person's desires to build a profession, when it is not related to the education and training they have, or when it does not affect the strengthening of the competencies and professionalism with which they will compete tomorrow.

So, today, it is not enough for a young person – or anyone – to make their personal skills available to perform various jobs that bring them income, unless they delve deeper into one of these jobs to turn it into a profession.

Because only this really helps him in his professional development, in the right that he should enjoy tomorrow to advance professionally and to have a profession that will accompany him throughout his life.

Difficulties

The government and operators are discussing subsidizing the off-season (4–6 months), including minimum wage employment and social security. However, businesses are heavily hiring foreign workers (from Asia, Latin America, the Philippines, Uganda, Turkey), due to the shortage of local staff.

TRENDS

Seasonal employment in Albania is an essential part of the economy, especially in the tourism and agriculture sectors. The market is characterized by:

Lack of local staff, due to difficult conditions.
Replacement of the workforce with foreign workers.
Government initiative for support during the off-season, still under discussion.
Variable salaries, from €400 for basic services to €3,000 for specialized professions./Monitor