FLASH
Shkruar nga Gjergj Zefi
Bombardimet nuk e rrëzuan regjimin iranian, por i dhanë frymëmarrje politike, ndërsa ëndrra për një marrëveshje më të mirë se ajo e Obamës duket sot më e largët se kurrë.
Nga dita e parë e përshkallëzimit të krizës me Iranin kemi mbrojtur një tezë të thjeshtë: problemi i Iranit nuk është vetëm programi bërthamor, por vetë natyra e regjimit që e drejton vendin. Kush mendonte se disa javë bombardimesh do ta detyronin Teheranin të kapitullonte ose do ta sillnin automatikisht në tryezën e negociatave, nuk e kuptonte kompleksitetin e Republikës Islamike.
Historia po e vërteton pikërisht këtë.
Në vend që të dobësohej, regjimi iranian e shfrytëzoi përplasjen ushtarake për të konsoliduar kontrollin e brendshëm. Çdo bombë e rënë nga jashtë u përdor si propagandë për të ushqyer narrativën e "rrethimit nga armiku", duke zbehur zërat kritikë dhe duke e detyruar një pjesë të shoqërisë të rreshtohej përballë kërcënimit të jashtëm. Ky është mekanizmi klasik me të cilin mbijetojnë regjimet autoritare.
Kjo ishte arsyeja pse kemi argumentuar vazhdimisht se ndryshimi i vërtetë në Iran nuk mund të vinte nga raketat, por nga vetë populli iranian. Protestat që tronditën vendin pas vdekjes së Mahsa Amini dëshmuan se ekziston një shoqëri që kërkon liri, reformë dhe fundin e regjimit teokratik. Pikërisht ajo energji duhej mbështetur politikisht, diplomatikisht dhe ekonomikisht nga Perëndimi, jo të zëvendësohej me një konflikt ushtarak që i dha regjimit oksigjen politik.
Paradoksi është i qartë. Ajo që nisi me retorikën e "ndryshimit të ekuilibrave" përfundoi duke i dhënë Teheranit argumentin më të fortë për të shtypur opozitën e brendshme në emër të sigurisë kombëtare.
Edhe administrata Trump duket se është përballur me kufijtë e strategjisë së forcës. Objektivat ushtarake mund të goditen, por ndryshimi politik nuk imponohet nga ajri. Nëse synimi ishte të detyrohej Irani të pranonte kushte të reja ose të ndryshonte sjelljen strategjike, rezultatet deri tani nuk e mbështesin këtë pritshmëri.
Po aq e paqartë mbetet edhe perspektiva diplomatike. Rikthimi te modeli i negociatave të viteve të administratës Obama duket sot më i vështirë se kurrë. Mosbesimi është thelluar, palët janë më larg njëra-tjetrës dhe çdo raund i ri bisedimesh do të zhvillohej në një klimë shumë më armiqësore sesa ajo që prodhoi marrëveshjen bërthamore të vitit 2015.
Në fund të fundit, Lindja e Mesme nuk ndryshon me slogane, as me deklarata triumfaliste. Ajo ndryshon vetëm kur kuptohet realiteti politik i rajonit dhe dinamika e shoqërive që e përbëjnë.
Prandaj, bilanci i deritanishëm është i hidhur. Shumë retorikë. Shumë kërcënime. Shumë bombardime.
Dhe shumë pak ndryshim.
Nëse qëllimi ishte një Iran më i dobët dhe më i gatshëm për kompromis, kjo mbetet ende për t'u provuar. Nëse qëllimi ishte t'i jepej fund regjimit, zhvillimet deri tani sugjerojnë të kundërtën: ai ka gjetur një arsye të re për të forcuar kontrollin e tij.
Ndoshta ky është mësimi më i madh i kësaj krize. Regjimet autoritare nuk rrëzohen domosdoshmërisht nga presioni ushtarak i jashtëm. Shpesh ato ndryshojnë vetëm kur humbasin legjitimitetin përballë qytetarëve të tyre. Dhe pikërisht aty duhej të ishte përqendruar strategjia e Perëndimit.
Përndryshe, gjithë kjo përplasje rrezikon të mbahet mend vetëm me një përfundim të thjeshtë:
Shumë fjalë për asgjë./Pamfleti
Lini një Përgjigje