FLASH
Shkruar nga Alison Mutler
Për herë të parë që nga shpallja e pavarësisë së Moldavisë, ribashkimi me Rumaninë po mbështetet hapur nga liderët e të dy vendeve, ndërsa edhe opinioni publik po vjen duke u ngrohur gradualisht. Skenari hap perspektiva të reja në Ballkan, mes të cilave edhe ribashkimin e Shqipërisë me Kosovën…
Ideja që dikur konsiderohej krejtësisht e paimagjinueshme, tashmë po diskutohet aktivisht jo vetëm në Kishinau dhe Bukuresht, por edhe në Bruksel, i cili mbron parimin se të dyja kombet duhet të vendosin vetë për fatin e tyre.
Ndërkaq për Moskën, ky skenar përfaqëson një makth të vërtetë gjeopolitik. Moldavia ishte pjesë e Rumanisë nga viti 1918 deri në vitin 1940, kur u aneksua nga Bashkimi Sovjetik si pasojë e paktit famëkeq të Moskës me Gjermaninë Naziste, për të shpallur më pas pavarësinë në vitin 1991, me shpërbërjen e BRSS-së.
Sot, me një popullsi prej 2.3 milionë banorësh, Moldavia ndodhet e pozicionuar gjeografikisht mes Ukrainës dhe Rumanisë - kjo e fundit anëtare e Bashkimit Evropian dhe e NATO-s.
Një bashkim i mundshëm do të kërkonte referendume në të dyja vendet dhe ndërlikohet ndjeshëm nga konfliktet e ngrira në republikën separatiste të Transnistrisë dhe rajonin autonom të Gagauzisë, të cilat kanë lidhje të forta me Rusinë dhe e kundërshtojnë ashpër këtë proces.
Sipas Armand Goșu, profesor i asociuar në Fakultetin e Shkencave Politike të Universitetit të Bukureshtit, ky diskutim është riaktualizuar pikërisht për shkak të luftës në Ukrainë dhe rireshtimit të ri gjeopolitik.
Edhe pse shanset mbeten të vogla, ato janë reale. Tensionet janë përshkallëzuar ndjeshëm që nga pushtimi rus në shkallë të gjerë në vitin 2022. Moska e ka intensifikuar luftën hibride dhe propagandën që kur Moldavia nisi negociatat zyrtare të anëtarësimit me BE-në në vitin 2024, duke hapur kapitullin e parë në qershor me shpresën e një procesi të përshpejtuar.
Vlen të theksohet se rreth 80 për qind e popullsisë flet rumanisht - një gjuhë të cilën sovjetikët e emërtuan qëllimisht si “moldavishte”, për të fshirë çdo ndjesi të një historie dhe identiteti të përbashkët me Rumaninë.
Ndonëse anëtarësimi direkt në BE mbetet “Plani A”, shumë zëra besojnë se vendi, i cili mbetet një nga më të varfrit në Evropë, do ta ketë të vështirë të mbijetojë i vetëm si shtet sovran dhe duhet të shohë seriozisht mundësinë e shkrirjes me Rumaninë, me të cilën ndan të njëjtën gjuhë, kulturë dhe histori.
Këtë e ka pranuar edhe vetë presidentja moldave Maia Sandu, duke thënë se për një shtet kaq të vogël është bërë jashtëzakonisht e vështirë të ruajë demokracinë dhe t'i rezistojë agresionit rus pa një mbështetje të tillë.
Deri në vitin 2024, më shumë se 850.000 qytetarë moldavë, përfshirë vetë presidenten Sandu, kanë marrë nënshtetësinë rumune. Sandu është gjithashtu e para lidere e shtetit që ka deklaruar publikisht se në një referendum hipotetik do të votonte pro bashkimit me Rumaninë, si një alternativë e shpejtë ndaj integrimit evropian.
Në të njëjtën linjë, zëvendëskryeministri i Moldavisë, Eugen Osmochescu, e ka sugjeruar këtë union si një plan rezervë nëse vendi nuk arrin të anëtarësohet në BE deri në vitin 2028, duke paralajmëruar se vonesat në negociata vetëm sa do të fuqizonin përpjekjet e Moskës për të minuar mbështetjen e popullit ndaj Perëndimit. Po ashtu, ai e pranoi se Moldavia është shumë më e cenueshme se Ukraina, pasi i mungon si industria e mbrojtjes, ashtu edhe kapaciteti i lartë ushtarak i treguar nga Kievi.
Edhe politologia nga Bukureshti, Ileana Racheru, thekson se fati i këtij bashkimi varet ngushtë nga fundi i luftës në Ukrainë, pasi nëse Rusia merr kontrollin e jugut të Ukrainës dhe del në kufi me Moldavinë, autoriteteve në Kishinau do t’u duhet të zgjedhin mes një diktature ruse dhe bashkimit emergjent me Rumaninë.
Nga ana tjetër, politikanët rumunë, duke cituar edhe një deklaratë të parlamentit të tyre të vitit 2018, kanë shprehur gatishmërinë e plotë për këtë bashkim, me kushtin e vetëm që ai të mbështetet nga shumica e qytetarëve moldavë.
Nëse ky bashkim do të ndodhte, Moldavia do të bëhej automatikisht anëtare e BE-së dhe e NATO-s, duke ndjekur shembullin e Gjermanisë Lindore pas rënies së Murit të Berlinit në vitin 1990.
Sondazhet e fundit tregojnë një mbështetje masive prej 72 për qind mes rumunëve për këtë ribashkim. Ndërsa në Moldavi opinionet janë më të ndara, sërish vërehet një kthesë historike: 44 për qind e qytetarëve janë pro dhe 39 për qind kundër, krahasuar me vitin 2015 kur vetëm 21 për qind e mbështesnin këtë ide.
Mbështetja është edhe më e lartë në diasporën moldave, ku rreth 61 për qind shprehen pro bashkimit. Ky realitet e ka alarmuar Moskën. Zëdhënësja e Ministrisë së Jashtme ruse, Maria Zakharova, e ka akuzuar Bukureshtin për plane aneksimi.
Edhe pse synimet e vërteta të Rusisë u zbuluan që në fillim të pushtimit të vitit 2022, kur plani i tyre ishte të depërtonin deri në Transnistri për të vendosur trupat ruse në kufijtë e Moldavisë.
Pasi dështoi ushtarakisht, Kremlini nisi fushata të mirëorganizuara destabilizimi dhe korrupsioni politik, veçanërisht në rajonin e Gagauzisë. Përkundër kësaj, Brukseli po ofron mbështetje të jashtëzakonshme financiare dhe politike për Kishinaun, duke akorduar 1.9 miliardë euro për periudhën 2025-2027 dhe duke garantuar se çështja e Transnistrisë nuk do të bëhet pengesë për integrimin e vendit.
Sot, 35 vjet pasi Rumania u bë shteti i parë që njohu pavarësinë e Moldavisë, ëndrra e hershme e një identiteti dhe shteti të përbashkët duket më afër realizimit se kurrë ndonjëherë.
Po Shqipëria dhe Kosova?
Nëse projekti i bashkimit mes Moldavisë dhe Rumanisë do të konkretizohej me sukses nën ombrellën e arkitekturës evropiane të sigurisë, ai do të shërbente si një precedent i fuqishëm që mund të krijonte një efekt domino në mbarë Ballkanin.
Ky skenar do të dëshmonte botërisht se kufijtë shtetërorë të vendosur pas Luftës së Ftohtë nuk janë të pandryshueshëm, duke i dhënë një shtysë të jashtëzakonshme dhe legjitimitet të ri lëvizjes për bashkimin kombëtar mes Shqipërisë dhe Kosovës. Megjithatë, ndonëse aspirata historike dhe lidhjet kulturore, gjuhësore e shpirtërore janë të padiskutueshme, rruga drejt një unioni të tillë në hapësirën shqiptare përballet me sfida gjeopolitike dhe strukturore shumë më komplekse.
Ndryshe nga rasti i Moldavisë dhe Rumanisë, ku kjo e fundit është tashmë anëtare me të drejta të plota në BE dhe NATO, statusi i Kosovës mbetet ende një çështje e pazgjidhur ndërkombëtarisht.
Pengesat kryesore vijnë nga faktori i jashtëm: pesë vende anëtare të BE-së ende nuk e njohin pavarësinë e Kosovës, ndërsa Kushtetuta e vetë Kosovës (Neni 1.3) ndalon shprehimisht bashkimin me ndonjë shtet tjetër.
Aleatët kryesorë perëndimorë, veçanërisht Shtetet e Bashkuara dhe fuqitë kryesore
të BE-së, mbajnë një qëndrim të prerë kundër ndryshimit të kufijve në Ballkanin Perëndimor.
Ata i druhen faktit se një bashkim formal shqiptar do të hapte “Kutinë e Pandorës”, duke nxitur pretendime të ngjashme separatiste në Bosnje Hercegovinë (përmes Republikës Srpska) apo në Maqedoninë e Veriut, çka do të rrezikonte të rindizte konfliktet e armatosura në rajon.
Por përtej mureve diplomatike ndërkombëtare, një pengesë po aq e madhe buron nga brenda vetë shoqërive tona, dhe konkretisht nga elitat politike drejtuese dhe interesat e tyre të ngushta të pushtetit.
Për dekada me radhë, politikanët në Tiranë dhe Prishtinë e kanë përdorur kartën e bashkimit kombëtar më shumë si një retorikë patriotike për konsum të brendshëm elektoral, sesa si një projekt të mirëfilltë shtetformues.
Në realitet, krijimi i një shteti të përbashkët do të kërkonte shkrirjen e dy aparateve burokratike, dy sistemeve të ndryshme doganore, arsimore e fiskale, si dhe dorëzimin e pushtetit ekskluziv në duart e një administrate të vetme qendrore.
Shumë prej liderëve aktualë dhe grupeve të interesit që kontrollojnë monopolet ekonomike e mediatike nuk janë të gatshëm të sakrifikojnë ndikimin e tyre lokal dhe privilegjet e pushtetit sovran për hir të një qeverisjeje të përbashkët shqiptare.
Në këto kushte, skenarët e pritshëm për të ardhmen e marrëdhënieve Shqipëri-Kosovë nuk parashikojnë një bashkim të menjëhershëm juridik apo deklarativ, por një proces të gjatë të integrimit të tërthortë e funksional.
Skenari më realist mbetet ai i “bashkimit de facto” përmes krijimit të një hapësire të përbashkët ekonomike, tregtare e kulturore, unifikimit të sistemeve energjetike dhe fshirjes së plotë të barrierave kufitare.
Një bashkim formal dhe i plotë institucional i të dy shteteve mund të bëhet i realizueshëm vetëm në dy rrethana ekstreme: ose nëpërmjet një integrimi të sinkronizuar të Shqipërisë dhe Kosovës brenda Bashkimit Evropian ku kufijtë fizikë humbasin kuptimin e tyre gjeopolitik, ose në rastin e një dështimi total të arkitekturës aktuale të sigurisë në Ballkan, gjë që do t’i detyronte shqiptarët të riorganizoheshin për mbijetesë si një shtet i vetëm./ CEPA
Lini një Përgjigje