FLASH
Shkruar nga Ahmed Najar
Izraeli as nuk e konfirmon dhe as nuk e mohon ekzistencën e armëve të tij. Kjo qasje ka lejuar praktikisht komunitetin ndërkombëtar të shmangë një pyetje thelbësore: në cilat rrethana do t’i përdorte Izraeli këto armë?
Për dekada me radhë, komuniteti ndërkombëtar e ka trajtuar arsenalin bërthamor të Izraelit si një sekret të pakëndshëm, një realitet i njohur gjerësisht, por i rrallëherë i diskutuar hapur. Izraeli nuk e ka pranuar zyrtarisht posedimin e armëve bërthamore, megjithatë ekspertët e sigurisë konsiderojnë se vendi zotëron kapacitete të konsiderueshme në këtë fushë.
Sipas vlerësimeve të institucioneve si Instituti Ndërkombëtar i Kërkimeve për Paqen në Stokholm (SIPRI), Izraeli mund të ketë rreth 80 koka bërthamore, si dhe sisteme të ndryshme lëshimi, përfshirë avionë dhe raketa balistike. Politika që rregullon këtë arsenal njihet si “paqartësi bërthamore”: Izraeli as nuk e konfirmon dhe as nuk e mohon ekzistencën e armëve të tij. Kjo qasje ka lejuar praktikisht komunitetin ndërkombëtar të shmangë një pyetje thelbësore: në cilat rrethana do t’i përdorte Izraeli këto armë?
Kjo pyetje merr rëndësi të veçantë në zhvillimet aktuale, ndërsa Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli janë të përfshirë në një përplasje të rrezikshme me Iranin. Së fundmi, një goditje iraniane ndaj qytetit izraelit Dimona, ku ndodhet një objekt kyç bërthamor, tregoi se Irani ka kapacitet për kundërpërgjigje ndaj sulmeve mbi infrastrukturën e tij bërthamore.
Mendimi strategjik izraelit është formuar historikisht nga frika e një kërcënimi ekzistencial. Ndryshe nga shumica e shteteve bërthamore, të cilat mbështeten në doktrina parandalimi dhe balancimi me fuqi të tjera bërthamore, narrativa e sigurisë së Izraelit mbështetet në bindjen se shteti mund të përballet me shkatërrim nëse një konflikt përshkallëzohet në mënyrë vendimtare kundër tij. Udhëheqësit izraelitë kanë përshkruar vazhdimisht konfliktet rajonale nga luftërat e viteve 1967 dhe 1973 deri te përplasjet aktuale me Iranin dhe grupet e armatosura në Gaza dhe Liban si beteja për mbijetesë kombëtare.
Ky perceptim ka pasoja të drejtpërdrejta për doktrinën bërthamore. Në shumicën e rasteve, pragu për përdorimin e armëve bërthamore vendoset qëllimisht shumë i lartë dhe lidhet kryesisht me parandalimin e fuqive të tjera bërthamore. Në rastin e Izraelit, analiza strategjike përfshin edhe mundësinë që këto armë të konsiderohen nëse shteti vlerëson se ekzistenca e tij është në rrezik, edhe nga një kundërshtar jo-bërthamor.
Literatura strategjike ka përmendur shpesh atë që quhet “Opsioni Samson”, ideja se Izraeli mund të përdorë armë bërthamore në rast të një humbjeje të pashmangshme. Edhe nëse kjo doktrinë nuk është e formalizuar, logjika mbetet e qartë: sa më i fortë të jetë perceptimi i kërcënimit ndaj ekzistencës së shtetit, aq më i madh bëhet presioni për përshkallëzim ekstrem.
Ky shqetësim thellohet në kontekstin aktual rajonal. Izraeli është i përfshirë në një rrjet konfliktesh dhe përplasjesh në zgjerim në Lindjen e Mesme, nga Gaza te Libani, Siria dhe Irani. Mundësia e një konflikti në disa fronte njëkohësisht nuk konsiderohet më hipotetike.
Në një skenar të tillë, udhëheqja izraelite mund ta interpretojë situatën jo thjesht si një luftë konvencionale, por si përballje me një koalicion rajonal. Sa më shumë që një shtet i sheh konfliktet si ekzistenciale, aq më shumë ulet pragu psikologjik për përshkallëzim ekstrem. Për këtë arsye, shumica e doktrinave bërthamore në botë kufizohen nga korniza të forta strategjike dhe mbikëqyrje ndërkombëtare.
Në rastin e Izraelit, arsenali bërthamor qëndron pothuajse plotësisht jashtë rregullit ndërkombëtar. Izraeli nuk është palë në Traktatin për Mospërhapjen e Armëve Bërthamore dhe objektet e tij nuk i nënshtrohen regjimeve të zakonshme të inspektimit. Kjo krijon një situatë të veçantë në sigurinë globale: një shtet me armë bërthamore, kapacitetet dhe doktrina e të cilit mbeten kryesisht jashtë vëzhgimit ndërkombëtar.
Zhvillimet e fundit në Gaza kanë ngritur gjithashtu pyetje të vështira mbi pragun e përshkallëzimit. Që nga tetori 2023, operacionet ushtarake izraelite kanë shkaktuar dhjetëra mijëra viktima palestineze dhe dëme të mëdha në infrastrukturë. Lagje të tëra janë shkatërruar, ndërsa objektet civile, përfshirë spitale dhe shkolla, janë goditur vazhdimisht. Organizata të të drejtave të njeriut dhe studiues të së drejtës ndërkombëtare e kanë cilësuar shkallën e shkatërrimit si jashtëzakonisht të lartë.
Disa analistë ushtarakë vlerësojnë se fuqia shpërthyese e përdorur në fazat e para të konfliktit tejkalon disa herë atë të bombës atomike të Hiroshimës. Ky krahasim nuk barazon armët konvencionale me ato bërthamore, por evidenton nivelin e forcës që udhëheqja izraelite ka qenë e gatshme të përdorë kur e konsideron sigurinë kombëtare të rrezikuar.
Në këtë kontekst lind një pyetje thelbësore: nëse një shtet përdor një nivel kaq të lartë force konvencionale, cili do të ishte pragu i tij në rast se do të besonte se po humb një luftë?
Një faktor tjetër që ndikon në këtë debat është klima politike brenda Izraelit. Qeveria aktuale përshkruhet shpesh si ndër më të ashpra në historinë e vendit, me figura politike që mbështesin qëndrime të forta ndaj palestinezëve dhe kundërshtarëve rajonalë. Paralelisht, shoqëria izraelite ka përjetuar zhvendosje politike drejt politikave më nacionaliste dhe të militarizuara.
Këto zhvillime mund të ndikojnë në mënyrën se si përkufizohet një “kërcënim ekzistencial”, duke e ulur më tej pragun e perceptimit të rrezikut.
Në këtë kuadër, situata kërkon vëmendje më të madhe nga shtetet bërthamore dhe institucionet ndërkombëtare përgjegjëse për parandalimin e një krize bërthamore globale. Në veçanti, përshkallëzimi i tensioneve midis SHBA-së, Izraelit dhe Iranit e bën këtë çështje edhe më urgjente për trajtim diplomatik dhe strategjik./Përshtati "Pamfleti", nga "Al Jazeera"
Lini një Përgjigje