FLASH
Shkruar nga Gideon Rachman
Respekti për demokracinë dhe shtetin ligjor mbetet Rubikoni që ndan politikën konservatore nga autoritarizmi i ekstremit të djathtë.
E djathta ekstreme e Francës do të donte, tani e tutje të njihej thjesht si “e djathta”. Dikush mund të shohë logjikën. Rassemblement National, partia e ekstremit të djathtë, është shumë përpara në sondazhet me afrimin e shpejtë të zgjedhjeve legjislative në Francë. Ndërkohë e djathta tradicionale është në shkrirje. Nëse RN bëhet grupi më i madh në parlamentin francez në korrik, partia do të ketë ripërcaktuar konservatorizmin francez.
Çështja nëse duhet riemërtuar e djathta ekstreme si e djathta rezonon edhe përtej Francës. Një çështje të ngjashme ka edhe në SHBA, ku Donald Trump e ka transformuar partinë republikane sipas imazhit të tij. Partia tradicionale pro-tregut, internacionaliste e George HW Bush pothuajse nuk ekziston sot. Nativizmi "Amerika së pari" i Trump tani komandon lëvizjen konservatore.
Debatet paralele po zhvillohen në Itali dhe Britani. A ka ende kuptim të përkufizohet Giorgia Meloni, kryeministre e Italisë, si një politikane "e ekstremit të djathtë"? Me Partinë Reformuese të Nigel Farage që zvarritet përpara konservatorëve qeverisës në një sondazh, madje flitet për një rimarrje paszgjedhore të konservatorëve nga Farage dhe idetë e tij.
Pra, çfarë mbetet nga dallimi midis të djathtës dhe të djathtës ekstreme?
Vija kryesore ndarëse është qëndrimi ndaj demokracisë. Nëse një udhëheqës politik refuzon të pranojë rezultatet e zgjedhjejeve dhe dëshiron të shkatërrojë "shtetin" atëherë ai ose ajo është qartësisht në të djathtën ekstreme.
Por nëse një parti shtyn politika që liberalët i konsiderojnë si të pakëndshme, reaksionare apo edhe raciste, por e bën këtë brenda kornizës së politikës demokratike dhe shtetit të së drejtës, termi "e djathta ekstreme" mund të mos jetë më i përshtatshëm. Ideologjitë dhe lëvizjet politike zhvillohen. Disa nga këto forca në rritje mund të jenë thjesht fytyra e re e politikës së djathtë – ashtu si Sir Robert Peel transformoi konservatorizmin britanik në shekullin e 19-të, ose Barry Goldwater dhe Ronald Reagan rindërtuan të djathtën amerikane në shekullin e 20-të.
Shkencëtarët politikë flasin për "dritaren e Overtonit", gamën e politikave që konsiderohen si të respektueshme nga opinioni kryesor në çdo kohë të caktuar. Ajo që kanë bërë politikanët si Trump, Marine Le Pen dhe Farage është zhvendosja e asaj dritareje, kështu që politikat që dikur konsideroheshin si në ekstremin e djathtë kanë kaluar në rrjedhën kryesore.
Ky është më qartë rasti për emigracionin, ku variantet e politikave të Trump për "ndërtimin e murit" tani përcaktojnë debatin në perëndim. A mund t'i quani ende këto politika "ekstra të djathta", kur shumica janë dakord me to? Një term tjetër, si "populist kombëtar", duket më i saktë.
Trump dhe të ngjashmit e tij kanë shtyrë gjithashtu dritaren e Overton-it për qëndrimet ndaj Rusisë dhe Ukrainës. Këtu vija midis një forme të re konservatorizmi dhe autoritarizmit të ekstremit të djathtë bëhet më e paqartë. Është e mundur që njerëz si Trump dhe Le Pen duan të arrijnë një marrëveshje me Rusinë, sepse ata janë izolacionistë gjakftohtë që nuk besojnë se mbështetja për Ukrainën është në interesin kombëtar. Por flirtimi i tyre me Vladimir Putin mund të reflektojë gjithashtu admirim për autoritarizmin e tij.
Trump zbuloi përfundimisht ngjyrat e tij pas humbjes së zgjedhjeve presidenciale të vitit 2020. Refuzimi i tij për të pranuar rezultatet dhe inkurajimi i tij për një tentativë grusht shteti tregoi se ish-presidenti ishte antidemokratik deri në thelb. Ish-republikanët kryesorë kanë tradhtuar parimet themelore dhe e kanë poshtëruar veten duke mbështetur Trump.
Le Pen dhe Meloni, megjithatë, kanë lëvizur në drejtim të kundërt. Meloni deri më sot është dukur si një konservatore relativisht konvencionale në pushtet – edhe pse shumë në të majtën italiane mbeten thellësisht të dyshimtë se ajo ka një axhendë të fshehur.
E gjithë strategjia e Le Pen-it gjatë dekadës së fundit ka qenë të "çdemonizojë" të djathtën ekstreme dhe ta zhvendosë atë në qendër. Për këtë qëllim, ajo madje ka përjashtuar babanë e saj nga partia dhe, së fundmi, është ndarë me partinë e ekstremit të djathtë të Gjermanisë, Alternativa për Gjermaninë.
Pra, a do të thotë kjo se ne mund të relaksohemi nëse RN merr një pjesë të pushtetit në Francë në korrik? Absolutisht jo. Disa nga politikat e Le Pen për Evropën – të tilla si rivendosja e përparësisë së ligjit francez ose mbajtja e pagesave franceze në buxhetin e BE-së – mund të shkaktojnë trazira ekonomike dhe të kërcënojnë mbijetesën e BE-së.
Por politika të tilla si këto mund të ndiqen ende në mënyrë legjitime brenda një kuadri demokratik. Rreziku i vërtetë do të vinte nëse një atmosferë krize do të krijonte një justifikim për RN-në që të kërkonte fuqi emergjente - dhe kështu të kalonte kufirin drejt autoritarizmit. Ka njerëz në orbitën e së djathtës ekstreme të Francës, të cilët kanë flirtuar me ide të liga e antidemokratike.
Të argumentosh se vija ndarëse midis së djathtës dhe së djathtës ekstreme është respekti për demokracinë mund të duket se e ngre formën mbi përmbajtjen. Shumë kanë mendimin se gjëja vërtet e pakëndshme për politikanë si Trump apo Le Pen janë politikat që ata mbrojnë – për një sërë çështjesh, nga imigrimi te të drejtat e grave.
Por për sa kohë që strukturat demokratike mbijetojnë, votuesit kanë një mundësi përfundimisht t'i refuzojnë ato politika. SHBA-ja e kundërshtoi Trumpin në zgjedhjet e vitit 2020. Partia ultra-konservatore e Polonisë Ligj dhe Drejtësi humbi detyrën vitin e kaluar.
Respekti për demokracinë dhe shtetin ligjor mbetet Rubikoni që ndan politikën konservatore nga autoritarizmi i ekstremit të djathtë./Përshtati "Pamfleti" nga "Financial Times"
Lini një Përgjigje