FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Dje, të dielën (7 qershor), u mbushën 100 ditë nga fillimi i luftës së SHBA-së dhe Izraelit kundër Iranit. Tensionet në Lindjen e Mesme u përshkallëzuan sërish me sulme të ndërsjella, duke nxitur frikën për një konflikt më të gjerë në rajon.
Armëpushimi në Lindjen e Mesme po tronditet përsëri, ndërsa Izraeli dhe Irani shkëmbejnë sulme në përshkallëzimin më të rëndë që nga armëpushimi i prillit. Mbrëmjen e së dielës (7 qershor), Irani lëshoi një seri raketash balistike drejt veriut të Izraelit, si përgjigje ndaj sulmeve izraelite që kishin goditur më herët objektiva në Bejrut dhe zona të tjera të Libanit, ku vepron organizata pro-iraniane Hezbollah.
Teherani i cilësoi veprimet e tij si “hakmarrje” për operacionet ushtarake izraelite dhe paralajmëroi se çdo përshkallëzim i ri do të përballej me një “përgjigje të ashpër dhe më të gjerë”. Në orët e para të mëngjesit, forcat e armatosura izraelite njoftuan se kishin goditur objektiva ushtarake në Iranin perëndimor dhe qendror, pavarësisht faktit se presidenti amerikan Donald Trump i kishte kërkuar më parë Benjamin Netanyahut të mos ndërmerrte kundërpërgjigje, sipas një zyrtari amerikan. Në të njëjtën kohë, ai i bëri thirrje Iranit të rikthehej në tryezën e negociatave.
Përpara këtij përshkallëzimi, Trump kishte deklaruar për Financial Times se Izraeli duhet të pranonte marrëveshjen që SHBA-ja do të arrinte me Iranin, duke thënë: “Unë vendos për gjithçka”. Këto komente erdhën pas sulmeve të mëtejshme në rajonin e Gjirit Persik. Irani lëshoi më shumë raketa dhe dronë drejt Kuvajtit dhe Bahreinit, vende që strehojnë baza ushtarake amerikane, përfshirë selinë rajonale të Marinës së SHBA-së.
Edhe SHBA-ja kreu sulme ndaj instalimeve iraniane të radarëve dhe dronëve, për të cilat pretendoi se përbënin kërcënim për anijet që lundrojnë në Ngushticën e Hormuzit.
Sipas agjencisë Reuters, SHBA-ja po ushtron presion mbi vendet anëtare të Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike që t’i kërkojnë Iranit të publikojë informacione të detajuara mbi objektet e tij bërthamore. Një projekt-rezolutë u kërkon 35 vendeve anëtare të bordit drejtues të AIEA-s, mes tyre edhe Australisë, të sigurojnë “informacion të detajuar” mbi dëmet në këto objekte dhe sasinë e uraniumit të pasuruar të depozituar aty.
Libani, çelësi i ditës së nesërme
Irani kërkon ndërprerjen e sulmeve izraelite ndaj Hezbollahut si kusht paraprak për çdo marrëveshje paqeje me SHBA-në. Por Trump ka deklaruar tashmë se nuk do të ushtrojë presion në këtë drejtim.
Situata në Liban shkakton shqetësim të madh, pasi kriza humanitare që ka shpërthyer vazhdon të kërcënojë jetën e qytetarëve në një vend të goditur rëndë ekonomikisht. Në debatin mbi rolin e Libanit si kartë negociuese në bisedime më të gjera, kostoja njerëzore shpesh është lënë në hije. Për më tepër, zhvillimet në Liban po ushqejnë një debat të ashpër politik edhe në Izrael, ndërsa vendi po përgatitet për zgjedhjet e planifikuara për tetor.
Armëpushimi i rinovuar, i shpallur javën e kaluar nga SHBA-ja, Izraeli dhe Libani, kërkonte që Hezbollahu të ndalonte sulmet ndaj Izraelit. Megjithatë, marrëveshja dukej pothuajse e destinuar të dështonte për shkak të sjelljes së organizatës, e cila konsiderohet terroriste nga vende si SHBA-ja, Izraeli, Kanadaja dhe Australia.
Ky kombinim faktorësh e bën Libanin një fuçi baruti që mund të shpërthejë në çdo moment, madje në mënyrë më dramatike dhe më të rrezikshme sesa aktualisht.
Lufta vazhdon pas 100 ditësh
Në mars dhe prill, presidenti amerikan dhe zyrtarët e tij të lartë deklaronin vazhdimisht se lufta kundër Iranit do të ishte një operacion i shpejtë.
“Mund të zgjasë katër javë, gjashtë javë, tetë javë apo edhe tre javë. Në fund, ne përcaktojmë ritmin dhe kohëzgjatjen”, deklaroi sekretari amerikan i Mbrojtjes, Pete Hegseth, gjatë javës së parë të marsit.
Dje u shënua dita e 100-të e luftës. Edhe pse situata është ndryshe nga ditët e para, kur sulmet me raketa dhe dronë ishin të pandërprera, konflikti vazhdon. Sulmet intensive janë zëvendësuar nga valë të ndërprera goditjesh dhe kundërgoditjesh.
Madje edhe përkufizimet e luftës po ndryshojnë. Kur u pyet javën e kaluar se si e kuptonte armëpushimin pas sulmeve ndaj Kuvajtit dhe Bahreinit, Trump u përgjigj me ironi: “në këtë pjesë të botës, armëpushim do të thotë të qëllosh në mënyrë më të moderuar.”
Wall Street Journal raportoi se Trump u kishte thënë bashkëpunëtorëve të tij se nuk do të rikthehej në një luftë të plotë, përveç rastit kur do të vriteshin ushtarë amerikanë në këto përplasje të kufizuara.
“Darat” ku gjendet SHBA-ja
Edhe pse fuqia ushtarake amerikane mbetet e padiskutueshme, aftësia e regjimit iranian për t’i rezistuar presionit të Uashingtonit është e dukshme. Kjo forcë, e ushtruar shpesh përmes represionit të brendshëm, tani po përdoret edhe në negociatat për përfundimin e luftës, me ndërmjetësimin e Pakistanit.
Kërkesat iraniane, përfshirë zhbllokimin e aseteve iraniane jashtë vendit, janë refuzuar nga Trump. Të dielën, përpara sulmeve iraniane ndaj Izraelit, presidenti amerikan deklaroi për NBC se lirimi i këtyre fondeve do të shqyrtohej vetëm pas arritjes së një marrëveshjeje.
“Nëse sillen siç duhet, nëse bëjnë gjënë e duhur, atëherë do të fillojmë të flasim”, tha ai.
Njëqind ditët e luftës përbëjnë një tjetër afat të kaluar pa marrëveshje. Vizita e Trumpit në Kinë ishte një nga momentet kur Shtëpia e Bardhë shpresonte se konflikti do të kishte përfunduar. Këtë javë nis edhe Kupa Botërore e Futbollit, e bashkëorganizuar nga SHBA-ja, ku Irani do të marrë pjesë dhe do të luajë ndeshjen e parë më 16 qershor.
Analistët vërejnë se Trump po mëson se nisja e një lufte është shumë më e lehtë sesa përfundimi i saj, pavarësisht pretendimeve të tij të vazhdueshme se është “paqebërësi më i madh në botë”.
Pas më shumë se tre muajsh lufte, Trump përballet me zemërim publik në rritje, shqetësime ekonomike dhe kundërshtime politike, pa asnjë marrëveshje në horizont. Opinioni publik amerikan po ndryshon, ndërsa rritet pakënaqësia për inflacionin, çmimet në rritje dhe vazhdimin e konfliktit.
Kritikët argumentojnë se realiteti ekonomik po mbizotëron ndaj mesazheve politike. Edhe disa republikanë kanë mbështetur nisma për kufizimin e kompetencave të Trumpit, duke rritur presionin politik përpara zgjedhjeve të ardhshme.
Marrëdhënia që çoi në luftë po shembet
Duke i kërkuar Izraelit të mos reagojë ndaj sulmeve iraniane, presidenti amerikan, i vendosur për të arritur një marrëveshje me Teheranin, po e vendos Benjamin Netanyahun përballë një dileme të rëndë strategjike.
Njëqind ditë pasi nisën së bashku luftën me synimin për të penguar programin bërthamor iranian, për të dobësuar industrinë e raketave balistike dhe për të kufizuar mbështetjen e Teheranit ndaj Hezbollahut dhe Hamasit, aleanca SHBA-Izrael ka arritur pikën më të ulët.
Sipas Times of Israel, Izraeli kreu një sulm kryesisht simbolik në Dahieh, bastion i Hezbollahut në Bejrut, pa informuar paraprakisht administratën Trump. Irani u përgjigj me rreth 10 raketa drejt veriut të Izraelit, pa shkaktuar viktima apo dëme të konsiderueshme.
Ndërsa Izraeli përgatitej për një kundërpërgjigje të fortë, Trump ndërhyri dhe i kërkoi Netanyahut të rishqyrtonte vendimin. Ai deklaroi se “secila palë bëri atë që donte” dhe se nuk kishte nevojë për një përshkallëzim të ri.
Trump ka mohuar vazhdimisht pretendimet se Netanyahu e tërhoqi SHBA-në në luftë. Megjithatë, ai e ka bërë gjithnjë e më të qartë se dëshiron ta mbyllë konfliktin, edhe nëse objektivat fillestare të SHBA-së dhe Izraelit nuk janë arritur plotësisht.
Sipas analizës, prioriteti i tij është stabilizimi i Ngushticës së Hormuzit dhe ulja e pasojave ekonomike globale të krizës energjetike.
Trump deklaroi se pret arritjen e një marrëveshjeje me Iranin brenda pak ditësh. Kjo e vendos Netanyahun përballë dy zgjedhjeve të vështira: të pranojë presionin amerikan dhe të shmangë kundërpërgjigjen, duke rrezikuar dobësimin e fuqisë parandaluese të Izraelit, ose të sfidojë Uashingtonin dhe të hyjë në një konflikt më të gjerë me Iranin, potencialisht pa mbështetje amerikane.
Raportimet e para sugjerojnë se Netanyahu u përpoq pa sukses ta bindte Trumpin të mbështeste një reagim izraelit. Ish-ambasadori izraelit në SHBA, Michael Oren, spekuloi se kryeministri mund të ketë kërkuar ose mbështetje për një operacion të fshehtë kundër Iranit, ose përfitime konkrete ushtarake në këmbim të vetëpërmbajtjes së tij.
Sipas analizës së Times of Israel, pyetja kryesore tani është nëse Irani do të vazhdojë të sfidojë kufijtë e durimit amerikan apo do të shmangë veprime që mund ta detyrojnë Trumpin të rikthehet në një ofensivë të gjerë ushtarake.
Gazeta përfundon se presidenti amerikan po përpiqet të arrijë një marrëveshje me Teheranin, ndërsa Izraeli ndodhet në mes të një situate gjithnjë e më të ndërlikuar. Trump deklaroi se Netanyahu do të duhet të pranojë çdo marrëveshje që SHBA-ja arrin me Iranin.
“Unë marr vendimet. Unë marr vendimet”, tha Trump. Sipas Times of Israel, megjithatë, në Teheran nuk është ai që vendos. /Pamfleti/
Keta te dy me kujtojne Nocin me Xhixhin te pazari, besoj se i mbani mend ju te vjetrit.