FLASH
Shkruar nga PamfletiTrashëgimia e djalit të udhëheqësit të vrarë shihet si një sinjal i sfidës së republikës islamike ndaj Izraelit dhe Shteteve të Bashkuara, dhe i vazhdimësisë gjatë krizës.
Irani ka emëruar Mojtaba Khamenein, djalin e udhëheqësit suprem të vrarë së fundmi, Ajatollah Ali Khamenei, si pasues të të atit. Vendimi u bë publik herët të hënën sipas kohës lokale në një deklaratë të klerikëve të lartë të publikuar nga mediat shtetërore. Emërimi sinjalizon vazhdimësinë e linjës së ashpër teokratike në vend, ndërsa Irani përballet me sulme ajrore intensive nga Izraeli dhe Shtetet e Bashkuara.
Megjithatë, vetë Mojtaba Khamenei mbetet një figurë relativisht misterioze edhe brenda Iranit. Ai është një nga djemtë e Ajatollah Ali Khameneit dhe për vite me radhë ka ushtruar ndikim në prapaskenën e pushtetit. Në zyrën e të atit ai ka koordinuar operacione ushtarake dhe të inteligjencës dhe njihet për lidhjet shumë të ngushta me Gardën Revolucionare Islamike, e cila e konsideronte atë kandidatin e saj të preferuar.
Ndryshe nga babai i tij, Mojtaba Khamenei, 56 vjeç, mban titullin e plotë fetar të ajatollahut në momentin e marrjes së detyrës. Ai njihej gjithashtu për ligjëratat e tij të njohura në seminaret shiite.
Megjithatë, karakteri dhe qëndrimet e tij politike përtej rrethit të ngushtë të të atit nuk njihen mirë. Ai shfaqet rrallë në publik dhe flet shumë pak. Tashmë ai merr drejtimin jo vetëm si autoriteti më i lartë fetar dhe politik i Iranit, por edhe si komandant i përgjithshëm i forcave të armatosura.
Vali R. Nasr, ekspert për Iranin dhe islamin shiit në Universitetin Johns Hopkins, e cilëson këtë zgjedhje të papritur, por domethënëse.
“Zgjedhja e Mojtabës është zgjedhje për vazhdimësi me politikën e të atit dhe njëkohësisht tregon se ai është më i gatshëm se kandidatët e tjerë për të konsoliduar shpejt pushtetin dhe për të ushtruar kontroll mbi sistemin”, tha Nasr. Ai shtoi se Mojtaba Khamenei ishte konsideruar prej kohësh si një pasues i mundshëm, megjithëse gjatë dy viteve të fundit ishte dukur se ishte tërhequr nga vëmendja publike.
Sipas tre zyrtarëve të lartë iranianë të njohur me procesin e përzgjedhjes, Ajatollah Ali Khamenei kishte shprehur më parë ndaj këshilltarëve të tij të afërt se nuk dëshironte që djali i tij ta pasonte, pasi nuk donte që ky rol të merrte karakter trashëgimor. Zyrtarët folën në kushte anonimiteti për shkak të ndjeshmërisë së çështjes.
Revolucioni Islamik i vitit 1979 rrëzoi monarkinë iraniane pikërisht me premtimin për t’i dhënë fund trashëgimisë së pushtetit brenda familjeve dhe për ta kthyer atë te populli.
Megjithatë, ngjitja e Mojtaba Khameneit në këtë post tregon se figurat kryesore të pushtetit në Iran klerikët e lartë, Garda Revolucionare dhe politikanë me ndikim si kreu i Këshillit të Sigurisë Kombëtare, Ali Larijani kanë bashkuar radhët në një moment krize të thellë dhe lufte.
Larijani, një politikan pragmatist me përvojë të gjatë që ka marrë rol qendror në drejtimin e vendit gjatë krizës, është një aleat dhe mik i vjetër i Mojtaba Khameneit. Të dy kanë gjithashtu ndikim të konsiderueshëm në strukturat ushtarake të Iranit.
Garda Revolucionare u krijua si një forcë ideologjike për të mbrojtur Republikën Islamike dhe kufijtë e saj, si dhe për të krijuar një shtresë sigurie në rast rebelimesh ose grushtesh shteti brenda ushtrisë. Me kalimin e viteve ajo është shndërruar në një fuqi të madhe politike, ushtarake dhe ekonomike.
Aktualisht, Garda Revolucionare drejton valët e sulmeve me raketa balistike dhe dronë kundër Izraelit, vendeve arabe të Gjirit Persik dhe bazave e ambasadave amerikane në rajon, ndërsa sulmet ajrore masive nga SHBA dhe Izraeli ndaj Iranit vazhdojnë.
Mojtaba Khamenei u zgjodh nga Asambleja e Ekspertëve, një organ prej 88 klerikësh të lartë shiitë që ka kompetencën për të emëruar udhëheqësin suprem. Ndërsa asambleja po diskutonte për zgjedhjen e saj të martën, Izraeli goditi një ndërtesë në qytetin Qom, një nga qendrat kryesore të islamit shiit, ku tradicionalisht zhvillohen votimet për udhëheqësin e ri.
Sipas agjencisë së lajmeve Fars, e lidhur me Gardën Revolucionare, ndërtesa ishte bosh në momentin e sulmit dhe klerikët po zhvillonin takimin në mënyrë virtuale për arsye sigurie.
Gjatë diskutimeve, shumica e klerikëve të lartë në asamble mbështetën emërimin e Mojtaba Khameneit, duke argumentuar se ai kishte përvojën dhe aftësitë për të drejtuar Iranin në këtë moment kritik. Disa prej tyre theksuan se zgjedhja e djalit të Ajatollah Khameneit do të nderonte trashëgiminë e tij pas vrasjes nga SHBA dhe Izraeli.
Analisti Mehdi Rahmati në Teheran deklaroi se përzgjedhja e tij ishte një vendim pragmatik.
“Mojtaba është zgjedhja më e mençur për momentin sepse ai është shumë i familjarizuar me drejtimin dhe koordinimin e strukturave të sigurisë dhe aparatit ushtarak”, tha ai në një intervistë.
Megjithatë, Rahmati pranoi se ky vendim mund të thellojë ndarjet në shoqërinë iraniane, ku një pjesë e konsiderueshme e popullsisë kundërshton fuqishëm sistemin e Republikës Islamike.
“Një pjesë e publikut do të reagojë negativisht dhe me forcë ndaj këtij vendimi dhe kjo mund të sjellë pasoja politike”, tha ai.
Ajatollah Ali Khamenei kishte fjalën e fundit për të gjitha çështjet kryesore shtetërore gjatë sundimit të tij. Ai tregoi pak fleksibilitet për reforma të brendshme dhe bëri pak lëshime në negociatat bërthamore me Shtetet e Bashkuara.
Në janar ai urdhëroi shtypjen me dhunë të protestave mbarëkombëtare që kërkonin fundin e sundimit të tij. Sipas organizatave të të drejtave të njeriut, forcat e sigurisë vranë të paktën 7,000 persona gjatë këtij operacioni, ndërsa shifrat mund të rriten pas verifikimeve të mëtejshme.
Që nga fillimi i luftës, sulmet ajrore amerikane dhe izraelite kanë vrarë jo vetëm Ajatollah Ali Khamenein, por edhe bashkëshorten e tij Zahra Adel, nënën e tij Mansoureh Khojasteh Bagherzadeh dhe një nga djemtë e tij, sipas qeverisë iraniane.
Ndër kandidatët e tjerë që u konsideruan për postin e udhëheqësit suprem ishin Alireza Arafi, klerik dhe jurist që ishte pjesë e këshillit të përkohshëm të tranzicionit pas vrasjes së Khameneit, si dhe Seyed Hassan Khomeini, nipi i themeluesit të Revolucionit Islamik, Ajatollah Ruhollah Khomeini.
Të dy konsiderohen figura më të moderuara, ndërsa Hassan Khomeini ka lidhje me krahun reformist të politikës iraniane.
Disa analistë besojnë se Mojtaba Khamenei mund të tregojë një qasje më pragmatike në krahasim me të atin. Sipas tyre, ai i përket një brezi më të ri klerikësh dhe, për shkak të prejardhjes së tij, mund të ketë më pak rezistencë nga fraksionet konservatore.
Politikani Abdolreza Davari, i afërt me Mojtaba Khamenein, deklaroi nga Teherani se nëse ai konsolidon pushtetin, mund të ndjekë një model të ngjashëm me atë të princit saudit Mohammed bin Salman, i cili ka ndërmarrë disa reforma liberalizuese në Arabinë Saudite.
“Nëse ekziston dikush që mund të lëvizë drejt një uljeje të tensioneve me Shtetet e Bashkuara, ai është Mojtaba Khamenei. Çdo figurë tjetër do të përballej me kundërshtime të forta nga elita qeverisëse dhe konservatorët”, tha Davari. “Ai synon të sjellë ndryshime strukturore.”
Ndërkohë mbetet e paqartë se si do ta vlerësojë Uashingtoni udhëheqësin e ri të Iranit. Në një konferencë për shtyp në Uashington, presidenti amerikan Donald Trump deklaroi se shumë nga figurat që administrata e tij i konsideronte si udhëheqës të mundshëm të Iranit janë vrarë që nga fillimi i konfliktit.
“Shumë shpejt nuk do të njohim më askënd atje”, tha ai.
I pyetur për skenarin më të keq të mundshëm në Iran, Trump u përgjigj: “Rasti më i keq do të ishte që dikush të marrë pushtetin dhe të jetë po aq i keq sa ai i mëparshmi. Kjo mund të ndodhë. Ne nuk duam që kjo të ndodhë.”/ The New York Times
Lini një Përgjigje