FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Deklarata e Volodymyr Zelensky se mund ta çojë Ukrainën në zgjedhje brenda 60-90 ditësh nuk përbën një nismë institucionale. Ajo është një lëvizje e detyruar dhe me rrezik të lartë, produkt i presionit amerikan, tensioneve të brendshme dhe një lufte që është shndërruar në ngërç të zgjatur. “Hegjemonia” e tij politike po lëkundet, shoqëria ka shteruar rezervat e saj dhe Kievi po përballet me një moment kur frontet nuk janë vetëm në lindje, por edhe brenda vetë shtetit.
Kufiri kushtetues dhe pranimi i një krize
Kushtetuta e Ukrainës parashikon qartë një mandat pesëvjeçar presidencial dhe mbajtjen e zgjedhjeve vetëm në kohë paqeje. Ligji i luftës i ndalon në mënyrë kategorike të gjitha proceset zgjedhore. Organizimi i zgjedhjeve tani do të kërkonte manovra ligjore, interpretime kushtetuese dhe një nivel konsensusi politik që nuk ekziston, të paktën në momentin e hartimit të kësaj analize.
Por kjo nuk është pengesa e vetme. Pengesa reale është pranimi se stabiliteti institucional mbi të cilin Zelensky u mbështet për të mbajtur vendin të bashkuar gjatë luftës, nuk është më i mjaftueshëm. Presioni nga Uashingtoni dhe konflikti i dyfishtë – në front dhe në sistemin politik – po e shtyjnë drejt një veprimi që përmbys vetë rregullat e kohës së luftës.
Uashingtoni po e ndryshon lojën dhe Trump po imponon një kornizë të re
Administrata amerikane kërkon mbajtjen e zgjedhjeve. Jo domosdoshmërisht për të forcuar Ukrainën, por për të siguruar një bashkëbisedues të ri që do të hyjë në negociata paqeje me kushte që mundësojnë arritjen e një marrëveshjeje me Rusinë.
Deklarata e Zelenskyt se është i gatshëm të ecë përpara, por vetëm me garanci ndërkombëtare sigurie, është një mënyrë e kujdesshme për të fituar kohë. Ai përpiqet të tregojë gatishmëri, duke e ditur se zbatimi praktik është pothuajse i pamundur pa krijuar paralizë në front.
Uashingtoni nuk e fsheh qëllimin: përshpejtim të procesit. Kievi përgjigjet me një veprim që ngjan si tërheqje e detyruar dhe njëkohësisht si një kurth diplomatik për aleatët: nëse SHBA-të duan zgjedhje, le të marrin përsipër sigurinë e tyre.
Kundërshtarët dhe rreziku i militarizimit të politikës
Këto zgjedhje nuk kanë asgjë të përbashkët me zgjedhjet e mëparshme. Nuk ka fushata, nuk ka struktura të zakonshme politike, nuk ka normalitet institucional. Por ka figura të forta.
Valery Zaluzny, i vetmi që mund ta mposhtë realisht Zelensky-n. Me popullaritet mbi 70%, imazhin e një udhëheqësi dhe mbështetje të gjerë si në ushtri ashtu edhe në shoqëri, hyrja e tij në politikë do të krijonte një duel mes legjitimitetit politik dhe prestigjit ushtarak. Një duel që në histori jo vetëm ka dëmtuar qeveri, por shpesh ka përmbysur regjime.
Poroshenko, mbetet një pol i qëndrueshëm pro-evropian, por pa potencial real për të përmbysur skenën.
Timoshenko, më shumë simbol sesa sfiduese serioze.
Udhëheqësit lokalë dhe komandantët ushtarakë, mund të shfaqen si “surpriza zgjedhore”, sidomos nëse lodhja sociale kthehet në zemërim.
Problemi për Zelenskyn është i qartë: vendi nuk po përballet vetëm me zgjedhje, por me një riorganizim të mundshëm politik që mund të çojë në transferim de facto të pushtetit te figura të ushtrisë.
Sondazhet, mandati nuk është humbur, por nuk mjafton më
Sondazhet tregojnë se Zelensky ruan ende legjitimitet institucional dhe pranim personal. Por gatishmëria për të dalë në votime ka rënë në rreth 20%, duke reflektuar një shoqëri që e njeh rolin e tij, por nuk sheh më një strategji të qartë.
Gjetja më shqetësuese është tjetër: rreth 60% e qytetarëve nuk duan zgjedhje tani. Ata nuk i shohin si përparësi, i shohin si kërcënim. Kjo e shndërron kutinë e votimit në rrezik për kohezionin shoqëror.
Rreziqet dhe mundësia e një krize të pakontrolluar
Zgjedhjet në një vend në luftë nuk janë vetëm të vështira. Janë të rrezikshme në shumë drejtime.
Rreziqet kryesore janë:
-Destabilizim i frontit, pasi njësitë ushtarake do të angazhohen për sigurinë e procesit
-Sulme të mundshme ruse ndaj qendrave të votimit, për arsye strategjike dhe simbolike
-Përçarje institucionale nëse vihet në dyshim legjitimiteti i procesit
-Rreziku i një zhvillimi të papritur: grusht shteti, atentat apo shpërthim që mund të destabilizojë tërësisht vendin.
Në një mjedis ku shteti funksionon në kufijtë e tij, ku ushtria ka fituar pushtet të madh shoqëror dhe ekonomik, dhe ku presionet ndërkombëtare po shtohen, një tronditje e tillë mund të ndryshojë rrjedhën e luftës brenda 48 orësh.
Skenarët e ditës tjetër
Me balancën aktuale të pushtetit, shfaqen katër skenarë të mundshëm:
Zgjedhje me mbikëqyrje ndërkombëtare.
Rada bën ndryshimet e nevojshme, votimi zhvillohet me garanci perëndimore dhe Zelensky rizgjidhet, por i dobësuar. Rezultati: stabilitet me çarje.
Skenari “Zaluzny”
Ish-gjenerali jep dorëheqjen, mobilizon shoqërinë dhe fiton pushtetin. Ky është skenari më i paparashikueshëm. Një shtet në luftë që ia kalon pushtetin ushtrisë mund të forcohet ose të shembet. Zaluzny, i vetmi që ka sfiduar Zelenskyn gjatë këtyre viteve, mund të ndryshojë rrënjësisht strukturën politike të vendit.
Skenari i përmbysjes
Presioni shoqëror dhe ai parlamentar bllokojnë procesin. Propozimi i Zelensky-t kthehet në mjet negociues, jo në rrugë drejt zgjedhjeve. SHBA-të dhe një pjesë e Evropës rrisin presionin. Rusia vazhdon goditjet dhe shtyn forcat në Donbas. Narrativa e “presidentit pa zgjedhje” rëndon çdo negociatë.
Skenari i disfatës së Zelenskyt
Nëse humbet, sidomos përballë një figure ushtarake, Kievi futet në tranzicion të brishtë, ndërsa Moska përpiqet të shfrytëzojë vakumin e pushtetit. Ukraina do të përballet njëkohësisht me përshkallëzim ushtarak dhe mungesë lidershipi.
Evropa sheh përçarjen në rritje
Për Evropën, zgjedhjet në Ukrainë janë jashtëzakonisht të rëndësishme, edhe pse nuk janë çështje e brendshme evropiane. Ato prekin kohezionin e Perëndimit dhe aftësinë e Kievit për të mbetur i orientuar drejt BE-së.
Nëse udhëheqja ndryshon nën presionin amerikan, Europa humbet bashkëbiseduesin e saj kryesor. Nëse fiton një figurë ushtarake, Europa do të duhet të bashkëpunojë me një qeveri që nuk ka ardhur nga procesi klasik demokratik. Nëse Zelensky rizgjidhet në kushte krize, ai hyn në negociata me hapësirë shumë më të kufizuar manovrimi.
Ukraina në prag të një epoke të re përsëri
Kutia e votimit në Ukrainën e shkatërruar nga lufta nuk është një moment historik demokratik. Është një instrument presioni gjeopolitik. Mundësia e një krize politike, institucionale ose edhe të natyrës fizike është reale. Dhe ndikimi i saj nuk do të kufizohet vetëm në Kiev.
Evropa, e cila ka investuar politikisht, ekonomikisht dhe strategjikisht në qëndrueshmërinë e Ukrainës, po kupton se kërcënimi kryesor për stabilitetin nuk qëndron më vetëm në Donbas, por brenda sistemit politik ukrainas.
Lufta po transformohet në krizë politike. Dhe kjo krizë do të përcaktojë jo vetëm balancën Kiev-Moskë, por edhe formësimin e Perëndimit gjatë dekadës së ardhshme.
Amerika nga idoli i botes dhe shpresa e gjithe njerezimit per perparim e zhvillim eshte kethyer shteti me i urryer ne bote pa moral e drejtim. Kur Shqiptaret ta bejne mutin do te thote qe e ke fundin te afert. Njeriu ka shume te papritura ne jete e jeta eshte plot halle, por eshte shpresa ajo qe e ben qe te mbijetoje. Te humbesh shpresen do te thote qe je i vdekur e i mbaruar. Spekulimit i erdhi fundi e sot po icirret maska te gjithe spekulatoreve pa moral.