FLASH
Shkruar nga Sandro Scoppa
Errësira e Havanës është simboli i përsosur i asaj që ndodh kur shteti pretendon të jetë njëkohësisht sipërmarrës, pronar, planifikues dhe shpëtimtar. Në fund, ai mbetet zot i gjithçkaje, por nuk arrin më të garantojë asgjë...
Errësira që sot ka mbuluar Kubën nuk vjen nga një incident teknik dhe as nga ndonjë rastësi fatkeqe ndërkombëtare. Është errësira e gjatë e një sistemi që pretendoi të organizonte jetën ekonomike nga lart dhe që, në fund, nuk arrin më as të ndezë dritat.
Sipas asaj që raportoi pak ditë më parë The New York Times, qeveria kubane ka pranuar shterimin e rezervave të naftës: ministri i Energjisë, Vicente de la O Levy, deklaroi se nuk ka më karburant dhe naftë, ndërsa në Havana ndërprerjet e energjisë zgjasin tashmë mbi 20 apo 22 orë në ditë.
Edhe kur energjia rikthehet, ajo mund të zgjasë vetëm një orë e gjysmë. Shpjegimi zyrtar është gjithmonë i njëjtë: armiku i jashtëm, embargoja, Uashingtoni, sanksionet. Këta janë faktorë realë dhe jo të parëndësishëm, por shpesh shërbejnë si mjegullnajë për të fshehur rrënjën e problemit.
Një vend që për dekada ndërtoi mbijetesën e vet mbi mbrojtjen sovjetike, më pas mbi furnizimet venezueliane dhe më vonë mbi ndihmat meksikane apo ruse, nuk ndërtoi një ekonomi të vërtetë: ndërtoi varësi.
Dhe varësia, kur “shpëtimtari” ndryshon kurs ose varfërohet, lë pas vetëm rafte bosh, centrale të ndaluara, transport të paralizuar dhe qytetarë që detyrohen të gatuajnë me qymyr dhe dru. Historia e Kubës është një mësim domethënës.
Revolucioni i vitit 1959 u paraqit si një premtim çlirimi: të shpëtonte popullin nga varfëria, korrupsioni dhe ndikimi i huaj. Por shumë shpejt emancipimi u zëvendësua nga konfiskimi. Pronat private u shtetëzuan, bizneset u përthithën nga shteti, bujqësia u kolektivizua, tregtia u kthye në privilegj politik dhe kundërshtimi u trajtua si tradhti.
Rezultati nuk ishte sovraniteti i popullit, por sovraniteti i aparatit shtetëror. Nuk lindi një shoqëri më e lirë. Përkundrazi, u krijua një ekonomi e burgosur, e paaftë për të tërhequr investime, për të prodhuar pasuri, për të shpërblyer meritën dhe për të korrigjuar gabimet.
Çdo sistem i bazuar në kontrollin qendror ka një dobësi themelore: beson se mund të zëvendësojë miliona vendime individuale me një urdhër nga lart. Por ekonomia nuk është kazermë. Ajo është një proces i vazhdueshëm zbulimi, i ndërtuar mbi çmime, rreziqe, iniciativa, kursime dhe investime.
Kur këto mekanizma shtypen, realiteti nuk zhduket, ai merr hak. Mungesa e energjisë nuk vjen vetëm sepse mungon nafta, por sepse është zhdukur kushti që bën të mundur çdo investim: besimi. Dhe besimi nuk lind aty ku prona është e pasigurt, biznesi survejohet dhe pushteti politik mund të kontrollojë gjithçka.
Kriza kubane kujton katastrofa të tjera të mëdha të shekullit XX. Bashkimi Sovjetik kishte raketa, ushtri dhe propagandë, por nuk arrinte t’u siguronte qytetarëve mallrat më të zakonshme. Muri i Berlinit nuk u ndërtua për të ndaluar hyrjen e të varfërve në “parajsën socialiste”, por për të penguar largimin e vetë qytetarëve të Gjermanisë Lindore.
Edhe pse Venezuela zotëron një nga rezervat më të mëdha të naftës në botë, ajo tregoi se edhe pasuria natyrore mund të shkatërrohet kur shteti mbyt tregun, pronën private dhe monedhën.
Paradoksi është i hidhur. Një regjim që lindi duke shpallur pavarësinë kombëtare mbijetoi për dekada falë ndihmës së huaj. Fillimisht Moska, më pas Karakasi. Tani që “linja e shpëtimit” venezueliane është dobësuar, ishulli po zbulon se vetë-mjaftueshmëria socialiste ishte vetëm retorikë.
Kuba prodhon rreth 40 mijë fuçi naftë në ditë, por konsumon afërsisht 100 mijë. Diferenca mbulohej përmes furnizimeve dhe ndihmave nga jashtë. Kur një sistem varet nga mbërritja mujore e anijeve të huaja, nuk kemi të bëjmë me një fuqi të rrethuar, por me një ekonomi që nuk është e lirë dhe për këtë arsye nuk është as e vetëqëndrueshme.
Viktima e vërtetë është popullsia. Jo drejtuesit e regjimit dhe as nomenklatura politike. Janë qytetarët që flenë mbi çati për t’i shpëtuar vapës, që zgjohen natën sapo rikthehet energjia elektrike për të karikuar telefonin, për të bërë kafe ose për të gatuar ushqimin e ditës tjetër. Kështu ndodh gjithmonë: ideologjitë premtojnë shpëtim kolektiv, por faturën e paguajnë individët e zakonshëm.
Varfëria e Kubës nuk është një fat i shkruar nga gjeografia karaibike, por rezultat i një zgjedhjeje institucionale. Asnjë shoqëri nuk mund të përparojë në mënyrë të qëndrueshme nëse e konsideron iniciativën private si kërcënim, fitimin si faj dhe pronën si një privilegj të përkohshëm që mund të hiqet në çdo moment.
Liria ekonomike nuk është luks për vendet e pasura. Ajo është kushti themelor që vendet e varfra të pushojnë së qeni të tilla. Aty ku njerëzit mund të prodhojnë, të tregtojnë, të kursejnë dhe të investojnë lirshëm, shoqëria krijon energji materiale dhe morale.
Ndërsa aty ku gjithçka varet nga leja e pushtetit, edhe energjia elektrike shndërrohet në një privilegj të përkohshëm. Sot Kuba nuk ka nevojë vetëm për karburant. Ka nevojë për shtet ligjor, pronë private, hapje ekonomike, konkurrencë, liri shtypi dhe liri individuale.
Mund të mbërrijë një tjetër anije ruse, një marrëveshje e re diplomatike apo një ndihmë emergjente, por çdo ndihmë do të jetë vetëm një qiri i ndezur brenda një shtëpie që vazhdon të digjet ngadalë.
Errësira e Havanës është simboli i përsosur i asaj që ndodh kur shteti pretendon të jetë njëkohësisht sipërmarrës, pronar, planifikues dhe shpëtimtar. Në fund, ai mbetet Zot i gjithçkaje, por nuk arrin më të garantojë asgjë.
Dhe premtimi i madh revolucionar reduktohet në imazhin e tij më të sinqertë: një popull që pret rikthimin e dritës./Përshtati "Pamfleti", nga “Opinione.it”
Lini një Përgjigje