FLASH
Shkruar nga Joseph Fitsanakis
Në vend që të shembej pas sulmit të parë, Irani po kalon në një fazë të re dhe më të rrezikshme të luftës. Konflikti nuk po zhvillohet më vetëm në fushëbetejë, por shtrihet në ekonomi, tregje dhe në kohë, pra aty ku fiton ai që duron më gjatë…
Lufta në Iran filloi me një sulm të papritur dhe shkatërrues. Brenda pak minutash, Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli goditën bërthamën e komandës iraniane, duke eliminuar dhjetëra figura të larta, përfshirë Udhëheqësin Suprem dhe pjesë të rëndësishme të komandës ushtarake.
Ishte një dëshmi e rrallë e precizionit dhe inteligjencës ushtarake. Ky lloj suksesi është diçka që shumë ushtri, madje edhe Rusia në Ukrainë, do të kishin dëshiruar ta arrinin. Por edhe operacionet më të sakta nuk garantojnë fitore të menjëhershme.
Siç ka paralajmëruar teoria klasike e luftës, rezultatet nuk varen vetëm nga teknologjia apo goditjet fillestare. Regjimi iranian reagoi me vendosmëri. Eliminimi i figurave më pragmatike krijoi një boshllëk që u mbush menjëherë nga elementët më radikalë të Gardës Revolucionare.
Opozita e brendshme u paralizua sepse, ndonëse është kundër regjimit, nuk dëshiron të shohë shpërbërjen e vendit. Sulmi i 28 shkurtit e shndërroi konfliktin në një luftë ekzistenciale për udhëheqjen iraniane.
Elita aktuale iraniane nuk ka rrugëdalje: pa lidhje ndërkombëtare, pa shtetësi të dyfishta dhe pa mundësi reale për t’u larguar. Për ta, humbja nuk është mërgim, por zhdukje nga faqja e dheut. Në këto kushte, rezistenca bëhet e pashmangshme.
Aktivizimi i doktrinës asimetrike iraniane
Që nga fillimi i viteve 2000, Irani ka studiuar mënyrën e luftës amerikane në Afganistan dhe Irak. Nga këto eksperienca, ai zhvilloi një doktrinë të vetën të luftës asimetrike: shmang përballjen direkte dhe godite kundërshtarin në pikat e tij të dobëta.
Pas mbijetesës së sulmit fillestar, kjo doktrinë u vu në zbatim. Aktualisht, Irani po përdor të gjitha burimet e mundshme - ushtarake, ekonomike dhe informative - për të zhvilluar një luftë të zgjatur, me shumë dimensione.
Qendra e kësaj strategjie është “durimi asimetrik”, pra aftësia për të duruar më shumë vuajtje se kundërshtari. Kjo nuk është një ide e re. Ajo u formua gjatë Luftës Iran-Irak (1980-1988), ku Irani përballoi humbje të mëdha dhe përdorimin e armëve kimike, por arriti të mos mposhtet.
Edhe sot, taktikat e atëhershme, si sulmet masive njerëzore, frymëzojnë ende mënyrën se si Irani e mendon luftën: si një betejë të vullnetit dhe jo thjesht të fuqisë.
“Ekonomia e rezistencës”
Një nga shtyllat e strategjisë iraniane është “ekonomia e rezistencës”. Synimi i saj është ta bëjë vendin më pak të ndikuar nga sistemi global ekonomik dhe më të aftë për të përballuar sanksionet.
Me ndihmën e Kinës dhe Rusisë, Irani ka krijuar një izolim relativ ekonomik që i jep fleksibilitet gjatë konfliktit. Sa për krahasim, kundërshtarët e tij mbeten të lidhur ngushtë me tregjet globale.
Në qendër të kësaj strategjie qëndron Ngushtica e Hormuzit, një pikë kyçe e tregtisë së energjisë. Kontrolli mbi të ka kthyer një përplasje rajonale në një krizë me ndikim global. Heqja e kontrollit mbi këtë rrugë është jashtëzakonisht e vështirë.
Madje edhe flotat më të fuqishme moderne kanë kufizime kur përballen me sulme të koordinuara me dronë ose raketa nga toka. Kufizimet logjistike, si pamundësia e rifurnizimit në det, e bëjnë situatën akoma më të ndërlikuar.
Irani s’do të mbetet pa dronë
Një nga avantazhet më të mëdha të Iranit është aftësia për të prodhuar dhe përdorur dronë pa ndërprerje. Me mbështetjen e Rusisë dhe Kinës, ky kapacitet është edhe më i qëndrueshëm.
Objektivi kryesor i sulmeve iraniane është infrastruktura që mundëson operacionet ajrore amerikane dhe izraelite, radarët dhe avionët furnizues. Pa këto, aftësia për të goditur brenda territorit iranian është e kufizuar.
Në të njëjtën kohë, Irani ka krijuar një sistem de facto kontrolli mbi trafikun detar në Ngushticën e Hormuzit. Anijet që kalojnë paguajnë tarifa për të shmangur sulmet, një lloj “takse sigurie”. Ky sistem ka pasoja ekonomike të rëndësishme: pa lejen e Iranit, kompanitë e sigurimit nuk mbulojnë rreziqet.
Kjo e bën mekanizmin të fortë dhe të vështirë për t’u sfiduar. Rusia dhe Kina përfitojnë gjithashtu: Rusia nga rritja e çmimeve të energjisë, ndërsa Kina nga zhvendosja e fokusit ushtarak amerikan larg Indo-Paqësorit. Që të dyja kanë interes që konflikti të zgjasë sa më shumë.
SHBA-ja dhe Izraeli mund të fitojnë, por me kosto
Edhe pse Irani ka avantazhe në durim dhe strategji, kjo s’do të thotë automatikisht se do të fitojë. Me kalimin e kohës, presioni i vazhdueshëm mund ta dobësojë. Por fitorja nuk do të varet nga dhuna që mund të shkaktohet, por nga durimi.
Tregjet, opinioni publik dhe ekonomia ndikojnë drejtpërdrejt në vendimmarrjen e palëve. Në SHBA, presioni politik mund të kufizojë gatishmërinë për një konflikt të gjatë. Në Izrael, ndikimi në jetën e përditshme dhe ekonominë mund të bëhet një faktor kufizues.
Opsionet ushtarake janë të kufizuara dhe të kushtueshme. Ndërhyrjet tokësore kërkojnë burime dhe mbështetje të vazhdueshme. Operacionet speciale kërkojnë inteligjencë të saktë dhe mbartin rreziqe të larta. Në çdo rast, kostoja në jetë njerëzore dhe ekonomi do të jetë e madhe.
Nuk ka më zgjedhje të mira
Realiteti strategjik ka ndryshuar. SHBA-ja dhe Izraeli nuk po e kontrollojnë më luftën, por po reagojnë ndaj saj. Sulmi fillestar nuk arriti të ndryshojë kursin. Irani, i goditur fort por ende i qëndrueshëm, e ka marrë iniciativën.
Nuk ka aktorë të jashtëm që mund ta ndalojnë shpejt. Opsionet që mbeten janë të vështira: përshkallëzim, një luftë konsumimi afatgjatë ose kompromis. Secila prej tyre ka kosto dhe rreziqe të mëdha. Ndikimi i luftës po përhapet përtej fushës së betejës, në tregjet globale, zinxhirët e furnizimit dhe jetën e përditshme.
Kjo nuk është më thjesht një luftë rajonale. Është një krizë që mund të ndryshojë ekuilibrin ekonomik dhe politik global. Një gjë është e sigurt: kostoja do të jetë e lartë, në jetë njerëzish, në ekonomi dhe në kohë. Ajo që vjen më pas nuk do të jetë e thjeshtë, por e gjatë, e vështirë dhe e pasigurt./Pamfleti nga “IntelNews”
Lini një Përgjigje