FLASH
Shkruar nga PamfletiShtetet e Bashkuara janë larguar zyrtarisht nga Organizata Botërore e Shëndetësisë, së cilës i detyrohen ende 260.6 milionë dollarë, që përfaqëson të gjithë kontributin e saj të detyrueshëm për vitin fiskal 2024-2025.
Një vit pas njoftimit të një ndarjeje të bujshme, divorci është finalizuar.
Në një deklaratë të përbashkët, ministri amerikan i Shëndetësisë, Robert F. Kennedy Jr., dhe sekretari i Shtetit, Marco Rubio, konfirmuan më 22 janar se Shtetet e Bashkuara kishin dalë zyrtarisht nga Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH), ashtu siç kishte paralajmëruar presidenti Donald Trump që në ditën e parë të mandatit të tij, më 20 janar 2025.
“Premtimet e dhëna, premtime të mbajtura”, thanë dy republikanët. Ky vendim e fut OBSH-në në një territor të panjohur deri më sot.
Kushtetuta e OBSH-së nuk parashikon mundësinë që shtetet anëtare të tërhiqen. Ky ishte një vendim i qëllimshëm në kontekstin e pasluftës.
“Hartuesit e saj e kuptonin luftën historike kundër përhapjes ndërkombëtare të sëmundjeve dhe e shihnin se një organizatë vërtet universale do ta bënte botën më të sigurt; për këtë arsye nuk përfshinë një klauzolë tërheqjeje”, shpjegoi këshilltari kryesor ligjor i OBSH-së, Steve Solomon, para gazetarëve në mesin e janarit.
Megjithatë, Shtetet e Bashkuara kanë pasur gjithmonë një status të veçantë, pasi në momentin e anëtarësimit të tyre, në vitin 1948, Kongresi amerikan miratoi një rezolutë të përbashkët, e pranuar nga shtetet e tjera anëtare të OBSH-së, që u rezervonte atyre të vetmit ndër vendet të drejtën për t’u tërhequr, sipas Solomonit. Kjo e drejtë ishte e kushtëzuar nga dy elemente: respektimi i një afati njoftimi prej një viti midis shpalljes dhe tërheqjes efektive, si dhe shlyerja e të gjitha detyrimeve financiare. Më saktësisht, rezoluta parashikon që “detyrimet financiare (…) të përmbushen plotësisht për vitin financiar në vazhdim”.
Nëse kushti i parë sapo është përmbushur, i dyti jo.
Shtetet e Bashkuara nuk i kanë respektuar detyrimet e tyre financiare ndaj institucionit të OKB-së dhe i detyrohen ende 260,6 milionë dollarë (219,12 milionë euro), që përfaqësojnë tërësinë e kontributeve të detyrueshme për vitin financiar 2024-2025. Një çështje mbetet objekt debati brenda OBSH-së: a përfshin “viti financiar në vazhdim” edhe vitin 2026?
Dhe nëse po, a duhet që kontributi të llogaritet proporcionalisht për njëzet ditët e para të janarit apo për të gjithë vitin? Të gjitha këto pika do të diskutohen gjatë javës që nis të hënën, më 2 shkurt, në Këshillin Ekzekutiv të OBSH-së.
Gropë e madhe financiare
Në çdo rast, administrata Trump nuk ka ndërmend të paguajë.
“Shtetet e Bashkuara nuk do të kryejnë asnjë pagesë ndaj OBSH-së para tërheqjes së tyre”, deklaroi Departamenti i Shtetit në një komunikatë për radion NPR.
“Kostoja e përballuar nga taksapaguesit amerikanë dhe ekonomia amerikane pas dështimit të OBSH-së gjatë pandemisë së Covid-19 dhe që prej asaj kohe është tashmë tepër e lartë.”
Kjo retorikë e keqmenaxhimit të pandemisë është përdorur prej një viti për të justifikuar largimin spektakolar dhe u riaktivizua më 22 janar në deklaratën e përbashkët.
Problemi është se Shtetet e Bashkuara nuk janë i vetmi vend që nuk është në rregull me kontributet e veta. Vetëm në vitin 2024, 45 vende nuk kontribuuan siç kishin premtuar, duke përfaqësuar 30 % të buxhetit. Si pasojë, tetë vendeve u është hequr e drejta e votës për shkak të mospagimit dhe katër të tjera rrezikojnë ta humbasin atë në Asamblenë e Përgjithshme të ardhshme, në maj. Vetë ish-presidenti amerikan Joe Biden e la detyrën pa shlyer borxhet amerikane për vitin 2024.
Në mënyrë më të përgjithshme, tërheqja e Shteteve të Bashkuara e vendos OBSH-në në një situatë financiare jashtëzakonisht të vështirë, duke e detyruar të ulë buxhetin nga rreth 6 miliardë dollarë në 5,3, pastaj në 4,9 dhe së fundmi në 4,2 miliardë dollarë për periudhën 2026-2027. Ky objektiv është ende larg përmbushjes, pasi vetëm 85 % e burimeve janë siguruar deri tani. “Konteksti është shumë i vështirë dhe 15 % e mbetur do të jetë e vështirë për t’u mobilizuar”, paralajmëroi të mërkurën, më 28 janar, drejtori i organizatës, Tedros Adhanom Ghebreyesus.
Rreth 660 milionë dollarë mungojnë, veçanërisht për financimin e sektorit të përgatitjes ndaj emergjencave. Ndërkohë, 1 241 punonjës janë detyruar të largohen nga OBSH-ja gjatë vitit 2025 nga rreth 9 500 që ka gjithsej institucioni kryesisht në selinë e Gjenevës.
Deri tani kontribuuesit më të mëdhenj të OBSH-së, si në kontributet e detyrueshme ashtu edhe në ato vullnetare – që në disa vite përbënin deri në 22 % të buxhetit të organizatës , Shtetet e Bashkuara lënë pas një boshllëk të madh, si financiar ashtu edhe politik, që vende të tjera synojnë ta mbushin. “Kina ka shprehur gatishmërinë për të rritur kontributet e saj vullnetare, pra jashtëbuxhetore, dhe mund të bëhet një nga financuesit kryesorë të OBSH-së pas largimit të Shteteve të Bashkuara”, thekson Kelley Lee, profesore e shëndetit publik në Universitetin Simon Fraser, në Kolumbinë Britanike, Kanada.
“Kjo do t’i jepte Kinës mundësinë të ushtrojë ndikim më të madh mbi aktivitetet dhe prioritetet e OBSH-së.”
“Gabim strategjik”
Edhe Rusia, Arabia Saudite dhe India kanë filluar të pozicionohen. “Ne kemi hequr dorë nga pozicioni dhe ndikimi ynë dhe do ta paguajmë çmimin e këtij gabimi strategjik”, vlerëson Judd Walson, drejtues i katedrës së Shëndetit Ndërkombëtar në Shkollën e Shëndetit Publik Bloomberg të Universitetit Johns Hopkins, në Baltimore (Maryland).
Së pari, Shtetet e Bashkuara ka shumë të ngjarë të humbasin aksesin në disa sisteme ndërkombëtare të mbikëqyrjes, dhe për rrjedhojë në të dhëna mbi shtamet e gripit në qarkullim ose mbi ndjekjen e epidemive të sëmundjeve në zhvillim. “Edhe pse disa informacione mund të gjenden në internet, shumica e këtyre të dhënave kërkojnë miratimin e vendeve të tjera për t’u ndarë me Shtetet e Bashkuara, dhe kjo duket pak e mundshme në afat të shkurtër”, vëren Kelley Lee.
Në kuadër të strategjisë së re të shëndetit global, Shtetet e Bashkuara kanë lidhur për momentin marrëveshje dypalëshe me rreth pesëmbëdhjetë vende të Afrikës nën-Sahariane për shkëmbimin e të dhënave shkencore.
“Historia na ka mësuar se qasjet transaksionale dypalëshe ndaj çështjeve të shëndetit dhe sigurisë globale nuk funksionojnë dhe vetëm sa i përkeqësojnë konfliktet”, paralajmëron Judd Walson./ Përshtatur nga Le Monde
Mund te hetohete prokuroria