FLASH
Shkruar nga Keith A Spencer
Vlerat patriotike dhe liberale që mishërojnë filmat me superheronj nuk duket se gjejnë më jehonë te një publik amerikan i ndarë dhe pesimist…
Javën e kaluar, Warner Bros Pictures publikoi një version të ri të serisë së filmave Superman.
Filmi u ngjit në krye të të ardhurave dhe fitoi rreth 122 milionë dollarë në Shtetet e Bashkuara në fundjavën e parë të shfaqjes.
Megjithëse industria po feston totalet e hershme të të ardhurave të filmit, ato janë shumë më poshtë se fitimet e filmave të krahasueshëm të një dekade më parë. Për shembull, në fundjavën e parë të shfaqjes në vitin 2016, filmi i Warner Bros, Batman v Superman: Dawn of Justice, fitoi një shifër të konsiderueshme prej 166 milionë dollarësh (224 milionë dollarë kur përshtatet me inflacionin).
Në fakt, gjatë viteve të fundit, të ardhurat nga filma të tillë kanë rënë vazhdimisht, dhe filmi i ri i Supermanit nuk bën përjashtim. Në vitet 2010, filmat me superheroj mblidhnin rregullisht më shumë se 500 milionë dollarë në të gjithë botën në totalin e të ardhurave.
Në vitet e fundit, shumë më pak filma kanë arritur atë nivel të lartë, një fakt që po shkakton shqetësim në industri. Vitin e kaluar, revista tregtare e Hollivudit Variety paralajmëroi se zhanri po përjetonte një "thatësirë të paparë në të ardhurat e biletave".
Çfarë i bëri filmat me superheroj të dështonin? Sipas figurave të mëdha të Hollivudit, arsyeja është "lodhja nga superheronjt", siç e tha regjisori i Supermenit, James Gunn. Drejtori ekzekutiv i Disney-t, Bob Iger, shprehu mendimin se prodhimi i frytshëm i filmave me superheroj "e dobësoi fokusin dhe vëmendjen e audiencës".
Por rrëfimi i tyre se konsumatorët thjesht po “lodhen” nga zhanri është reduktiv. Ashtu si me të gjitha zhanret artistike, ka arsye pse disa prej tyre rriten ose bien në popullaritet. Këto arsye janë të lidhura ngushtë me politikën.
Lulëzimi dhe rënia e superheronjve
Tregimet mbi superheronjtë janë një zhanër unik amerikan, i shpikur me sa duket në vitin 1938 me botimin e librit të parë komik të Supermenit. Përshtatja e parë e komikëve mbi superheronjtë u publikua në vitin 1941 me titullin Aventurat e Kapiten Marvel. Zhanri ishte popullor midis amerikanëve për dekada të tëra, por mori hov të madh pas sulmeve të 11 shtatorit në vitin 2001.
Ato sulme prishën qetësinë relative (të paktën në SHBA) të epokës pas Luftës së Ftohtë dhe e vunë makinën e propagandës amerikane në mbingarkesë. Amerikanëve iu dha një portret vizatimor i asaj se si dukej një "super-keqbërës", i cili përshtatej lehtësisht në rrëfimet e filmave me superheroj. Këta super-keqbërës ishin ashtu si armiqtë e supozuar të Amerikës, të vendosur për dominim global dhe kundër liberalizmit dhe hegjemonisë amerikane.
Pentagoni luajti një rol të spikatur në formësimin e narrativave propagandistike në kulturën popullore. Si një partner i hershëm i Hollivudit, Departamenti i Mbrojtjes ka pasur prej kohësh praktikën e dhënies hua të pajisjeve ushtarake regjisorëve në këmbim të të drejtave të miratimit të skenarëve. Në epokën pas 11 shtatorit, ai kishte të drejtë të vendoste në skenarët e një numri filmash superhero, përfshirë Iron Man dhe Captain America. Captain Marvel u përdor madje si një mjet rekrutimi për pilotët nga forcat ajrore amerikane.
Si rezultat, shumë filma me superheronj përshkruajnë ushtrinë amerikane dhe superheronjtë duke punuar krah për krah për të mposhtur super-keqbërësit, duke shtyrë së bashku një vizion të Pax Americana: një botë ku fuqia dominuese globale është SHBA-ja.
Protagonistët shpesh portretizohen si mbrojtës të "idealeve amerikane" si demokracia, përfshirja dhe drejtësia. Merrni dikë si Kapiten Amerika, i cili lindi si një mishërim i mirëfilltë i fitores kulturore të SHBA-së mbi fashizmin. Superheronj të tjerë të njohur të 20 viteve të fundit, si Black Panther, mishëruan idealet multikulturore dhe pluraliste të Amerikës liberale.
Por në vitet e fundit, realiteti politik që këta heronj duhet të mbështesin ka filluar të përçahet. Një sondazh i shtatorit 2024 i pyeti amerikanët nëse ishin dakord me deklaratën "udhëheqësi i vendit tim duhet të ketë autoritet të plotë dhe të pakontrolluar". Një shifër e habitshme prej 57.4 përqind e të anketuarve amerikanë ishin dakord.
Një tjetër sondazh i kryer një vit më parë zbuloi se 45 përqind e amerikanëve “tregonin tek njerëzit që e shohin diskriminimin racor aty ku ai në të vërtetë nuk ekziston si problemin më të madh”.
Gjithnjë e më shumë duket se Amerika si një shoqëri liberale dhe pluraliste, mënyra se si përshkruhet në filmat me superheronj, nuk është më një aspiratë universale për shumë amerikanë.
Ekziston gjithashtu një skepticizëm në rritje ndaj autoritetit moral të Amerikës dhe pozicionit të saj si superfuqi në botë.
Një sondazh i vitit 2024 nga Fox News zbuloi se 62 përqind e votuesve amerikanë e përshkruan SHBA-në si "në rënie". Vetëm 26 përqind mendonin se po rritej. Një sondazh i vitit 2023 nga Pew Research, një vit para se Donald Trump të rizgjidhej, raportoi se 58 përqind e të anketuarve thanë se "jeta në Amerikë është më e keqe sot sesa ishte 50 vjet më parë".
Ndërsa perceptimet publike ndryshuan gradualisht në periudhën pas 11 shtatorit, pati ngjarje që e përshpejtuan këtë ndryshim.
Rënia e menjëhershme e totalit të fitimeve nga filmat me superheroj filloi në vitin 2020. Pse pikërisht atë vit? Kjo ndodhi kur pandemia e COVID-19 përkeqësoi përçarjet shoqërore që ishin tashmë në rritje.
Ndjesia e një identiteti kombëtar koheziv u shkatërrua plotësisht me fillimin e kësaj emergjence të paprecedentë të shëndetit publik. Mosbesimi i përhapur ndaj aftësisë së qeverisë për të menaxhuar krizën, së bashku me një prirje thellësisht individualiste tek amerikanët që përjashtonte çdo kuptim të detyrimeve sociale që do të parandalonin vdekjen masive, siç janë distancimi social ose masat e izolimit, nxitën një trup politik amerikan të tërbuar dhe të përçarë.
Vizioni i vetëm i drejtësisë liberale amerikane, i sugjeruar nga filmat me superheronj, nuk mund të rezononte në këtë peizazh politik fraksional.
Një vit më vonë, SHBA-të u tërhoqën nga Afganistani. Vendimi për t’u tërhequr e prishi idenë e SHBA-së si një ndërhyrës “heroik”, një lloj supermeni global, i projektuar shumë pas 11 shtatorit. Në dallim nga Iraku, Afganistani u paraqit prej kohësh si një “histori suksesi” e mundshme, ose siç e tha The New York Times në vitin 2005: “ndërhyrja e udhëhequr nga amerikanët që mund të përfundonte duke e bërë jetën e njerëzve më të mirë”.
Sigurisht, të gjithë e dimë se si përfundoi kjo: SHBA-të hynë në Afganistan në vitin 2001 dhe u larguan në vitin 2021, pasi kishin vrarë më shumë se 100,000 njerëz dhe kishin shpenzuar 2.3 trilionë dollarë për të ndaluar sundimin e talebanëve për 20 vjet.
Me dobësimin e fuqisë ushtarake jashtë vendit dhe rritjen e tensioneve brenda vendit, SHBA-ja nuk dukej më si një vend ku askush, superhero apo i vdekshëm, besonte. Në mënyrë të pashmangshme, problemet e brendshme të injoruara nga elitat politike dolën në pah. Pagat reale kishin qenë në rënie për 30 vjet, ndërsa pabarazia e të ardhurave ishte rritur dhe infrastruktura ishte në rënie.
Amerikanët, si të majtë ashtu edhe të djathtë, filluan të vinin në pikëpyetje përshtatshmërinë e sistemit politik amerikan, i cili prej kohësh është portretizuar si më i miri në botë.
Shumë veta në të majtë tani besojnë se interesat e korporatave e kanë kapur aq plotësisht Partinë Demokratike saqë kanë pushuar së luftuari për rishpërndarjen e pasurisë reale ose programet sociale, dhe kanë komplotuar kundër kandidatëve progresivë që besojnë në këto gjëra. Ndërkohë, e djathta amerikane është bërë më e korruptuar, raciste dhe autoritare - rezultat i dështimit për të kuptuar arsyet e vërteta pas krizave socioekonomike të vendit.
Duke e përshkruar Amerikën si, në fund të fundit, një forcë për të mirën, zhanri i filmave me superheronj nuk i përshtatet asnjërës prej këtyre linjave politike. Megjithatë, elitat e Hollivudit nuk duket se e kuptojnë këtë.
Gunn, i cili drejtoi filmin e ri të Supermanit, e përshkroi filmin si një metaforë për vlerat amerikane. “Supermani është historia e Amerikës”, tha Gunn në një intervistë me The Times të Londrës. “Një emigrant që erdhi nga vende të tjera dhe populloi vendin, por për mua është kryesisht një histori që thotë se mirësia themelore njerëzore është një vlerë dhe është diçka që e kemi humbur.”
Fjalët e tij nxitën një reagim të furishëm nga e djathta amerikane. “Ne nuk shkojmë në kinema për të na dhënë leksione dhe që dikush të na imponojë ideologjinë e tij”, tha në Fox News, Kellyanne Conway, ish-këshilltare e lartë e Presidentit Trump.
Tendenca amerikane e kohëve të fundit për të hiperpolitizuar filmat dhe për t'i futur ato në kategoritë "të zgjuar" ose "jo" nuk është një shenjë e mirë për këto lloj filmash të suksesshëm që, në të kaluarën, do të tërhiqnin audienca të të gjitha ngjyrave politike.
Filmat me superheronj janë një zhanër optimist, si dhe nacionalist. Mesazhi i tyre kryesor është se Amerika dhe rendi liberal në përgjithësi ia vlen të mbrohen. Por amerikanët nuk duken më optimistë për të ardhmen, as veçanërisht të lidhur me këto vlera ideologjike. Më pak amerikanë duket se besojnë në shtyllat liberale si demokracia dhe multikulturalizmi, llojet e gjërave për të cilat superheronjtë zakonisht luftojnë.
Nëse duket se nuk mund të biem dakord për atë se cilat janë vlerat amerikane, është e kuptueshme që nuk mund të biem dakord për atë se çfarë lloj heroi do të mishëronte frymën kombëtare. Duke pasur parasysh këto kushte të dëshpëruara politike, ndoshta nuk është shumë e habitshme që amerikanët nuk po i drejtohen zhanrit të superheronjve siç bënin dikur. /Përshtati Pamfleti nga Al Jazeera/
Lini një Përgjigje