FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Një marrëveshje e shpejtë rrezikon të krijojë bllokime teknike dhe negociata të gjata
Aleatët evropianë shprehin shqetësim se një marrëveshje e nxituar kuadër midis Shteteve të Bashkuara dhe Iranit mund të rezultojë kundërproduktive, duke krijuar një ngërç teknik dhe duke hapur rrugën për negociata të reja që mund të zgjasin me vite.
Diplomatë me përvojë në marrëdhëniet me Teheranin deklarojnë se ekziston frika që një ekip negociator amerikan me përvojë të kufizuar po shtyn për një marrëveshje të shpejtë, e cila mund të konsolidojë problemet thelbësore në vend që t’i zgjidhë ato. Sipas tyre, Uashingtoni mund të synojë një fitore të shpejtë diplomatike për presidentin Donald Trump, duke arritur një marrëveshje sipërfaqësore për programin bërthamor të Iranit dhe heqjen e sanksioneve, për t’u përballur më pas me negociata të gjata dhe komplekse teknike.
“Shqetësimi nuk është se nuk do të ketë marrëveshje,” tha një diplomat i lartë evropian, një nga tetë burimet që folën për Reuters. Ai theksoi se “ekziston rreziku që se mund të arrihet një marrëveshje e dobët fillestare që do të krijojë probleme të pafundme.”
Në përgjigje të pyetjeve të Reuters mbi stilin e negociatave dhe rreziqet e një marrëveshjeje të shpejtë, Shtëpia e Bardhë hodhi poshtë kritikat. Zëdhënësja Anna Kelly deklaroi se presidenti Trump ka një histori të provuar në arritjen e marrëveshjeve të favorshme për SHBA-në dhe do të pranojë vetëm një marrëveshje që vendos interesat amerikane në plan të parë.
Diplomatë nga Franca, Britania dhe Gjermania, të cilët nisën negociatat me Iranin që në vitin 2003, thonë se janë lënë në periferi të procesit aktual. Nga viti 2013 deri në 2015, këto vende bashkëpunuan me SHBA-në për të arritur marrëveshjen e njohur si JCPOA, që synonte kufizimin e programit bërthamor të Iranit në këmbim të heqjes së sanksioneve.
Donald Trump u tërhoq nga kjo marrëveshje në vitin 2018, duke e cilësuar atë si “jashtëzakonisht të njëanshme”. Pas një periudhe tensionesh dhe goditjesh ajrore, negociatorët amerikanë dhe iranianë rifilluan bisedimet në Islamabad, duke u përqendruar sërish te kompromisi mes kufizimeve bërthamore dhe lehtësimit ekonomik. Ka shenja për një rinisje të takimeve direkte.
Sipas diplomatëve, mosbesimi i thellë dhe dallimet në stilin e negociatave rrisin rrezikun e një marrëveshjeje të brishtë që mund të mos jetë politikisht e qëndrueshme. Ish-përfaqësuesja e BE-së, Federica Mogherini, theksoi se arritja e marrëveshjes së vitit 2015 kërkoi 12 vite dhe punë të gjerë teknike, duke vënë në dyshim mundësinë e një marrëveshjeje të shpejtë.
Një marrëveshje bazë mund të përfshijë një paketë bërthamore dhe një ekonomike, por çështjet bërthamore mbeten më të ndërlikuarat. Çdo dispozitë hap debat për shumë çështje të tjera, theksojnë diplomatët.
Negociatat fokusohen te rezervat e Iranit prej rreth 440 kilogramësh uranium të pasuruar në nivelin 60%, që mund të përdoret për armë bërthamore nëse pasurohet më tej. Opsionet përfshijnë përpunimin e materialit brenda Iranit nën mbikëqyrjen e Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike ose transferimin e një pjese jashtë vendit, në shtete si Turqia apo Franca.
Edhe këto opsione kërkojnë negociata të gjata për verifikimin dhe transportin e sigurt të materialit. Një diplomat perëndimor theksoi se çdo hap aktual është vetëm fillimi, duke kujtuar se marrëveshja e vitit 2015 kishte rreth 160 faqe.
Një çështje thelbësore mbetet e drejta e Iranit për të pasuruar uranium. Trump kërkon ndalimin e plotë, ndërsa Irani këmbëngul për të drejtën e përdorimit civil. Një kompromis i mundshëm mund të jetë një moratorium i përkohshëm, i ndjekur nga rifillimi në nivele shumë të ulëta nën kushte të rrepta.
Diplomatët evropianë theksojnë rolin kyç të Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike, përfshirë verifikimin e detajuar dhe aksesin e plotë në terren. Ata nënvizojnë se çdo formulim në marrëveshje ka rëndësi kritike dhe nuk duhet të trajtohet me nxitim.
Në aspektin ekonomik, diskutimet përqendrohen te heqja e sanksioneve dhe zhbllokimi i aseteve iraniane. Irani kërkon akses të shpejtë në fondet e ngrira, ndërsa heqja e plotë e sanksioneve pritet të ndodhë më vonë dhe të kërkojë edhe miratimin e vendeve evropiane.
Diplomatët paralajmërojnë se ndarja e një marrëveshjeje fillestare nga zbatimi i saj i detajuar mund të mos përputhet me kulturën politike iraniane. Ata theksojnë se këto negociata janë komplekse dhe kërkojnë një proces të strukturuar, jo marrëveshje të shpejta.
Irani kërkon gjithashtu garanci për mosagresion pas sulmeve të mëparshme nga SHBA dhe Izraeli. Ndërkohë, vendet e Gjirit dhe Izraeli kërkojnë kufizime më të forta për programin raketor dhe aktivitetet rajonale të Iranit.
Diplomatët evropianë vlerësojnë se një marrëveshje e qëndrueshme kërkon kohë, ekspertizë dhe koordinim të gjerë ndërkombëtar. Ata paralajmërojnë se një qasje e nxituar mund të rrezikojë arritjen e një zgjidhjeje afatgjatë. /Përshtati Pamfleti/
Ashtu si krimbi qe e ben pluhur drurin edhe Izraeli po e ben pluhur e hi boten. Po i bejne te gjithe popujt t'i urrejne e kur urrejtja e popujve shperthen, nuk ka para, pushtet e arme nukleare t'i shpetoje. Nje shtet me popullate 20% gay qe hedhin valle kur vrasin femije eshte destinuar te mbaroje. Keto jane statistika e fakte te filmuara e jo abracadabra. Popujt mund te shtypen, gjakosen e torturohen, por kurre nuk zhduken. Vetem perandorite zhduken e permenden jo per emrin qe krijuan por qe te mos harrojne popujt te keqen.