FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Një zbulim i jashtëzakonshëm arkeologjik në Siberi po ndryshon mënyrën se si shkencëtarët e kuptojnë origjinën e murtajës, një prej sëmundjeve më vdekjeprurëse në historinë e njerëzimit.
Në një studim të publikuar në revistën shkencore “Nature”, studiuesit raportojnë se kanë identifikuar dëshminë më të hershme të njohur të një shpërthimi të murtajës, e cila daton rreth 5,500 vjet më parë.
Zbulimi u bë në varreza parahistorike pranë lumit Angara, afër Liqenit Baikal në Siberi. Në këto varre u gjetën mbetje të gjuetarëve dhe mbledhësve të lashtë, së bashku me objekte si maja shigjetash dhe artefakte të tjera që dëshmojnë jetën e komuniteteve të asaj kohe.
ADN-ja zbuloi praninë e bakterit vdekjeprurës
Shkencëtarët analizuan ADN-në e nxjerrë nga dhëmbët e 46 skeleteve dhe zbuluan se 18 prej tyre mbanin gjurmë të bakterit Yersinia pestis, i njëjti mikroorganizëm që shkaktoi më vonë pandeminë famëkeqe të njohur si “Vdekja e Zezë”.
Sipas ekspertëve, kjo përqindje e lartë sugjeron se murtaja mund të ketë qenë shkaku i vdekjes për shumicën e individëve të varrosur në këto vende.
“Është një provë e qartë e një shpërthimi epidemik në kohët parahistorike”, tha studiuesi i ADN-së së lashtë, Nicolás Rascovan.
Murtaja mund të ketë ekzistuar para bujqësisë
Për dekada me radhë, shkencëtarët kanë besuar se murtaja dhe sëmundjet e tjera epidemike u shfaqën kryesisht pas Revolucionit Neolitik, kur njerëzit filluan të jetonin në vendbanime të përhershme dhe të mbanin kafshë të zbutura.
Megjithatë, gjetjet e reja sugjerojnë se sëmundja mund të ketë qarkulluar edhe mes komuniteteve nomade të gjuetarëve dhe mbledhësve, shumë kohë përpara zhvillimit të bujqësisë.
“Ekziston ideja se jeta e gjuetarëve-mbledhës ishte më e pastër dhe më pak e ekspozuar ndaj sëmundjeve. Tani po kuptojmë se realiteti ka qenë shumë më kompleks”, tha gjenetisti evolucionar Eske Willerslev, një nga autorët e studimit.
Një formë më e hershme dhe më e rrezikshme
Sipas studiuesve, bakteri i zbuluar nuk kishte ende të gjitha karakteristikat që e bënë më vonë murtajën kaq shkatërruese.
Ata besojnë se shpërthimet e asaj kohe kanë qenë kryesisht të formës pneumonike, e cila prek mushkëritë dhe transmetohet përmes kollitjes ose frymëmarrjes.
“Murtaja pneumonike është jashtëzakonisht e rëndë dhe shumë vdekjeprurëse”, shpjeguan autorët e studimit.
Forma bubonike, e njohur për ënjtjen e nyjeve limfatike dhe përhapjen përmes pleshtave, mendohet se është zhvilluar rreth 3,800 vjet më parë.
Varre masive dhe fëmijë të prekur
Një nga elementët më intriguese të zbulimit është fakti se disa varre përmbanin disa skelete të varrosura së bashku, përfshirë një numër të madh fëmijësh.
Kjo i ka shtyrë studiuesit të mendojnë se shumë prej tyre mund të kenë humbur jetën gjatë të njëjtit shpërthim epidemik, duke sugjeruar se të rinjtë ishin veçanërisht të pambrojtur ndaj sëmundjes.
Murtaja nuk është zhdukur plotësisht
Edhe pse sot konsiderohet një sëmundje e rrallë, murtaja vazhdon të shfaqet sporadikisht në disa rajone të botës.
Në vitin 2017, Madagaskari raportoi mbi 2,400 raste të murtajës pneumonike, ndërsa në Shtetet e Bashkuara u regjistrua një vdekje nga kjo sëmundje në Arizona vitin e kaluar.
Falë antibiotikëve modernë, murtaja mund të trajtohet me sukses nëse diagnostikohet në kohë, por zbulimi në Siberi tregon se historia e saj është shumë më e lashtë dhe më komplekse sesa mendohej deri më sot.
Lini një Përgjigje