FLASH
Shkruar nga Milos Miljkoviç
I cambiamenti geopolitici e gli interessi politici ristretti hanno lasciato l'iniziativa senza sostegno e senza risultati concreti.
Se l'idea di una stretta cooperazione economica tra Serbia, Albania e Macedonia del Nord fosse stata attuata nella pratica, i Paesi con un mercato di quasi 11 milioni di abitanti ne avrebbero tratto beneficio. I cambiamenti nelle relazioni internazionali, ma anche gli interessi quotidiani ristretti dei principali attori, hanno portato a parlare oggi di "Balcani aperti" come di una delle occasioni mancate.
"Balcani per i Balcani": questa è la frase che il Presidente della Serbia, Aleksandar Vučić, ha ripetuto più volte, anche a New York, alle Nazioni Unite, al culmine dell'iniziativa "Balcani Aperti", o "Mini Schengen", come alcuni l'hanno chiamata. L'idea era che, come preludio all'Unione Europea, si sarebbe creato uno spazio di libera circolazione di persone, merci e capitali tra i Paesi della regione, in particolare Serbia, Albania e Macedonia del Nord. A reciproco vantaggio di questi Paesi. Il concetto, utile in linea di principio, non durò a lungo.
Fin dall'inizio, quando l'idea fu menzionata pubblicamente, si sostenne che non si trattasse di un'iniziativa autentica dei funzionari che l'avevano promossa, Aleksandar Vučić ed Edi Rama. Si disse che il concetto di cooperazione nei Balcani occidentali era stato elaborato a Washington o a Berlino e che era stato presentato come una soluzione pronta all'uso da attuare il prima possibile. Alcuni, preoccupati da quella che chiamavano la "grande egemonia serba", vedevano nei "Balcani aperti" un piano per il predominio serbo nella regione attraverso strumenti economici.
Sebbene fosse il 2019, quando il concetto fu proposto per la prima volta, la mappa geopolitica e le direzioni della cooperazione apparivano diverse all'epoca. L'Occidente era interessato a mantenere la propria influenza nei Balcani attraverso una sorta di imitazione dello spazio UE, mentre l'espansione con nuovi membri era vista come una prospettiva lontana. Nel frattempo, Joe Biden è arrivato alla Casa Bianca, per essere riconfermato dopo 4 anni da Donald Trump. Il mondo è diventato più instabile, travolto da importanti conflitti militari, corse agli armamenti e divisione delle sfere di interesse. Oggi si parla apertamente dell'adesione di Albania e Montenegro all'UE, il che ha sminuito lo scopo iniziale dell'iniziativa.
Accesso riservato
Bojan Stanić from the Serbian Chamber of Commerce told NIN that the “Open Balkans” initiative began as a “Mini Schengen”. He recalls that in 2019 a signal came “from outside” that the groundwork for the “Mini Schengen” needed to be prepared. According to him, no one knew exactly what it was about, while the initiative was formed in the US and then the leaders of Albania, Serbia and North Macedonia declared that it was “their initiative”.
Më pas, ideja u ribrandua si “Ballkani i Hapur”, me synimin për krijimin e një tregu unik të bazuar në katër liritë ekonomike: lëvizjen e lirë të mallrave, shërbimeve, njerëzve dhe kapitalit.
“Filloi me hezitim. Mali i Zi ishte kundër, Bosnja dhe Hercegovina gjithashtu, ndërsa për Kosovën as që bëhej fjalë. Megjithatë, në vitin 2022 u mbajt një samit ku morën pjesë ministrat e Jashtëm të Hungarisë dhe Turqisë, si dhe përfaqësues të gjithë rajonit, madje edhe kryeministri i atëhershëm i Malit të Zi, Dritan Abazoviç. Dukej se iniciativa po shtyhej si një alternativë që do të zëvendësonte Procesin e Berlinit”, thotë Staniç.
Sipas tij, me shpërthimin e luftës në Ukrainë, gjithçka u ndal. Ai vlerëson se projekti u mbështet nga administrata e parë e Donald Trump dhe nga Richard Grenell, por u la mënjanë pas ndryshimit të administratës në SHBA. Më pas, kryeministri shqiptar Edi Rama deklaroi se “Ballkani i Hapur” e kishte përmbushur misionin e tij dhe se kishte përfunduar.
“Në praktikë, nuk arritëm krijimin e një tregu të përbashkët. Mund të thuhet se u mundësua lëvizja me kartë identiteti në rajon, funksionoi njohja e diplomave dhe procedurat për punësim. Por për këto lehtësime, sipas të dhënave tona, aplikuan rreth 400 persona. Pra, rezultatet janë minimale”, thekson Staniç.
Ai shton se si “Ballkani i Hapur” ashtu edhe Procesi i Berlinit u lanë në plan të dytë pasi Shqipëria dhe Mali i Zi morën mbështetje për anëtarësim në BE. Sipas tij, Serbia ishte promotore më e zëshme e bashkëpunimit ekonomik, duke qenë se ka prodhimin më të madh në rajon dhe eksporton më shumë.
Staniç vlerëson se iniciativa dështoi për shkak të mungesës së një qëllimi të përbashkët për integrim të plotë rajonal, veçanërisht në nivelin e zyrtarëve.
Nën ndikimin e politikës
Predrag Bjeliç, profesor i tregtisë ndërkombëtare në Fakultetin Ekonomik në Beograd, deklaroi për NIN se iniciativa shkoi më thellë se CEFTA në disa fusha, por mbeti e ekspozuar ndaj luhatjeve politike mes tre vendeve. Sipas tij, përkeqësimi i marrëdhënieve politike, sidomos mes Serbisë dhe Shqipërisë, e shtyu iniciativën në plan të dytë.
Ai shton se “Ballkani i Hapur” u konceptua edhe si një kompensim për ngecjet në CEFTA dhe në krijimin e tregut të përbashkët të Ballkanit Perëndimor, të bllokuara nga çështje politike si ajo e Kosovës. Por Bashkimi Evropian vazhdoi të insistojë në bashkëpunim me të gjashtë ekonomitë e rajonit, duke e relativizuar rolin e kësaj nisme.
Secondo Bjelic, l'iniziativa si è in definitiva basata sulla libera circolazione dei lavoratori, ma senza suscitare molto interesse. "Il nostro mercato del lavoro è aperto, ma la maggior parte delle persone preferisce andare nell'UE", sottolinea.
Segnali opposti
Dragoljub Rajic, coordinatore del Business Support Network, ha dichiarato al NIN che, dal punto di vista della comunità imprenditoriale, la cooperazione esiste. Tuttavia, sottolinea che la politica appesantisce l'iniziativa, rendendone difficile il funzionamento.
Secondo lui, la Serbia, in quanto Paese più grande della regione, ha interesse a mantenere relazioni di buon vicinato e a normali scambi commerciali. Tuttavia, la regione rimane gravata da questioni politiche irrisolte, tra cui il Kosovo e le conseguenze delle guerre nell'ex Jugoslavia.
Rajić ritiene che i politici spesso adattino le priorità regionali alle esigenze interne a breve termine. Sottolinea che oggi l'iniziativa "Balcani aperti" rimane un'iniziativa messa in ombra, mentre la politica continua a influenzare i processi economici nella regione. / Opuscolo adattato da NiN /
Lini një Përgjigje