FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Non solo petrolio e gas, il conflitto in Medio Oriente minaccia anche le risorse idriche. Le conseguenze degli attacchi agli impianti di desalinizzazione e tre possibili scenari secondo gli esperti.
Mentre l'attenzione globale rimane concentrata sullo Stretto di Hormuz, un'altra rete altrettanto essenziale è diventata bersaglio di conflitti in Medio Oriente: quella dell'acqua. Diversi attacchi hanno colpito impianti di desalinizzazione in Iran, Bahrein, Emirati Arabi Uniti e Kuwait e, sebbene l'impatto finora non sia stato destabilizzante, hanno dimostrato che la risorsa idrica può diventare un obiettivo strategico, proprio come il petrolio, se non di più. Perché se il petrolio è essenziale, l'acqua è insostituibile.
"Le conseguenze di un attacco alle risorse idriche sono potenzialmente enormi e colpirebbero contemporaneamente tutti i settori del funzionamento di uno Stato", avverte Filippo Menga, professore di Geografia all'Università di Bergamo e direttore della rivista Geografia Politica.
In Kuwait, circa il 90% dell'acqua potabile viene prodotta tramite desalinizzazione; in Qatar e Oman oltre l'85%; in Arabia Saudita la metà del fabbisogno; e negli Emirati Arabi Uniti il 42%. Non a caso questi paesi vengono definiti dai ricercatori "regni di acqua salata" o "regimi idraulici": economie la cui sopravvivenza dipende dalla capacità di convertire l'acqua di mare in acqua potabile.
Oggi, lungo la costa del Golfo Persico, esistono oltre 400 impianti che trasformano l'acqua di mare in acqua potabile, garantendo il sostentamento di decine di milioni di persone. Basterebbero pochi giorni senza desalinizzazione perché metropoli come Dubai o Abu Dhabi diventino inabitabili, deserte e paralizzate. Questo è il fronte meno visibile ma potenzialmente più esplosivo che potrebbe aprirsi in caso di conflitto, soprattutto in Medio Oriente (ma non solo), dove l'acqua si sta trasformando in una nuova arma.
La dipendenza di un Paese dalle risorse idriche diventa quindi un punto debole. Secondo Menga, lo scenario per questa regione, una delle più aride al mondo, è chiaro: privare metropoli come Dubai, Doha o Kuwait City dell'acqua potabile significa costringerle all'evacuazione entro cinque o sei giorni, non settimane, ma giorni.
La debolezza è legata anche a un altro fattore. Gli impianti di desalinizzazione, come strutture più grandi quali le dighe, sono facili bersagli da attaccare e difficili da difendere, perché sono numerosi e diffusi sul territorio, oltre che più esposti, in quanto finora considerati infrastrutture civili e non obiettivi militari.
"Proteggere centinaia di installazioni sparse lungo migliaia di chilometri di costa è semplicemente impossibile", sottolinea Menga, aggiungendo che "queste infrastrutture non sono progettate per resistere agli attacchi".
Qysh gjatë Luftës së Parë të Gjirit në fillim të viteve ’90, derdhja e qëllimshme e sasive të mëdha të naftës në det nga trupat irakiane të udhëhequra nga Saddam Hussein nuk ishte rastësi, por synonte të bënte të pamundur marrjen e ujit nga Arabia Saudite dhe Kuvajti për impiantet e tyre të desalinimit, duke i detyruar këto vende të mbështeteshin në importe emergjente për vite me radhë. Përdorimi i ujit si armë përfaqëson kështu një skenar të ri, të mbushur me pasiguri.
Tre skenarët në rast sulmi ndaj ujit
Edhe pse është e vështirë të parashikohet evolucioni i konfliktit, sipas Mengës mund të shfaqen tre skenarë, nga më pak ekstremi te më shkatërruesi.
Skenari i parë është ai “demonstrativ”, ku ndodhin sulme të kufizuara dhe simbolike që tregojnë cenueshmërinë pa ndërprerë realisht furnizimin me ujë. Në këtë rast, pasojat do të ishin kryesisht psikologjike dhe ekonomike: frikë e përhapur, rritje e kostove të sigurisë dhe zhvendosje e burimeve ujore nga sektorë të tjerë, me pasoja për aktivitetin prodhues.
Skenari i dytë është ndërmjetës, por tashmë destabilizues. Mjafton shkatërrimi i një impianti të madh dhe ndalimi i tij për disa javë për të shkaktuar një krizë zinxhirore, me importe emergjente uji, evakuime të përkohshme në qytetet e mëdha, presion mbi qeveritë dhe lëvizje të popullsisë. Në kontekste shumë të urbanizuara dhe të rrethuara nga shkretëtira, qyteti është gjithçk, dhe pa ujë, ai pushon së ekzistuari.
Skenari i tretë është më ekstremi dhe ai që deri tani historia e ka shmangur. Në këtë rast, uji do të bëhej një objektiv sistematik, njësoj si bazat ushtarake dhe infrastruktura energjetike. Impiantet, ujësjellësit, digat dhe sistemet e trajtimit do të goditeshin në mënyrë të qëllimshme.
“Është skenari që i afrohet kolapsit humanitar,” thekson Menga, duke e përkufizuar si një “biocid”, pra shkatërrim i kushteve minimale për jetën. Ndërsa goditja e infrastrukturës energjetike ndikon në ekonomi, goditja e asaj ujore do të kishte pasoja shumë më shkatërruese.
Uji si detonator politik
Kriza e ujit nuk është vetëm një dobësi në kohë konflikti, por edhe një përshpejtues i paqëndrueshmërisë politike. Irani është një shembull domethënës. Midis viteve 1970 dhe 2017, disponueshmëria e ujit për frymë ka rënë me 58%, ndërsa mbi 90% e burimeve të ujit të ëmbël është përdorur nga bujqësia.
Sipas Mengës, vendi ka kaluar një krizë politike që lidhet edhe me këtë situatë. “Irani po përjetonte një krizë të brendshme që nuk është plotësisht e shkëputur nga ajo që po ndodh sot. Vendi ndodhej tashmë në një fazë dobësie për shkak të ujit. Vjeshtën e kaluar flitej për evakuimin e kryeqytetit, pikërisht sepse burimet ujore nuk ishin më të mjaftueshme. Kur shteti nuk arrin të sigurojë ujë, ai tashmë ka dështuar në sytë e popullsisë.”
Në kontekste autoritare, ku shumë liri janë të kufizuara, qasja në ujë mbetet një nga premtimet themelore të shtetit. Kur ky premtim dështon, legjitimiteti i pushtetit vihet në pikëpyetje. Këtu lufta për ujin merr përmasa më të gjera.
In questo contesto, paesi come l'Italia sembrano più avvantaggiati. La disponibilità di risorse idriche naturali, falde acquifere, fiumi e laghi, rende marginale l'utilizzo della desalinizzazione. Tuttavia, la lezione del Golfo è chiara: l'acqua, spesso data per scontata, può rapidamente diventare la risorsa più strategica e forse la più pericolosa di tutte. /Adattato da Moneta /
Lini një Përgjigje