FLASH
Shkruar nga Pamfleti- Siamo sorvegliati? Contratti segreti, tecnologie avanzate e mancanza di trasparenza stanno trasformando l'Albania in uno stato in cui ogni passo di cittadini, attivisti e giornalisti può essere monitorato e controllato.
In Albania, il dibattito sulla sorveglianza non è più un argomento teorico o un'esagerata parzialità mediatica. Al contrario, le prove e i contratti rivelati mostrano chiaramente che il Paese sta affrontando una profonda trasformazione della sua infrastruttura di sicurezza, dove il potere della sorveglianza si sta espandendo rapidamente e con pochissima trasparenza. Dai potenti radar acquistati in Francia alle apparecchiature di frontiera finanziate a livello internazionale, dai sistemi di intercettazione autorizzati agli ambiziosi progetti di intelligenza artificiale, l'Albania sta costruendo uno stato di sorveglianza, con gravi rischi per la privacy e la democrazia.
Spyware in Serbia e Italia
Nel marzo 2025, un'indagine di Amnesty International e del suo laboratorio di sicurezza ha confermato l'uso dello spyware Pegasus per spiare giornalisti in Serbia . Questo utilizzo della più avanzata tecnologia di intercettazione ai danni della società civile confinante desta allarme per l'Albania. Sebbene il Paese non sia stato ufficialmente nominato cliente di NSO Group, si sospetta che vi sia un ambiente favorevole all'acquisto di queste tecnologie.
D'altra parte, l'Italia sta affrontando un importante scandalo spyware, in cui noti giornalisti e attivisti che si occupano di questioni migratorie sono stati spiati tramite la tecnologia dell'azienda israeliana Paragon Solutions . Tra le persone colpite ci sono Francesco Cancellato (Fanpage.it), Ciro Pellegrino, Roberto D'Agostino (Dagospia), così come attivisti come Luca Casarini e Giuseppe Caccia di Mediterranea Saving Humans, un'organizzazione che si occupa di salvataggio e protezione dei migranti nel Mediterraneo. Hanno ricevuto notifiche da Meta sulla compromissione dei loro telefoni con lo spyware Graphite, che monitora messaggi, microfoni e telecamere a loro insaputa. Questo fenomeno minaccia la libertà di stampa e la privacy, spingendo a chiedere indagini approfondite e misure contro la sorveglianza politica e sociale in Italia.
Accordi israeliani di intelligence informatica e intercettazione
Gli accordi strategici che l'Albania ha firmato con Israele, i contratti segreti con aziende che operano nel settore informatico e la mancanza di un sistema di controllo democratico creano un terreno favorevole all'uso di strumenti di sorveglianza contro critici politici, giornalisti e attivisti.
Ligjet shqiptare për interceptimin janë të papërshtatshme dhe të paefektshme në mbrojtje të qytetarit. Mungesa e mekanizmave të pavarur për mbikëqyrjen e përdorimit të këtyre teknologjive është alarmante. Raportet e Prokurorisë së Përgjithshme kanë dëshmuar se interceptimet bëhen shpesh jashtë kufijve ligjorë dhe pa transparencë. Kuvendi nuk ka ushtruar asnjëherë kontroll real mbi këto procese, duke e lënë hapësirën e survejimit në një zonë gri ligjore dhe etike.
Radarët GM400 Alpha dhe Defendec Smartdec
Në vitin 2023, Shqipëria bleu sistemin radarik GM400 Alpha nga kompania franceze Thales. Ky sistem modern, i aftë të monitorojë hapësirën ajrore në një distancë prej 515 kilometrash dhe të përdorë inteligjencën artificiale për përpunimin e të dhënave, u instalua pa tender të hapur, pa transparencë mbi koston apo rregullat e mirëmbajtjes. Ky ishte vetëm fillimi i një sërë kontratash strategjike që do të vazhdonin në vitet në vijim, të gjitha pa një proces të hapur dhe të kontrolluar nga shoqëria civile.
Në nëntor 2024, Programi i Kombeve të Bashkuara për Zhvillim (UNDP) akordoi një kontratë me vlerë 173,100 USD për “paketën e mbikëqyrjes kufitare Defendec Smartdec” në emër të Policisë Kufitare Shqiptare. UNDP gjithashtu menaxhoi një tender të veçantë në fillim të vitit 2024 për pajisje të tjera për Policinë Kufitare, duke përfshirë detektorë portativë për eksplozivë dhe narkotikë, si dhe skanerë portativë me rreze X. Këto blerje synojnë të forcojnë kapacitetin e forcave të rendit për të kontrolluar kufijtë e vendit dhe për të penguar trafikun e paligjshëm.
Pajisje për Policinë dhe Shërbimet e Inteligjencës
Përtej sistemeve në shkallë të gjerë, autoritetet shqiptare kanë blerë gjithashtu pajisje më të fokusuara për të përmirësuar kapacitetet e zbatimit të ligjit dhe të inteligjencës. Një prokurim i rëndësishëm i menaxhuar nga Komisioni Evropian përfshinte furnizimin e “Pajisjeve për Skanim të Gjallë të Gjurmëve të Gishtërinjve” për Policinë e Shtetit Shqiptar, me një buxhet prej 958,375 eurosh.
Pas një serie sulmesh kibernetike shkatërruese që iu atribuan Iranit në vitin 2022, Shqipëria gjithashtu ka përshpejtuar investimet e saj në sigurinë kibernetike. Përmes një projekti të financuar nga BE, agjencitë e sigurisë, përfshirë AKSHI-n, morën software të avancuar të inteligjencës kibernetike. Ky paketim përfshinte mjete si Cognyte Luminar, një platformë analitike e sofistikuar për zbulimin dhe hetimin e kërcënimeve, duke treguar një angazhim të qartë për ndërtimin e kapaciteteve teknike për monitorim dhe analizë dixhitale.
Ligji shqiptar i interceptimeve: një kornizë e dobët dhe mungesë kontrolli
Në fushën e interceptimit dhe mbikëqyrjes kibernetike, Shqipëria ka thelluar marrëdhëniet me kompanitë izraelite si Elbit Systems. Përmes marrëveshjeve të fshehta, këto kompani furnizojnë teknologji që lejojnë ndjekjen dhe përgjuarjen në mënyrë të sofistikuar, duke e mbajtur këtë aktivitet larg vëmendjes publike dhe parlamentare. Asnjë nga këto kontrata nuk është bërë publike dhe asnjë mekanizëm real kontrolli nuk është vendosur.
Ligji për Prokurimin e Mbrojtjes dhe Sigurisë, i miratuar në vitin 2020, u krijua për të prezantuar më shumë transparencë, por përmban dispozita që në mënyrë efektive krijojnë “dyer të pasme” për institucionet e sigurisë. Një boshllëk kritik gjendet në një nen që përjashton kontratat për blerjen e “pajisjeve ushtarake… duke përfshirë teknologjinë dhe softuerin që lidhen me ato mallra” nga fushëveprimi kryesor i ligjit. Kjo i lejon autoritetet kontraktuese të përdorin një kornizë alternative, të rregulluar nga Vendimi i Këshillit të Ministrave (VKM 1085), e cila lejon prokurim përmes procedurave shumë të errëta, duke përfshirë negociata të drejtpërdrejta me një kontraktor të zgjedhur pa asnjë kërkesë për të publikuar një njoftim kontrate. Kjo dispozitë krijon një rrugë ligjore të drejtpërdrejtë për blerjen e fshehtë të spyware-it, i cili bie plotësisht nën përkufizimin e “teknologjisë dhe softuerit”. Kjo është e ilustruar më tej nga përdorimi i “Kontratave të Klasifikuara Sekrete”
Në të gjitha këto kontrata dhe projekte marrin pjesë kompani si AESS shpk dhe SAFECOMM shpk, të cilat operojnë si ndërmjetëse dhe shpërndarëse të teknologjisë së mbikëqyrjes. Ato janë shndërruar në një rrjet të fuqishëm ekonomik që fiton miliona euro nga tenderë të mbyllur dhe kontrata klasifikuar, duke kontribuar në krijimin e një ekosistemi klientelist dhe të paqartë.
Projekti “Smart City”, kosto e dyfishuar dhe mungesë transparence
Më 23 shkurt 2025, Shqipëria nënshkroi kontratën më të madhe dhe më të diskutueshme të dekadës, me kompaninë Presight AI nga Emiratet e Bashkuara Arabe. Me një vlerë 118.5 milionë dollarë, kjo marrëveshje parashikon ndërtimin e një rrjeti masiv survejimi urban në 20 qytete shqiptare, me mijëra kamera për njohje targash, kamera PTZ, kamera trupore për policinë, radarë inteligjentë dhe sensorë trafiku. Projekti financohet nga Abu Dhabi Fund for Development me normë interesi 4%, një normë e konsideruar e lartë për një kredi zhvillimore, duke ngritur dyshime për ndikim ekonomik dhe politik në vend. Kjo marrëveshje nuk ka kaluar në një proces të hapur tenderimi dhe është klasifikuar si sekret, duke penguar transparencën dhe kontrollin parlamentar.
Në mungesë të një ligji për inteligjencën artificiale dhe pa ndalim të përdorimit të kamerave me njohje biometrike në hapësira publike, ky sistem survejimi mund të shndërrohet në një mjet për kontroll të pakufizuar dhe për kufizim të lirisë së shprehjes, tubimit dhe privatësisë.
L'Albania si è trovata ad affrontare gravi dilemmi su come queste tecnologie vengono utilizzate e su chi le controlla. Senza meccanismi di controllo efficaci e trasparenza, questo sviluppo rappresenta un grave rischio per la democrazia, trasformandosi in uno Stato in cui i cittadini sono oggetto di un monitoraggio costante, senza possibilità di dissenso.
Alla fine, la domanda che sorge spontanea è semplice: chi proteggerà i cittadini albanesi da questa oscura architettura di sorveglianza? E come garantiremo che la tecnologia non venga utilizzata per scopi diversi dalla sicurezza nazionale? /Pamphlet
Lini një Përgjigje