FLASH
Shkruar nga Konstantinos Bogdanos
Një analizë argumenton se avancimi procedural i një projektligji në Parlamentin rumun ka rikthyer në qendër të vëmendjes çështjen e vetëvendosjes kombëtare dhe pasojat që mund të ketë për arkitekturën politike të Evropës…
Lajmi se Dhoma e Deputetëve e Rumanisë miratoi në heshtje një propozim ligjor për të nisur negociatat për bashkimin me Republikën e Moldavisë ka nxitur debat në mbarë Evropën dhe më gjerë. Zyrtarisht, kjo ngjarje minimizohet si një anomali procedural, një projektligj që kaloi automatikisht në Senat thjesht sepse afati për shqyrtim skadoi pa u zhvilluar debat. Të dyja qeveritë mbeten zyrtarisht të angazhuara për integrim të veçantë brenda strukturës së Bashkimit Evropian. Në thelb, ky lajm konfirmon se kombi mbetet ende forca lëvizëse e historisë.
Në të vërtetë, ta trajtosh këtë zhvillim si një episod të thjeshtë parlamentar do të thotë të humbasësh një të vërtetë shumë më të madhe historike. Për herë të parë pas dekadash, dhoma legjislative e një shteti anëtar të BE-së ka avancuar zyrtarisht një tekst që ngre perspektivën e rishikimit të kufijve sovranë. Duke vepruar kështu, ajo ka nxjerrë në pah një realitet që elitat eurokratike, të izoluara në pallatet e tyre prej xhami, janë përpjekur prej kohësh ta injorojnë: edhe në Evropën postmoderne, nacionalizmi mbetet një forcë themelore, që lëviz në heshtje ingranazhet e historisë pas fasadës së integrimit mbikombëtar.
Nga pikëpamja ligjore dhe morale, dy shtete sovrane kanë të drejtën absolute demokratike të bashkohen nëse popullsitë e tyre e zgjedhin këtë përmes referendumeve. Mbështetësit e unitetit pan-rumun nuk e shohin këtë si ekspansionizëm, por si korrigjimin paqësor të një padrejtësie historike që daton nga Pakti Molotov–Ribentrop i vitit 1940. Megjithatë, sfida akademike dhe gjeopolitike nuk qëndron te legjitimiteti i vetë aktit, por te precedentët sistemikë që ai do të krijonte për një kontinent të ndërtuar mbi një përkushtim pothuajse metafizik ndaj vijave që sot ndajnë hartën.
Nëse Bukureshti dhe Kishinau arrijnë të provojnë se kufijtë e vendosur pas Luftës së Ftohtë mund të ndryshohen në mënyrë paqësore përmes konsensusit popullor, atëherë stabiliteti arkitekturor i Evropës moderne do të pësojë një transformim të thellë. Parimi i vetëvendosjes demokratike, i cili deri më tani mendohej se mund të menaxhohej përmes mekanizmave institucionalë të ndërtuar me kujdes, do të rishfaqet papritur si një katalizator kryesor i gjeopolitikës.
Pyetja e menjëhershme ka të bëjë me precedentët që do të krijoheshin. Nëse harta mund të rishkruhet në mënyrë paqësore në Evropën Lindore, aspirata të tjera historike do të marrin natyrshëm hov të ri. Brenda Bashkimit Evropian, në Mesdheun Lindor, ndarja shumëdekadëshe e Qipros mund të sjellë zhvillime të papritura. Një bashkim i suksesshëm dhe demokratik mes Rumanisë dhe Moldavisë mund të legjitimojë një ringjallje populiste të Enosis-it, bashkimit formal të Greqisë dhe Qipros. A nuk do të bëhej një projekt që institucionet ndërkombëtare do ta kishin të vështirë ta kundërshtonin pa u akuzuar për standarde të dyfishta dhe hipokrizi?
Për ta bërë situatën edhe më të ndërlikuar, përmbysja e kësaj logjike paraqet gjithashtu sfida të mëdha. Nëse shtetet mund të bashkohen me vullnetin e popullit, atëherë justifikimi moral për shkëputjen e rajoneve bëhet shumë më i fortë. Tashmë kemi parë traumën e madhe politike të shkaktuar nga lëvizja për pavarësinë e Katalonjës në Spanjë, ku shteti u përball me një krizë të rëndë kushtetuese për të ruajtur integritetin e tij. Flandra në Belgjikë, Skocia në Mbretërinë e Bashkuar dhe Korsika në Francë përmbajnë gjithashtu forca politike që do ta shihnin çdo fleksibilitet të kufijve si një dritë jeshile për projektet e tyre të shkëputjes.
Jashtë kuadrit stabilizues të Bashkimit Evropian, rreziqet shumëfishohen. Ballkani Perëndimor mbetet një hapësirë jashtëzakonisht e brishtë me konflikte të ngrira. Nuk kërkohet shumë imagjinatë për të parashikuar një situatë ku Serbia do të kërkonte të përthithte zyrtarisht Republikën Srpska të Bosnjë dhe Hercegovinës, ose Shqipëria do të afrohej institucionalisht me Kosovën dhe me enklavat shqiptare, si Tetova në Maqedoninë e Veriut. Mund të shohim edhe më në veri, ku zhvillime të ardhshme mund t'i shtynin popullsitë sllave të Maqedonisë së Veriut të rivlerësonin lidhjet e tyre historike, kulturore dhe gjuhësore me Bullgarinë.
Të vëzhgosh këto dinamika nuk do të thotë t'i dënosh ato, por të pranosh se paqja postmoderne e Evropës është shumë më e brishtë sesa duket. Shteti-komb nuk është një relike e së kaluarës. Ai mbetet burimi përfundimtar i legjitimitetit politik. Sapo parimi i ndryshimit të kufijve të rikthehet në rrjedhën kryesore të zhvillimeve evropiane, kontinenti do të përballet me një ekuilibër të ndërlikuar dhe delikat midis vullnetit demokratik të kombeve dhe ruajtjes së stabilitetit.
Kohë interesante e presin Evropën. /Përshtati Pamfleti nga Brussels Signal/
Lini një Përgjigje