FLASH
Shkruar nga Prof. dr. Skënder ASANI
Italian diplomatic document as evidence of the continuity of the Serbian-Bulgarian project for the denationalization of Albanians.
The history of the Balkans cannot be understood only through wars, border changes and military clashes. Behind these developments, a much more complex mechanism operated, built on state administration, diplomacy, propaganda and the legal manipulation of identity. It is precisely in this dimension that one of the longest-term projects of ethnic transformation in Southeast Europe must be sought: the systematic strategy for reducing the Albanian presence in their lands through the change of administrative identity, before the physical displacement of the population was carried out. Archival documents prove that ethnic cleansing did not necessarily begin with weapons; it began much earlier in civil registries, in state administration, in religious institutions and in bureaucratic procedures.
This strategy was codified during the interwar period in the Kingdom of Yugoslavia through the Serbian-Turkish agreements on the relocation of Albanians to Anatolia. At first glance, these agreements appeared as instruments for managing migration, but in reality they represented the final stage of a much broader state project. In order to remove an Albanian from his homeland, he first had to be denied his Albanian identity in official records. Religious affiliation became an instrument for denying national identity. The registration of Muslim Albanians as Turks created the legal basis for their relocation to be presented as the implementation of a bilateral agreement between the two states and not as a violent expulsion of an autochthonous population.
This political doctrine did not end with the Second World War. On the contrary, Italian diplomatic documents show that, after the Bulgarian occupation of Macedonia, the Bulgarian administration continued to apply the same logic, changing only the instruments, but not the strategic objective. The regimes changed, but the goal remained unchanged: the gradual weakening of the Albanian element through the manipulation of identity, administrative control and the creation of conditions for migration. The continuity of this policy proves that these were not random or isolated measures, but were part of a long-term concept of demographic engineering.
One of the most significant testimonies for this project is preserved in the archival funds of the Italian Ministry of Foreign Affairs, especially in the documentation related to the Islamic Community in Macedonia. Italian diplomatic reports were not propaganda materials, but primary sources compiled exclusively for internal government use. It is precisely this character that gives them an extraordinary historiographical value. The report of the Italian Royal Consul in Skopje clearly states that the Bulgarian authorities had begun the systematic registration of Muslims as Turks. Italian diplomacy expressly emphasized that the vast majority of them were in fact Albanians. This document refutes the narratives that for decades presented this process as a reflection of an authentic ethnic reality and proves that it was the result of a conscious state intervention in the national identity of the Albanian community.
The Italian document unravels the real mechanism of the functioning of this project. It proves that the target was not the ethnic Turkish community, but the Muslim Albanians of Macedonia, who had to be stripped of their national identity before being denied the right to their homeland. In this way, the civil registration ceased to be a statistical instrument and was transformed into a political weapon. The administration no longer recorded reality, but created a new legal reality, which was later used to legitimize demographic transformations. The Albanian disappeared first as a legal category and only then as a physical presence in their own lands.
In parallel, a systematic attack was also carried out on the Albanian religious elite. The imprisonment, internment and expulsion of Albanian imams and muftis, as well as their replacement with clerics close to state policies, aimed to sever the connection between Islam and Albanian national consciousness. Religious institutions were transformed into instruments of identity engineering. The weakening of their national role created the psychological and administrative terrain for the realization of the displacement project.
Equally important was the policy towards property. As Italian diplomatic documents attest, the authorities intervened in notarial procedures and imposed restrictions on the sale and purchase of property by Muslim Albanians. These measures were not isolated bureaucratic actions, but integral parts of the same strategic project. The violation of legal security over property weakened the economic basis of the Albanian community and made its departure almost irreversible. Thus, identity, property and administrative power were merged into a single mechanism of ethnic transformation.
Në këtë kontekst historik, diplomacia shqiptare mori një rëndësi të veçantë. Hamit Kokallari, konsull i Shqipërisë në Shkup, dhe Xhafer Belegu, konsull i Shqipërisë në Manastir, e tejkaluan funksionin tradicional të përfaqësuesit diplomatik dhe u shndërruan në mbrojtës të identitetit kombëtar të shqiptarëve. Përmes raporteve diplomatike, ndërhyrjeve pranë autoriteteve kompetente dhe mbështetjes për institucionet arsimore, kulturore e fetare shqiptare, ata iu kundërvunë politikave të shkombëtarizimit dhe dëshmuan se shteti shqiptar nuk kishte hequr dorë nga përgjegjësia e tij morale ndaj shqiptarëve që jetonin jashtë kufijve politikë të Shqipërisë. Konsullatat shqiptare në Shkup dhe Manastir u shndërruan kështu në qendra të rezistencës diplomatike kundër politikave që synonin ta reduktonin shqiptarin në një kategori thjesht fetare, të zhveshur nga identiteti i tij kombëtar.
Rëndësia e dokumentit diplomatik italian e tejkalon historinë shqiptare. Ai ofron një model universal të përdorimit të administratës shtetërore si instrument për transformimin e identitetit etnik. Në këndvështrimin e së drejtës ndërkombëtare bashkëkohore, praktika të tilla përbëjnë shkelje serioze të të drejtave kolektive, të drejtës së pronës dhe parimit themelor të mosdiskriminimit. Për këtë arsye, dokumenti duhet të konsiderohet një burim themelor për studimin e fazave fillestare të spastrimit etnik, ku burokracia i paraprin dhunës dhe veprimet administrative hapin rrugën për shpërnguljen me forcë.
Kjo logjikë nuk i përket vetëm së kaluarës. Zhvillimet bashkëkohore tregojnë se mekanizmi themelor shpesh mbetet i njëjtë, edhe pse format e zbatimit ndryshojnë. Rasti i pasivizimit të adresave të banimit të shqiptarëve në Medvegjë është një shembull domethënës se si një procedurë në dukje administrative mund të prodhojë pasoja të thella politike dhe demografike. Humbja e adresës së regjistruar nënkupton kufizime në të drejtën e votës, në të drejtën e pronës, në qasjen ndaj dokumentacionit zyrtar dhe, në fund, dobësimin e lidhjes juridike ndërmjet individit dhe vendbanimit të tij. Nuk bëhet fjalë për një krahasim mekanik të epokave të ndryshme historike, por për ilustrimin e vazhdimësisë së një logjike, sipas së cilës administrata përdoret për të transformuar realitetin demografik.
Reflektime të ngjashme imponojnë edhe zhvillimet në Republikën e Maqedonisë së Veriut, ku Marrëveshja Kornizë e Ohrit përfaqëson themelin kushtetues mbi të cilin janë ndërtuar stabiliteti ndëretnik, përfaqësimi i drejtë dhe orientimi euroatlantik i shtetit. Në këtë kontekst, çdo përpjekje për ta relativizuar frymën e saj, për të dobësuar mekanizmat e barazisë ose për të zbehur gradualisht pozitën kushtetuese të shqiptarëve nuk prek vetëm një komunitet etnik, por cenon vetë arkitekturën politike dhe kushtetuese të ndërtuar pas vitit 2001. Pikërisht në këtë prizëm duhet parë edhe ndërhyrja në legjislacionin që ndan popullsinë në kategori rezidente dhe jorezidente, e cila, ndonëse paraqitet si një zgjidhje tekniko-administrative, prodhon pasoja të thella juridike, politike dhe demografike.
Në momentin kur kategorizimet statistikore fillojnë të ndikojnë në përmasën e të drejtave kolektive, në përfaqësimin institucional, në zbatimin e parimit të përfaqësimit të drejtë e adekuat, në përdorimin zyrtar të gjuhës shqipe dhe në shpërndarjen e burimeve publike, statistika pushon së qeni një instrument neutral administrimi dhe shndërrohet në mekanizëm të sofistikuar të inxhinierisë institucionale të identitetit, përmes së cilit balanca kushtetuese mund të rikonfigurohet pa ndryshuar formalisht rendi juridik. Njëkohësisht, nëse këto ndërhyrje reflektohen edhe në të drejtën e pjesëmarrjes në zgjedhjet lokale, pasojat mund të ndihen veçanërisht në komunat me shumicë shqiptare, ku diaspora shqiptare përbën një faktor me peshë në strukturën demografike dhe në ekuilibrin elektoral, duke krijuar rrezikun e ndryshimit të balancave të përfaqësimit politik në një numër komunash të Maqedonisë Perëndimore. Për këtë arsye, debati nuk lidhet thjesht me metodologjinë e regjistrimit apo me administrimin teknik të zgjedhjeve, por me ruajtjen e frymës së Marrëveshjes Kornizë të Ohrit, me garantimin e standardeve kushtetuese e demokratike dhe me pengimin e një forme bashkëkohore të transformimit gradual të realitetit politik dhe identitar përmes mekanizmave statistikorë e institucionalë me legjitimitet të dukshëm formal.
Në këtë kontekst merr rëndësi të veçantë veprimtaria diplomatike e Ambasadorit të Republikës së Shqipërisë në Shkup, Denion Meidani, në mbrojtje të frymës dhe substancës së Marrëveshjes Kornizë të Ohrit. Një angazhim i tillë nuk duhet të interpretohet si ndërhyrje në punët e brendshme të një shteti tjetër, por si vazhdimësi e traditës së diplomacisë shqiptare, e cila në momentet kyçe të historisë është përpjekur të mbrojë të drejtat legjitime të shqiptarëve mbi bazën e së drejtës ndërkombëtare dhe bashkëpunimit euroatlantik. Edhe pse në rrethana krejtësisht të ndryshme historike, kjo qasje pasqyron të njëjtën filozofi diplomatike që dikur mishëruan Hamit Kokallari dhe Xhafer Belegu.
This article does not aim to revive old antagonisms. On the contrary, it aims to demonstrate that the protection of documented historical truth is a fundamental prerequisite for building a sustainable peace and a functioning democratic society. Societies that do not analyze the bureaucratic mechanisms through which historical injustices have been produced risk reproducing them in new and more sophisticated forms.
Therefore, the internationalization of archival documentation, the multilingual publication of diplomatic sources, cooperation between the archives of Albania, Italy, the United Kingdom, Germany, Turkey, Bulgaria, North Macedonia and Serbia, as well as the organization of international scientific conferences should not be considered simply academic obligations. They are indispensable elements of preventive diplomacy, designed to protect historical truth and prevent the return of the administrative mechanisms of identity transformation, which have profoundly marked the history of the Balkans during the twentieth century.
The Italian diplomatic document, the archival funds of the Islamic Community, the activity of the Albanian consuls Hamit Kokallari and Xhafer Belegu, as well as the contemporary efforts of Ambassador Denion Meidani to preserve the Ohrid Framework Agreement represent links in a single historical continuity. Together, they prove that the protection of Albanian identity has not only developed on the battlefield, but also in diplomacy, archival research, public administration and the protection of constitutional order. It is precisely this historical continuity that makes the protection of documentary truth, guaranteeing the inviolability of collective rights and preventing invisible mechanisms of identity engineering a shared responsibility of Albanian diplomacy and the international community, in the function of a democratic and Euro-Atlantic Balkans.
Ky fenomen dihet dhe vazhdon dhe rritet kur Shqiperia po behet gati per Unionin Europe ! Shkopijt ne rrota dhe po sajohen shkaqe gjoja kauza per rinovim regjimesh kur ne fakt Shqiperia per here te pare eshte nje hap afer shkeputjes nga keto metastaza sllavo greke ecetera ! Andaj gjithe kombi Shqipetare duhet te mbeshtesi hallken kryesore hyrja ne BE e me pas gjitha problemet sistemohen radhe radhe !