FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Përdorimi i smartfonëve, rrjeteve sociale dhe videolojërave po kthehet në një nga sfidat më të mëdha për shëndetin mendor të të rinjve. Sipas specialistëve, këto forma të përdorimit kompulsiv nuk janë më thjesht një zakon i brezit të ri, por mund të krijojnë mekanizma varësie të ngjashëm me ato të substancave narkotike, duke ndikuar në mënyrën se si funksionon truri.
Alarmin e ka ngritur profesori Gabriele Sani, drejtor i Njësisë së Psikiatrisë Klinike dhe Urgjencës në Poliklinikën Gemelli të Romës. Ai shpjegon se koncepti i varësisë ka ndryshuar ndjeshëm vitet e fundit. Përveç drogave tradicionale, gjithnjë e më shumë po shfaqen varësi të lidhura me teknologjinë, të cilat ndikojnë në qendrat e trurit që lidhen me kënaqësinë dhe shpërblimin.
Sipas tij, përdorimi i pakontrolluar i telefonit, rrjeteve sociale, internetit dhe videolojërave mund të dëmtojë zhvillimin psikologjik të adoleshentëve, të rrisë izolimin, të dobësojë marrëdhëniet sociale dhe të ndikojë negativisht në performancën në shkollë. Në shumë raste, të rinjtë shkëputen gradualisht nga jeta reale dhe kalojnë gjithnjë e më shumë kohë në botën virtuale.
Një nga shqetësimet më të mëdha është se kjo formë varësie zhvillohet në mënyrë të heshtur. Ndryshe nga përdorimi i drogës, ajo ndodh brenda shtëpisë, përmes një telefoni ose kompjuteri, ndaj prindërit shpesh nuk e kuptojnë se fëmijët e tyre po përballen me një problem serioz. Izolimi, mungesa e komunikimit apo qëndrimi për orë të tëra para ekranit shpesh interpretohen si sjellje normale të adoleshencës.
Profesori Sani thekson se, kur problemi bëhet i dukshëm, familjet shpesh përpiqen të kufizojnë vetëm përdorimin e telefonit apo internetit, ndërsa shkaku i vërtetë mbetet i patrajtuar. Sipas tij, pas varësisë mund të fshihet një çrregullim ankthi, depresioni apo një problem tjetër psikologjik, ndaj trajtimi duhet të përfshijë jo vetëm të riun, por edhe familjen dhe mjedisin ku ai jeton.
Edhe studimet ndërkombëtare tregojnë se fenomeni po merr përmasa gjithnjë e më të mëdha. Një analizë e publikuar në revistën Frontiers in Psychology tregon se rreth 27% e popullsisë shfaq shenja të varësisë nga smartfoni, 17% nga rrjetet sociale, 14% nga interneti dhe 6% nga videolojërat. Grupi më i ekspozuar mbeten adoleshentët.
Një tjetër studim, i publikuar në Archives of Psychiatric Nursing, vlerëson se një në katër adoleshentë në botë ka një përdorim problematik të rrjeteve sociale, ndërsa të dhënat e Journal of the American Medical Association (JAMA) tregojnë se 49.2% e adoleshentëve shfaqin nivele të larta varësie nga smartfoni. Për më tepër, pothuajse një në katër të rinj fillon të shfaqë shenja të forta të varësisë përpara moshës 15-vjeçare.
Shqetësuese mbeten edhe videolojërat. Sipas studimeve, rreth 41% e të rinjve paraqesin një përdorim që konsiderohet me rrezik të lartë për zhvillimin e varësisë, duke ndikuar në jetën sociale, rezultatet në shkollë dhe mirëqenien psikologjike.
Ekspertët po ndjekin me vëmendje edhe rritjen e përdorimit të Inteligjencës Artificiale. Raporti European Children's Use and Understanding of Generative AI, i hartuar nga rrjeti EU Kids Online, tregon se 72% e të rinjve europianë të moshës 13 deri në 17 vjeç përdorin rregullisht mjete të Inteligjencës Artificiale gjeneruese, ndërsa vetëm 28% deklarojnë se nuk i përdorin.
Ndërkohë, raporti vjetor italian mbi varësitë evidenton se fenomeni shoqërohet edhe me rritjen e përdorimit të substancave narkotike. Gjatë vitit 2025, rreth 350 mijë nxënës nën 18 vjeç deklaruan se kishin përdorur të paktën një substancë të paligjshme, një rritje prej 20% krahasuar me vitin pararendës. Po ashtu, rreth 15 mijë fëmijë të moshës 11–13 vjeç shfaqin sjellje të lidhura me varësinë nga rrjetet sociale, ndërsa mbi 111 mijë nxënës konsiderohen në rrezik për çrregullimin e varësisë nga videolojërat.
Profesori Sani thekson se teknologjia nuk duhet demonizuar, pasi ajo është bërë pjesë e pandashme e jetës së përditshme. Megjithatë, ai nënvizon se përdorimi i saj duhet të shoqërohet me edukim, kufij të qartë dhe mbështetje nga familja, shkolla dhe specialistët e shëndetit mendor. Vetëm në këtë mënyrë, sipas tij, mund të parandalohet që varësia digjitale të kthehet në një problem edhe më të madh për brezat e rinj.
Lini një Përgjigje