FLASH
Shkruar nga PamfletiKrizë mes Varshavës dhe Kievit: Polonia i heq Zelenskyt dekoratën më të lartë shtetërore, përplasje e fortë për historinë dhe politikën.
Vendimi i presidentit Karol Nawrocki ka hapur një kapitull të ri tensioni në marrëdhëniet polako-ukrainase, ndërsa debati për të kaluarën historike po ndërthuret me betejat politike në Poloni.
Marrëdhëniet mes Polonisë dhe Ukrainës po përballen me një nga momentet më të vështira që nga nisja e agresionit rus në shkurt të vitit 2022. Dy vendet, që për vite me radhë kanë ndërtuar një partneritet të ngushtë politik dhe ushtarak, po përplasen tani për një çështje që lidhet me interpretimin e historisë së Luftës së Dytë Botërore.
Presidenti polak Karol Nawrocki njoftoi më 19 qershor se i kishte hequr presidentit ukrainas Volodymyr Zelensky Urdhrin e Shqiponjës së Bardhë, dekoratën më të lartë shtetërore të Polonisë. Vendimi erdhi pas polemikave të shkaktuara nga emërtimi i një njësie elitare ukrainase me titullin “Heronjtë e UPA-së”, një zgjedhje që në Varshavë u interpretua si provokim.
Nawrocki kishte paralajmëruar më herët se do të ndërmerrte masa nëse autoritetet ukrainase vazhdonin të promovonin figura dhe organizata që në Poloni konsiderohen përgjegjëse për krime ndaj popullsisë polake gjatë luftës.
Reagimi i Zelenskyt
Presidenti ukrainas reagoi menjëherë ndaj vendimit. Ai deklaroi se e kishte konsideruar dekoratën si një vlerësim për popullin ukrainas dhe rezistencën e ushtrisë së vendit të tij ndaj agresionit rus.
Zelensky bëri të ditur se e kishte kthyer medaljen në Poloni dhe publikoi fotografi që tregonin procesin e dërgimit të saj. Në reagimin e tij ai falënderoi popullin polak për ndihmën dhe solidaritetin e treguar gjatë luftës, por la të kuptohej se vendimi i presidentit polak ishte i padrejtë.
Më pas, gjatë një interviste televizive në Ukrainë, Zelensky e lidhi veprimin e Nawrockit me zhvillimet politike të brendshme në Poloni. Sipas tij, presidenti polak po përdor çështjen për qëllime elektorale dhe për të forcuar pozitat e kampit të tij politik përballë qeverisë së Donald Tusk.
Solidarizim i gjerë në Ukrainë
Vendimi i Varshavës prodhoi reagime të menjëhershme në Ukrainë. Shumë figura të rëndësishme shtetërore dhe politike vendosën të kthenin dekoratat që kishin marrë nga Polonia.
Mes tyre ishin ish-presidentët Leonid Kuchma, Viktor Jushçenko dhe Petro Poroshenko. Gjithashtu vepruan në të njëjtën mënyrë drejtues të institucioneve të sigurisë dhe diplomacisë ukrainase, përfshirë kreun e inteligjencës ushtarake Kyrylo Budanov dhe ministrin e Jashtëm Andriy Sibiga.
Sibiga kritikoi ashpër presidentin polak, duke e akuzuar se po dëmtonte progresin e arritur në marrëdhëniet mes dy vendeve gjatë viteve të fundit. Ai paralajmëroi se Ukraina do të japë një përgjigje ndaj vendimit, pa sqaruar natyrën e masave që mund të ndërmerren.
Në qendër të konfliktit, trashëgimia e UPA-së
Përplasja aktuale lidhet drejtpërdrejt me vendimin e Zelenskyt për t'i dhënë një njësie speciale të ushtrisë ukrainase emrin “Heronjtë e UPA-së”.
Ushtria Kryengritëse Ukrainase, e njohur si UPA, luftoi kundër pushtetit sovjetik dhe rezistenca e saj konsiderohet sot pjesë e rëndësishme e identitetit kombëtar ukrainas. Për shumë ukrainas, anëtarët e saj përfaqësojnë simbolin e luftës për pavarësi.
Megjithatë, në Poloni kujtesa historike është krejt tjetër. Autoritetet dhe historianët polakë e lidhin UPA-në me masakrat kundër civilëve polakë në rajonin e Volhinisë gjatë viteve 1943-1944.
Sipas vlerësimeve të njohura në Poloni, rreth 100 mijë polakë humbën jetën në ato ngjarje. Më vonë, në aksione hakmarrëse, u vranë edhe mijëra ukrainas. Në vitin 2016, parlamenti polak i klasifikoi krimet e kryera nga UPA si gjenocid.
Një proces pajtimi i rrezikuar
Debati mbi Volhininë ka qenë prej dekadash një burim tensioni mes Kievit dhe Varshavës. Pas nisjes së luftës kundër Rusisë, të dy vendet vendosën ta linin çështjen në plan të dytë për të ruajtur unitetin strategjik.
Megjithatë, vitet e fundit kishte nisur një proces i kujdesshëm afrimi. Ukraina pranoi kërkesën polake për hapjen e varreve masive të viktimave polake dhe lejoi zhvillimin e gërmimeve e zhvarrimeve.
Në fillim të qershorit të këtij viti, Ministria e Kulturës së Ukrainës miratoi hapat e parë zyrtarë për vazhdimin e këtij procesi.
Shumë vëzhgues vlerësojnë se kriza aktuale rrezikon të dëmtojë seriozisht përpjekjet e deritanishme për pajtim historik.
Kërcënimi për integrimin europian
Përveç heqjes së dekoratës, presidenti polak ngriti edhe një tjetër çështje të ndjeshme. Ai deklaroi se Polonia nuk mund të mbështesë integrimin europian të një vendi që, sipas tij, nuk ka reflektuar mjaftueshëm mbi trashëgiminë e organizatave të lidhura me dhunën dhe totalitarizmin.
Nawrocki argumentoi se Bashkimi Europian është ndërtuar mbi refuzimin e ideologjive totalitare dhe se këto standarde duhet të zbatohen njësoj për të gjitha vendet që synojnë anëtarësimin.
Deklaratat e tij u interpretuan në Kiev si sinjal se Varshava mund të përdorë procesin e zgjerimit europian si mjet presioni politik.
Politika e brendshme polake në sfond
Analistët polakë shohin pas kësaj krize edhe motive të politikës së brendshme. Karol Nawrocki konsiderohet përfaqësues i kampit konservator dhe ka hyrë shpesh në përplasje me qeverinë proeuropiane të kryeministrit Donald Tusk.
Sipas vlerësimeve të disa komentatorëve, presidenti po përpiqet të mobilizojë elektoratin nacionalist dhe konservator në një kohë kur e djathta polake synon rikthimin në pushtet në zgjedhjet parlamentare të vitit 2027.
Ndërkohë, temat që lidhen me Ukrainën po bëhen gjithnjë e më të ndjeshme në debatin publik polak. Një pjesë e opinionit kritikojnë ndihmat financiare dhe ushtarake për Kievin, si dhe përfitimet sociale që marrin refugjatët ukrainas në Poloni.
Dilema e Donald Tusk
Situata ka vendosur në pozitë të vështirë kryeministrin Donald Tusk. Vendimi për heqjen e dekoratës kërkon edhe firmën e tij.
Nëse ai e miraton, rrezikon të përkeqësojë marrëdhëniet me Ukrainën në një moment kur siguria e rajonit mbetet e lidhur ngushtë me rezultatin e luftës kundër Rusisë.
Nëse refuzon, mund të përballet me akuza nga opozita se po injoron ndjenjat e një pjese të madhe të shoqërisë polake.
Për këtë arsye, Tusk ka zgjedhur një linjë më të balancuar. Ai e cilësoi emërtimin “Heronjtë e UPA-së” si problematik për polakët, por njëkohësisht kritikoi përshkallëzimin e konfliktit nga të dyja palët.
Sipas tij, tensionet e panevojshme dëmtojnë interesat strategjike të Polonisë dhe Ukrainës, ndërsa përfituesi i vetëm i një përçarjeje të tillë është Kremlini.
Mbështetje simbolike për Zelenskyn
Në mes të polemikave, një grup intelektualësh, akademikësh dhe aktivistësh polakë ndërmorën një iniciativë simbolike në mbështetje të presidentit ukrainas.
Ata krijuan dhe i dorëzuan Zelenskyt një dekoratë të re me emrin “Urdhri Civil i së Ardhmes”. Në deklaratën shoqëruese, nismëtarët argumentuan se vendimi i presidentit polak i shërben narrativave që favorizojnë interesat ruse.
Sipas tyre, shumë qytetarë polakë vazhdojnë ta konsiderojnë Ukrainën një partner të rëndësishëm dhe nuk mbështesin përshkallëzimin e tensioneve mes dy vendeve.
Pavarësisht bashkëpunimit të ngushtë që ka ekzistuar që nga fillimi i luftës kundër Rusisë, kriza aktuale tregon se çështjet historike mbeten ende një plagë e hapur në marrëdhëniet mes Varshavës dhe Kievit. Për momentin, asnjëra palë nuk ka dhënë sinjale se është e gatshme të tërhiqet nga pozicionet e saj.
Tit for Tat.