FLASH
Shkruar nga Frank Gardner
Ky ishte viti kur balanca e fuqisë në Lindjen e Mesme ndryshoi në mënyrë dramatike, në favor të Izraelit dhe në disavantazh të Iranit.
Ky ka qenë një nga vitet me plot ngjarje që kur fillova të mbuloja sigurinë globale për BBC-në pas sulmeve të 11 shtatorit në 2001.
Përmbysja e papritur e Presidentit të Sirisë Assad, ushtarët e Koresë së Veriut që luftojnë për Rusinë. Raketat britanike dhe amerikane të dërguara në Ukrainë dhe të gjuajtura në Rusi, raketat iraniane të dërguara në Rusi. Sulmet ajrore izraelite të armatosura nga SHBA në Liban dhe Gaza, raketat jemenase qëlluan kundër Izraelit.
Është një rrjet kompleks dhe konfuz konfliktesh dhe ngre pyetjen: A po ndërlidhen gjithnjë e më shumë linjat e betejës në botë?
Le të kuptojmë një gjë: kjo nuk është Lufta e Tretë Botërore, megjithëse presidentit Putin i pëlqen të ngrejë këtë kërcënim për të trembur Perëndimin që të mos dërgojë armët më të fuqishme në Ukrainë. Por është e qartë se shumë nga konfliktet në planetin tonë kanë një dimension ndërkombëtar, kështu që si bashkohen këto linja?
Mund të fillojmë me luftën që ka shpërthyer në lindje të Evropës, në të gjithë Ukrainën që nga 24 shkurti i vitit 2022 kur Rusia nisi pushtimin e saj në shkallë të plotë të Ukrainës në një përpjekje të dështuar për të marrë nën kontroll të gjithë vendin.
Ukraina kundër Rusisë: Lufta e Evropës në pragun tonë
"Ata nuk janë plotësisht të vetëdijshëm se po vijnë këtu për të vdekur. Do të jetë një surprizë e madhe për ta".
Mediat raportojnë se trupat papërvojë të Koresë së Veriut, të sapoardhura në fushën e betejës nuk mund të fshehin faktin se përfshirja e tyre në këtë luftë evropiane është serioze. Mjaft serioze për të nxitur SHBA-në dhe vendet e tjera perëndimore të mos ndalojnë Ukrainën përdorimin e raketave perëndimore me rreze të gjatë veprimi për të sulmuar objektiva thellë brenda Rusisë, duke provokuar zemërim te Kremlin.
Ardhja e ushtarëve të Koresë së Veriut që mendohet se janë nga 10-12.000 është një lajm i keq për Ukrainën, e cila tashmë po lufton me mungesën e fuqisë punëtore.
“Edhe nëse nuk janë ushtarët më të fortë, 10,000 janë shumë, janë dy brigada”, thotë Rustam Nugudin, një komandant ukrainas në vijën e frontit.
"Vetëm imagjinoni se u deshën vetëm dy brigada për të larguar rusët nga rajoni i Kharkiv", shton ai.
Duke shprehur një ankesë të ndarë nga shumë ukrainas, ai thotë se: "Po, aleatët tanë perëndimorë na ndihmojnë me disa armë dhe stërvitje, dhe ne jemi shumë mirënjohës për këtë, por shkalla e saj është e pakrahasueshme me ndihmën ushtarake që Rusia merr nga Irani dhe Koreja e Veriut".
Por lufta në Ukrainë ishte ndërkombëtarizuar shumë kohë përpara se të shfaqeshin koreano-veriorët. Bjellorusia, një komb nominalisht i pavarur evropian, por tani pothuajse plotësisht në hap me Moskën, u përdor si një pikënisje për të sulmuar Ukrainën. Që në fillim të muajve pas pushtimit të tij në vitin 2022, Irani ka furnizuar Rusinë me drone Shahed dhe së fundmi Republika Islamike është akuzuar për dërgimin e raketave të fuqishme balistike në Rusi përmes Detit Kaspik.
Perëndimi nuk ka qenë kalimtar në këtë konflikt. Ka funksionuar si një kanalizim i ndihmës së SHBA-së, NATO-s dhe BE-së, si financiare ashtu edhe ushtarake, i ka mundësuar Ukrainës të mbajë deri më tani në masë të madhe ushtrinë ruse.
"Ajo që ne po shohim është një çekuilibër themelor i qasjeve", thotë eksperti i BBC-së për Ukrainën, Vitaly Shevchenko.
“Ndërsa politika e frenimit të Perëndimit ka imponuar kufizime në atë që mund të bëjë Ukraina, Moska duket e pashqetësuar për zgjerimin e konfliktit dhe ndoshta edhe e etur për luftë”, shton ai.
Lindja e Mesme: Një tabelë shahu e përmbysur
Kompleksitetet e këtij rajoni e bëjnë luftën në Ukrainë të duket e drejtpërdrejtë. Sepse ka disa konflikte në këtë rajon, të shpejta ose të ngadalëta, por të gjitha ndodhin në të njëjtën kohë.
Ndryshe nga përshtypja që kemi shpesh nga mediat botërore, pjesa më e madhe e Lindjes së Mesme nuk është në luftë. Jeta e përditshme në vende si Dubai, Arabia Saudite dhe Egjipti vazhdon normalisht, të paprekura nga kërcënimi i luftës. Edhe në vendet që kanë përjetuar kohët e fundit konflikt në një formë, si Iraku dhe Irani, jeta është kryesisht paqësore për shumicën e njerëzve.
Siria: Nën menaxhimin e ri
Pothuajse askush nuk e priti këtë që po vinte. As presidenti i Sirisë, Bashar al-Assad. As mbështetësit e tij në Teheran, Moskë dhe Bejrut të Jugut. Me sa duket, as komuniteti i inteligjencës shumë miliardë dollarësh i Amerikës.
Në harkun kohor prej më pak se dy javësh, një koalicion i rebelëve islamikë të njohur si Hayat Tahrir al-Sham (HTS), të cilët janë përcaktuar si organizatë terroriste nga OKB-ja, SHBA-ja, BE-ja dhe Britania e Madhe, arriti të dalë në Sirinë veriperëndimore dhe të pushtojnë qytet pas qyteti derisa tani janë bërë sundimtarët e rinj të Sirisë.
Një nga efektet e shumta të sulmit të udhëhequr nga Hamas në Izraelin jugor është se përgjigja e qeverisë izraelite ka pasur një efekt shkatërrues mbi aleatët e Iranit në rajon. Herën e fundit që rebelët e Sirisë dukeshin sikur kërcënonin sundimin e Asadit, në vitin 2015, Irani, Hezbollahu dhe Rusia të gjithë i erdhën në ndihmë dhe i kthyen rebelët. Këtë herë jo. Rusia është e zënë me luftimin e Ukrainës, Hezbollahu është shkatërruar nga lufta e tij e shkurtër me Izraelin dhe Irani është i frikësuar pasi pa se sa lehtë aeroplanët luftarakë izraelitë ishin në gjendje të depërtonin në hapësirën e tij ajrore.
Rezultati është se aleatët e Asadit ose ishin të paaftë ose nuk donin t'i vinin në ndihmë, ndërsa Turqia, e cila mbështet rebelët, pa një mundësi për ta kthyer situatën në favorin e saj.
Gaza: Konflikt pa fund?
Situata në Gaza nuk është aspak tragjike.
Konflikti i fundit u shkaktua nga bastisja e udhëhequr nga Hamasi (militantët e përshkruar si grup terrorist nga shumë qeveri) në Izraelin jugor më 7 tetor 2023, në të cilin më shumë se 1100 njerëz mbetën të vrarë dhe rreth 250 të tjerë u morën në Gaza si pengje. Që atëherë, lufta e Izraelit kundër Hamasit ka rezultuar në më shumë se 44,000 palestinezë të vrarë. Këto janë kryesisht vdekje civile dhe megjithëse kjo shifër vjen nga Ministria e Shëndetësisë e drejtuar nga Hamasi, ajo mbështetet kryesisht nga agjencitë e pavarura të ndihmës.
Sot, 15 muaj pas kësaj lufte, pjesa më e madhe e Gazës është në rrënoja. Më shumë se një milion njerëz janë zhvendosur, nga një popullsi prej 2.4 milion. Shumë prej tyre jetojnë në kushte të mjerueshme në tenda, të rrënuar, mes gjarpërinjve, akrepave, sëmundjeve dhe të goditur nga moti i keq.
Përpjekjet e shumta për të ndërmjetësuar një armëpushim midis Izraelit dhe Hamasit kanë dështuar, pavarësisht ndërhyrjeve të Katarit, Egjiptit, SHBA-së dhe të tjerëve. Izraeli është zotuar të zhdukë Hamasin si një forcë ushtarake dhe ndërsa radhët e tij janë varfëruar shumë, luftimet nuk kanë përfunduar ende dhe sulmet shkatërruese ajrore izraelite në zonat e ndërtuara vazhdojnë.
Duket se nuk ka një dakordësim për atë që do të ndodhë pas fundit të luftës, as se kush do të qeverisë Rripin e Gazës pas më shumë se 18 vitesh sundim nga Hamasi.
Gaza është burimi i konflikteve të tjera në rajon, duke çuar në shkëmbime zjarri midis Izraelit dhe, në mënyra të ndryshme, Libanit, Jemenit, Iranit dhe Sirisë.
Irani dhe përfaqësuesit e tij
Irani mbështet një numër milicish aleate rreth Lindjes së Mesme, duke u dhënë atyre para, armë dhe stërvitje përmes Forcës së tij Quds, një degë e Korpusit të Gardës Revolucionare të Iranit (IRGC). Të gjithë janë dukshëm armiqësorë ndaj Izraelit dhe kolektivisht njihen nga Irani si "Boshti i Rezistencës".
Në Liban, prej vitesh tashmë, forca më e fortë ushtarake nuk ka qenë ushtria kombëtare, as paqeruajtësit e OKB-së të vendosur në jug. Është Hezbollah, një forcë militante e armatosur nga Irani me raketa të avancuara.
Më 8 tetor 2023, Hezbollahu filloi të bombardonte me raketa dhe dronë në veri të Izraelit. Në shtator të vitit 2024, Izraeli ndryshoi qëllimet e tij të luftës, për të larguar Hezbollah nga kufiri, në mënyrë që më shumë se 60,000 izraelitë të mund të kthehen në shtëpitë e tyre në veri.
Izraeli, përmes një kombinimi të sabotimit të fshehtë nga Mossad, agjencia e saj e jashtme e spiunazhit, dhe ushtria e tij, Forcat e Mbrojtjes së Izraelit (IDF), i ka dhënë Hezbollahut një sërë goditjesh shkatërruese, duke vrarë liderin e tij, duke hedhur në erë komunikimet e tij dhe duke shkatërruar tonë armatime të saj. Mijëra njerëz janë vrarë në luftën e shkurtër Izrael-Liban që i parapriu një armëpushimi në fund të nëntorit.
Izraeli është në luftë me Hamasin në Gaza, Hezbollahun në Liban. Ka gjuajtur raketa dhe është sulmuar nga Irani, Jemeni, Siria dhe Iraku.
SHBA-ja ka furnizuar Izraelin me një sasi kolosale ndihme ushtarake, pavarësisht vdekjes së kaq shumë palestinezëve në Gaza dhe kundërshtimit universal në mbarë botën. Kjo i bën SHBA-në dhe në përgjithësi Perëndimin të papëlqyeshme në botën arabe dhe rrit rrezikun e rekrutimit nga grupet e ndaluara terroriste si Shteti Islamik (IS) dhe Al-Kaida, duke çuar në rritjen e terrorizmit transnacional.
I ashtuquajturi "Boshti i Rezistencës" i Iranit - Hezbollah, Hamasi, Houthis etj. - është dobësuar nga sulmet izraelite këtë vit, por nuk është thyer.
Irani, përveç furnizimit të përfaqësuesve të tij në rajon, ka dërguar raketa në Rusi për t'u përdorur kundër Ukrainës. Ka raporte se në këmbim, inteligjenca satelitore ruse po u kalohet Houthive në Jemen, nëpërmjet Iranit, për t'i ndihmuar ata të synojnë anijet perëndimore që kalojnë nga Oqeani Indian në Detin e Kuq.
Koreja e Veriut: Një partneritet kundër sanksioneve
Koreja e Jugut është e shqetësuar. Deri më tani Koreja e Jugut ka shmangur me kujdes dërgimin e ndonjë pakete ushtarake direkt në Ukrainë, duke e dërguar atë në vend të saj në SHBA për të zëvendësuar pajisjen e cila më pas dërgohet në Ukrainë. Por Koreja e Jugut, e cila ka një bazë industriale ushtarake të avancuar, tani po shqyrton heqjen e këtij ndalimi dhe dërgimin e pajisjeve direkt në Kiev.
E gjithë kjo rrit tensionet në Gadishullin Korean ku një shtet paranojak i armatosur me armë bërthamore (Veriu) përballet me fqinjin e tij demokratik properëndimor (Jug). Të dy vendet nuk e përfunduan kurrë zyrtarisht luftën e tyre - ajo u ndal me një armëpushim në 1953.
Tajvani dhe Kina
Ky nuk është ende një konflikt, por shanset janë që konflikti të ndizet.
Ndërsa Perëndimi i kaloi 20 vitet e para të këtij shekulli i preokupuar me luftimin e kryengritjeve në Irak dhe Afganistan, Kina kolonizoi në heshtje shkëmbinj nënujorë strategjikë në ujërat ndërkombëtare në Detin e Kinës Jugore dhe i privatizoi. Roja e saj bregdetare që atëherë është përplasur shpesh me anijet e Filipineve, duke pretenduar se ato po shkelin territorin kinez, pavarësisht se janë jashtë kufirit detar të Filipineve dhe aspak pranë vijës bregdetare të Kinës.
Por shqetësimi i madh është Tajvani. Pekini është zotuar vazhdimisht se do ta "rikthejë" këtë demokraci vetëqeverisëse në kontinent, edhe pse nuk është qeverisur kurrë nga Pekini që nga ardhja e komunistëve në pushtet dhe krijimi i Republikës Popullore të Kinës në vitin 1949. Presidenti Xi Jinping ka thënë publikisht se kjo do të arrihet, "me forcë nëse është e nevojshme" përpara njëqindvjetorit të Partisë Komuniste Kineze (PKK) në 2049.
Tajvani nuk dëshiron të qeveriset nga Partia Komuniste Kineze në Pekin. Ajo ka votuar për një president pro-demokracisë, kundër Pekinit, William Lai, të cilin Byroja Politike në Pekin e refuzon. Ata e akuzojnë se kërkon pavarësinë për Tajvanin (një vijë e kuqe për Kinën) dhe iu përgjigjën një fjalimi të tij të kohëve të fundit me një sërë ushtrimesh kërcënuese ushtarake dhe inkursione ajrore në të gjithë ishullin.
Pyetja kryesore është: nëse Kina pushton Tajvanin, a do të dalë SHBA në mbrojtjen e saj duke angazhuar forcat e veta? A do ta shohë këtë presidenti Trump për mandatin e dytë si një sfidë ndaj interesave jetike të Amerikës në Paqësor? Apo do ta braktisë Tajvanin për fatin e tij?
Kjo ka potencialin për një konflikt vërtet katastrofik me pasoja ekonomike globale që do të zbehnin pushtimin në shkallë të plotë të Ukrainës nga Rusia.
Pamja e madhe e vitit 2024
Ky ishte viti kur balanca e fuqisë në Lindjen e Mesme ndryshoi në mënyrë dramatike, në favor të Izraelit dhe në disavantazh të Iranit. Qeveria izraelite ka vendosur qartë të bëjë gjithçka për të "neutralizuar" armiqtë e saj, qofshin ata në Gaza, Liban, Jemen apo Siri. Linjat e kuqe të respektuara më parë, si nga Irani ashtu edhe nga Izraeli, tani janë kapërcyer, me të dy palët duke shkëmbyer raketa në sulme të drejtpërdrejta ndaj njëra-tjetrës për herë të parë.
Lufta në Ukrainë tani është treguar pothuajse e pafitueshme, të paktën për Ukrainën. Rusia e ka shtuar mbrojtjen në masën që tani mund të mposhtë pjesërisht mbrojtjen ajrore të Ukrainës dhe linjat e saj të frontit, por jo aq shumë sa të mund të pushtojë të gjithë vendin. Megjithatë, pozicioni i Ukrainës tani duket më i dobët se në çdo kohë që nga muajt e parë të pushtimit në shkallë të plotë.
Lufta është bërë gjithnjë e më shumë e ndërkombëtarizuar, me trupat e Koresë së Veriut që mbërrijnë në Evropë për të luftuar në anën e Rusisë dhe Perëndimi i jep dritën jeshile Ukrainës që të lëshojë raketat e saj me rreze të gjatë veprimi në Rusi.
Suedia tani i është bashkuar NATO-s, që do të thotë se tetë vende të NATO-s tani kufizohen me Detin Baltik, ku Rusia mban dy baza strategjike, në Shën Petersburg dhe Kaliningrad. Ka pasur disa incidente të të ashtuquajturës "luftë hibride" në Balltik, ku Rusia dyshohet se ka dëmtuar qëllimisht kabllot e komunikimit nënujor.
Ka të ngjarë të ketë një përpjekje nga administrata e ardhshme e Trump për të detyruar një marrëveshje paqeje në Ukrainë. Presidenti Putin tashmë i ka bërë të qarta kushtet e tij dhe ato përbëjnë kapitullim virtual për Kievin, kështu që do të jenë kryesisht të papranueshme, madje edhe për popullsinë e rraskapitur të Ukrainës. Por nëse Trump mbyll furnizimin me armatimet e SHBA-së, atëherë Evropa nuk mund të plotësojë mungesën, duke e lënë kështu Ukrainën më të dobët dhe akoma më të prirur ndaj sulmeve ruse në ajër dhe në tokë. Një lloj marrëveshje e çrregullt armëpushimi mund të jetë më pak e dhimbshme nga të gjitha opsionet për Ukrainën, edhe pse ajo nuk i beson fjalës së Putinit.
Lindja e Mesme është ende në fluks. Irani dhe Izraeli janë ende në konflikt, por Teherani është i vetëdijshëm për dobësitë e veta dhe për qëndrimin gjithnjë e më agresiv të Izraelit në rajon. Nuk do të duheshin shumë provokime për të shkaktuar një raund të ri sulmesh ajrore izraelite në Iran. Tashmë ka spekulime të përhapura se Donald Trump – i cili autorizoi vrasjen e komandantit të Forcës Quds të Gardës Revolucionare iraniane në vitin 2020 – mund të punojë me Izraelin për të sulmuar programin bërthamor të Iranit.
Do të ketë presion të ri nga të gjitha palët për një marrëveshje thelbësore paqeje në Gaza që do të sjellë pengjet në shtëpi dhe do t'i japë fund sulmit të Izraelit në atë territor të goditur. Por Izraeli heziton të tërhiqet plotësisht nga territori ndërsa Hamasi, i cili mban pengjet, ka këmbëngulur gjithmonë se kjo duhet të ndodhë.
Flitet për një pazar që Arabia Saudite të njohë përfundimisht shtetin e Izraelit në këmbim të një marrëveshjeje të detyrueshme sigurie me Uashingtonin. Por sauditët e kanë bërë të qartë se kjo mund të ndodhë vetëm nëse ekziston një "rrugë e qartë dhe e pakthyeshme drejt një shteti të pavarur palestinez". Ndërsa kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu e kundërshton me forcë.
Rikthimi i Presidentit Trump në Shtëpinë e Bardhë dhe në skenën ndërkombëtare është një nga arsyet pse viti 2025 mund të jetë jo më pak i mbushur me ngjarje se 2024./Përshtati "Pamfleti" nga "BBC".
Lini një Përgjigje