FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Ministria e Jashtme e Rusisë deklaroi se vendi nuk kishte ndërmend të vendoste më shumë armë bërthamore strategjike. Kjo la mënjanë, të paktën për disa vite të ardhshme, perspektivën e rifillimit të një gare armësh midis dy fuqive më të mëdha bërthamore.
Presidenti i Rusisë, Vladimir Putin njoftoi dje se Rusia ka pezulluar traktatin New START, marrëveshje kjo për armët bërthamore midis dy fuqive më të mëdha. Putin e bëri të qartë se ai nuk po tërhiqej nga traktati, i cili skadon në shkurt 2026. Disa orë pas fjalimit, Ministria e Jashtme e Rusisë deklaroi se vendi nuk kishte ndërmend të vendoste më shumë armë bërthamore strategjike. Kjo la mënjanë, të paktën për disa vite të ardhshme, perspektivën e rifillimit të një gare armësh midis dy fuqive më të mëdha bërthamore.
Por shanset po zvogëlohen me shpejtësi që Rusia dhe Shtetet e Bashkuara, në mes të luftës së ashpër në Ukrainë dhe akuzave të ndërsjella, mund të gjejnë rrugën e tyre për t’u ulur për të negociuar një traktat zëvendësues, aq më pak për të rënë dakord për një të tillë.
Dhe deklarata e Putinit e bëri të qartë se ai e sheh arsenalin e tij bërthamor si një element kyç fuqie ndërsa përpiqet të ringjallë përpjekjet e tij penguese për të marrë nën kontroll një komb, të drejtën e të cilit për të ekzistuar si shtet i pavarur ai refuzon ta njohë.
Pezullimi i New START vjen gjithashtu në një moment kritik. Kina e ka bërë të qartë se është e vendosur të ndërtojë një arsenal i cili do të jetë më i madh se ai i SHBA dhe Rusisë.
Inspektorët ndërkombëtarë kanë zbuluar tani prova të reja se Irani po bën përparim të shpejtë në prodhimin e karburantit bërthamor. Koreja e Veriut e kaloi fundjavën duke testuar raketat e saj balistike ndërkontinentale. Çdo shenjë tregon se bota mund të jetë në prag të një epoke të re të shpërthimit bërthamor. Më gjerësisht, Putin tingëllonte si një lider që kishte përfunduar me kontrollin e armëve pas vitesh inspektimesh të pezulluara për shkak të pandemisë, dhe më pas kur konfrontimet me Shtetet e Bashkuara dhe NATO-n u përshkallëzuan.
Nëse vijon ky qëndrim, kushdo që është ulur në Zyrën Ovale kur të skadojë traktati pas më shumë se 1000 ditësh, mund të përballet me një botë të re që do të duket e ngjashme me atë të një gjysmë shekulli më parë, kur garat e armëve ishin në lëvizje të plotë dhe kombet mund të mbanin aq armë bërthamore sa të donin.
Kjo është një kujtesë se sa të brishta duken kufizimet e pakta të mbetura për armët bërthamore në mbarë botën, 14 vjet pasi Presidenti Barack Obama, në një fjalim në Pragë, u bëri thirrje të gjitha fuqive të punojnë drejt një bote pa armë bërthamore.
Ndërsa zoti Obama e pranoi se mund të mos e shihte atë ditë gjatë jetës së tij, u duk për një kohë të shkurtër, se fuqitë e mëdha bërthamore ishin në një rrugë drejt tkurrjes së arsenalit të tyre dhe duke u mbështetur më pak në armët bërthamore për mbrojtje. Ajo ditë tashmë duket larg.
“Me Rusinë që thyen traktatet, Kinën që po ndërton armë të tilla, Korenë e Veriut që teston raketa, kjo është një periudhë e keqe për stabilitetin bërthamor dhe përmbajtjen”, tha Jon Ëolfsthal, një këshilltar i lartë i Global Zero, një grup që mbron heqjen e armëve bërthamore.
Z. Wolfsthal, i cili punoi për Presidentin Biden kur ai ishte zëvendëspresident dhe më pas për këshillin e sigurisë kombëtare të zotit Obama për kontrollin e armëve, tha se i frikësohej deklaratës së zotit Putin.
“Ka të ngjarë të nxisë thirrjet në rritje që SHBA-të të zgjerojnë arsenalin e saj bërthamor për të konkurruar me Rusinë dhe për t’i treguar Kinës se nuk mund të na kapin”, tha ai.
Edhe përpara se Putin të fliste, zbatimi i një traktati të ri START ishte tashmë diçka jo shumë e mundur.
Departamenti i Shtetit njoftoi muajin e kaluar se rusët nuk ishin në të njëjtën linjë qëndrimi, por të martën, udhëheqësi rus e bëri të qartë se Shtetet e Bashkuara tani mund të harrojnë inspektimin e armëve bërthamore ruse, një element qendror i verifikimit të pajtueshmërisë me mandatet e traktatit.
Nuk është për t’u habitur që Putin argumentoi se ai ishte detyruar të merrte një vendim të tillë nga veprimet e SHBA.
“Ata duan të na shkaktojnë humbje strategjike”, tha ai, duke marrë një frazë që zyrtarët amerikanë e kanë përdorur për të përshkruar rezultatin e tyre për Rusinë në luftën kundër Ukrainës.
Ai gjithashtu vuri në dukje se ukrainasit kishin përdorur tashmë dronë për të sulmuar bazat ajrore strategjike në Rusi, ku Forcat Ajrore Ruse mbajnë bombarduesit që mund të dërgojnë armë bërthamore. Putin tha se nuk do të lejonte inspektorët të vëzhgonin objektet bërthamore, sepse ata mund t’ua kalonin gjetjet e tyre ukrainasve për të nisur sulme të mëtejshme.
“Ky është një teatër i absurdit. Ne e dimë se Perëndimi është i përfshirë drejtpërdrejt në përpjekjet e regjimit të Kievit për të goditur bazat tona”, tha ai.
Inspektimet bërthamore u pezulluan gjatë pandemisë Covid, kur inspektorët nga të dyja palët nuk mund të hynin në Rusi apo Shtetet e Bashkuara, por gjatë vitit të kaluar, ndërsa kufizimet e udhëtimit u hoqën, rusët dolën me arsyetime për të mohuar inspektimet dhe akuzuan se Shtetet e Bashkuara nuk po përmbushnin as kërkesat e tyre të inspektimit.
Shtetet e Bashkuara ruajnë dukshmëri të konsiderueshme mbi arsenalin rus, kryesisht me satelitë që mbajnë gjurmët e lëvizjeve bërthamore ruse. Por ka një shqetësim më të thellë. Zgjatja pesëvjeçare e New START për të cilën ranë dakord presidenti Biden dhe Putin në muajin e parë të presidencës Biden është e vetmja e lejuar sipas marrëveshjes, e cila u negociua gjatë mandatit të zotit Obama.
Kjo do të thotë se një traktat krejtësisht i ri do të duhej të bashkohej dhe ndërsa zyrtarët amerikanë këmbëngulin se duan të negociojnë një marrëveshje të re, është gjithnjë e më e vështirë të imagjinohet që kjo të ndodhë në tre vitet e ardhshme.
Arsyet për këtë janë të shumta. Së pari, praktikisht nuk ka asnjë komunikim mes dy vendeve. “Bisedimet e stabilitetit strategjik” për të cilat Biden dhe Putin ranë dakord në qershor 2021, në takimin e tyre të vetëm ballë për ballë si presidentë nisën me një dialog premtues.
Të dyja palët ranë dakord të flisnin për kontrollin tradicional të armëve dhe çfarë të bënin me armët “e reja”, duke përfshirë një sërë pajisjesh të reja bërthamore në zhvillim nga Rusia. Rusët, nga ana tjetër, duan kufizime në ato që Shtetet e Bashkuara i quajnë “përmirësime” të armëve të veta, por këto diskutime nuk dolën kurrë në dritë, pasi ato u pezulluan pas pushtimit të Ukrainës.
Së dyti, besimi midis dy vendeve është praktikisht inekzistent. Putin dhe Biden nuk kanë folur drejtpërdrejt për më shumë se një vit. Në kohën që pasoi, Biden e ka përshkruar liderin rus si një kriminel lufte dhe Putin e ka quajtur presidentin amerikan agresor. Në mënyrë private, zyrtarët amerikanë ndonjëherë pranojnë se edhe nëse do të negocionin një traktat, do të ishte pothuajse e pamundur të imagjinohej se Senati do ta ratifikonte atë në këto kushte.
Së treti, traktati siç është nuk mbulon armët bërthamore për të cilat bota shqetësohet më së shumti në konflikte të tilla si në Ukrainë, me të cilat Putin ka kërcënuar se do t’i përdorë kundër forcave ukrainase . Rusia ka rreth 2000 prej tyre, ndërsa Shtetet e Bashkuara kanë disa qindra.
Së fundmi, një tjetër traktat vetëm midis Moskës dhe Uashingtonit nuk ka më kuptim për shumë ekspertë bërthamorë. Pentagoni tani vlerëson se Kina, e cila po zgjeron me shpejtësi arsenalin e saj, mund të vendosë 1.500 armë në vitet e ardhshme, që përputhen me arsenalin amerikan dhe rus. Pra, një traktat për kontrollin e armëve që do të linte jashtë një nga tre fuqitë kryesore do të ishte i padobishëm. Deri më tani, Kina nuk ka treguar interes për t’u bashkuar me negociatat.
Megjithatë, Sekretari i Shtetit Antony Blinken tha të martën, pas fjalës së Putin, se ai do të ishte i gatshëm të negocionte një traktat të ri që ishte “qartësisht në interesat e sigurisë së vendit” dhe në përputhje me interesat e Rusisë.
Njoftimi i Putin sipas tij ishte thellësisht fatkeq dhe i papërgjegjshëm, por ai sugjeroi se Shtetet e Bashkuara nuk do të ndryshonin përputhjen e tyre me traktatin, pavarësisht se çfarë bën Rusia.
“Unë mendoj se është e rëndësishme që ne të vazhdojmë të veprojmë me përgjegjësi në këtë fushë. Është diçka që pjesa tjetër e botës pret nga ne”, tha ai.
Lini një Përgjigje