FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Një udhëzues i shkurtër për atë se kush përplaset me kë, kush bashkëpunon dhe cilat vende përpiqen të mbeten neutrale në skenën më të paqëndrueshme gjeopolitike në botë...
Tabela gjeopolitike e Lindjes së Mesme dhe vijat ndarëse që mbizotërojnë në këtë rajon të ndjeshëm janë ndër më komplekset në botë. Aleancat ndryshojnë, rivalitetet e dekadave ringjallen dhe dallimet fetare ndikojnë edhe në vendimet më moderne politike.
Në një analizë të gjerë, Daily Mail përpiqet të shpjegojë se cilat vende janë pranë Iranit, cilat e kundërshtojnë atë dhe cilat shtete përpiqen të mbajnë ekuilibra në një rajon që ndodhet vazhdimisht në gjendje tensioni gjeopolitik.
Konfliktet e sotme nuk janë të rastësishme. Shumë nga rivalitetet që shohim sot i kanë rrënjët pothuajse 1.400 vjet më parë, në fillimet e Islamit. Në epokën moderne, megjithatë, këto dallime historike përforcohen nga faktorë si pasuritë energjetike, nacionalizmi, marrëdhëniet me Perëndimin dhe, natyrisht, qëndrimi i çdo shteti ndaj Izraelit.
Një nga përçarjet kryesore që shpjegon shumë nga konfliktet aktuale është rivaliteti midis sunitëve dhe shiitëve, dy degët kryesore të Islamit.
Përçarja e thellë mes sunitëve dhe shiitëve
Dy traditat fetare ndryshojnë si në çështje teologjike, ashtu edhe në mënyrën e organizimit të autoritetit fetar. Shiitët besojnë se udhëheqësit e tyre fetarë, ajatollahët, kanë një autoritet të veçantë shpirtëror dhe në disa raste konsiderohen pasardhës të profetit Muhamed.
Në të kundërt, në botën sunite nuk ekziston një hierarki e rreptë klerikësh dhe ndikimi i udhëheqësve fetarë mbështetet më shumë në prestigjin dhe dijen e tyre.
Më shumë se 80% e myslimanëve në mbarë botën janë sunitë, duke përbërë shumicën në shumicën e shteteve arabe dhe në Pakistan. Nga ana tjetër, Irani është shteti më i rëndësishëm shiit, ndërsa shumica shiite gjendet gjithashtu në Irak dhe Azerbajxhan. Komunitete të rëndësishme shiite gjenden edhe në Liban, Jemen, Arabinë Saudite dhe Bahrein.
Revolucioni iranian që ndryshoi ekuilibrat
Një moment kthese për Lindjen e Mesme moderne ishte Revolucioni Iranian i vitit 1979, i cili rrëzoi Shahun dhe vendosi një regjim teokratik nën udhëheqjen e ajatollah Khomeinit.
Ky zhvillim pati ndikim të madh në të gjithë rajonin. Shumë shiitë në vende të tjera filluan ta shohin Teheranin si një pikë referimi fetare dhe politike.
Në Irak, udhëheqësi sunit Saddam Hussein kishte frikë se revolucioni mund të nxiste një kryengritje shiite brenda vendit. Lufta Iran-Irak që pasoi gjatë viteve 1980 u shndërrua në një nga konfliktet më të përgjakshme të historisë moderne, me më shumë se një milion të vdekur.
Lufta për mbijetesën e regjimit iranian dhe lufta ekonomike
Sipas analizës së Daily Mail, regjimi në Teheran duket se vepron me qëllimin kryesor të mbijetesës politike. Një rol qendror në këtë sistem pushteti kanë Gardat e Revolucionit Islamik (IRGC), një trupë e fuqishme me rreth 125.000 anëtarë që për dekada ka qenë mekanizmi kryesor i kontrollit të regjimit.
Strategjia që i atribuohet Iranit bazohet në një masë të madhe në presion ekonomik ndaj vendeve të Gjirit. Shtete si Arabia Saudite, Emiratet e Bashkuara Arabe, Katari dhe Kuvajti varen në masë të madhe nga eksportet e naftës dhe gazit natyror, por edhe nga turizmi ndërkombëtar dhe investimet e huaja.
Një mbyllje e mundshme e Ngushticës së Hormuzit ose e pjesëve të Detit të Kuq mund të prishte seriozisht transportin e energjisë dhe të shkaktonte rritje të çmimeve të karburanteve në nivel global. Në të njëjtën kohë, tensionet në rajon kërcënojnë edhe investimet në turizëm që disa vende, si Arabia Saudite dhe Omani, kanë nisur të zhvillojnë vitet e fundit.
Ndërkohë, presioni në rritje duket se po i afron disa shtete të Gjirit më shumë me Perëndimin, ndërsa raportime të ndryshme flasin për diskutime rreth një bashkëpunimi të mundshëm ushtarak mes vendeve që deri së fundmi mbanin një qëndrim më neutral.
Blloku i vendeve më pranë Iranit
Në realitetin gjeopolitik aktual, disa shtete konsiderohen se janë më pranë Iranit ose mbajnë marrëdhënie të ngushta me të. Në këtë kategori përfshihen Turqia, Libani, Iraku dhe Jemeni.
Turqia, pavarësisht rivalitetit historik midis Perandorisë Osmane dhe Persisë, ruan varësi energjetike nga Irani, pasi importon sasi të konsiderueshme nafte dhe gazi natyror. Në të njëjtën kohë, presidenti Recep Tayyip Erdoğan ka shprehur vazhdimisht kritika të forta ndaj Izraelit.
Në Liban, organizata shiite Hezbollah është një nga aleatët kryesorë të Teheranit në rajon dhe funksionon si krah ushtarak dhe politik i ndikimit iranian.
Në Irak, ku rreth 60% e popullsisë është shiite, disa forca politike kanë lidhje të ngushta me Iranin, ndërsa vendi varet në masë të konsiderueshme nga energjia iraniane.
Në Jemen, organizata shiite e Houthive, e mbështetur nga Teherani, kontrollon një pjesë të madhe të vendit, përfshirë kryeqytetin Sana.
Vendet që përpiqen të mbajnë ekuilibër
Disa shtete zgjedhin një strategji më të kujdesshme, duke u përpjekur të ruajnë ekuilibër mes kampeve rivale.
Egjipti, vendi më i populluar i botës arabe, ka përmirësuar marrëdhëniet me Iranin vitet e fundit, por mbetet ekonomikisht dhe strategjikisht i lidhur me vendet e Gjirit dhe me Shtetet e Bashkuara.
Omani ka marrë shpesh rolin e ndërmjetësit mes Iranit dhe Perëndimit, duke shfrytëzuar pozicionin e tij gjeografik pranë Ngushticës së Hormuzit.
Pakistani, edhe pse aleat tradicional i Arabisë Saudite, strehon një minoritet të madh shiit dhe përpiqet të ruajë marrëdhënie funksionale edhe me Teheranin.
Vendet që kundërshtojnë Iranin
Në anën tjetër ndodhen disa shtete të rajonit që e shohin ndikimin iranian si kërcënim. Mes tyre janë Jordania, Azerbajxhani, Kuvajti, Bahreini, Katari, Emiratet e Bashkuara Arabe dhe veçanërisht Arabia Saudite.
Arabia Saudite është rivali kryesor sunit i Iranit dhe kërkon një rol udhëheqës në botën arabe. Rivaliteti midis dy vendeve ndikon në konfliktet në të gjithë Lindjen e Mesme, nga Siria deri në Jemen.
Katari dhe Emiratet e Bashkuara Arabe strehojnë baza të rëndësishme ushtarake amerikane, ndërsa Azerbajxhani ka zhvilluar bashkëpunim të ngushtë ushtarak me Izraelin.
Ndërkohë, vende si Kuvajti dhe Bahreini mbajnë marrëdhënie të forta strategjike me Shtetet e Bashkuara dhe shprehin shqetësim për zgjerimin e ndikimit iranian në rajon. /Përshtati Pamfleti/
Lini një Përgjigje