FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Rusia dhe Kina dënojnë sulmin SHBA–Izrael ndaj Iranit, por shmangin përfshirjen ushtarake…
Rusia dhe Kina, dy partnerët diplomatikë më të fuqishëm të Teheranit, e kanë cilësuar luftën e SHBA-së dhe Izraelit kundër Iranit si një shkelje të qartë të së drejtës ndërkombëtare. Presidenti Vladimir Putin e quajti vrasjen e Udhëheqësit Suprem të Iranit, Ali Khamenei, të shtunën, një “shkelje cinike të të gjitha rregullave të moralit njerëzor”.
Ministri i Jashtëm i Kinës, Wang Yi, i tha homologut të tij izraelit, Gideon Saar, se “dhuna nuk mund të zgjidhë vërtet problemet”, duke u bërë thirrje të gjitha palëve të shmangin përshkallëzimin e mëtejshëm. Rusia dhe Kina kërkuan gjithashtu së bashku mbledhjen urgjente të Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara.
Reagimi pasqyron marrëdhënien e ngushtë mes Iranit, Rusisë dhe Kinës. Moska dhe Pekini kanë nënshkruar marrëveshje dypalëshe dhe kanë zgjeruar koordinimin përmes stërvitjeve të përbashkëta detare, duke paraqitur një front të përbashkët kundër asaj që e përshkruajnë si një rend ndërkombëtar të udhëhequr nga SHBA që prej kohësh përpiqet t’i izolojë. Megjithatë, pavarësisht retorikës së fortë, asnjë nga të dy vendet nuk ka treguar gatishmëri për të ndërhyrë ushtarakisht për të mbështetur Iranin.
Rusia–Irani: partnerë strategjikë, jo aleatë ushtarakë
Në janar të vitit 2025, Rusia dhe Irani nënshkruan një Traktat Partneriteti Strategjik që përfshin fusha nga tregtia dhe bashkëpunimi ushtarak deri te shkenca, kultura dhe arsimi. Marrëveshja thelloi koordinimin në fushat e mbrojtjes dhe të inteligjencës dhe mbështeti projekte si korridoret e transportit që lidhin Rusinë me Gjirin përmes Iranit.
Dy vendet zhvilluan stërvitje të përbashkëta ushtarake në Oqeanin Indian në fund të shkurtit, vetëm një javë para sulmit të SHBA-së dhe Izraelit ndaj Iranit. Megjithatë, kur filloi lufta, Moska nuk ishte e detyruar të përgjigjej, pasi traktati nuk përfshinte një klauzolë të mbrojtjes së ndërsjellë, çka do të thotë se nuk formon një aleancë të mirëfilltë ushtarake.
Andrei Kortunov, ish-drejtor i përgjithshëm i Këshillit Rus për Çështjet Ndërkombëtare dhe anëtar i klubit të diskutimit Valdai, një think tank rus për politikën e jashtme, tha për Al Jazeera në një intervistë me videolidhje nga Moska se traktati i mbrojtjes së ndërsjellë që Rusia nënshkroi me Korenë e Veriut në vitin 2024 është një shembull i një marrëveshjeje “më detyruese” për mbështetje ushtarake.
Ai tha se, sipas kësaj marrëveshjeje, Rusia do të ishte e detyruar të bashkëpunonte me Korenë e Veriut “në çdo konflikt në të cilin mund të përfshihej vendi”, ndërsa në marrëveshjen me Iranin “thjesht thuhet se të dyja palët ranë dakord të përmbahen nga çdo veprim armiqësor nëse pala tjetër përfshihet në një konflikt”.
Kortunov tha se është e pamundur që Rusia të ndërmarrë veprime të drejtpërdrejta ushtarake në mbështetje të Iranit, sepse rreziqet do të ishin shumë të mëdha.
Ai shtoi se Moska duket se po “i jep përparësi ndërmjetësimit të Shteteve të Bashkuara në konfliktin me Ukrainën” dhe vuri në dukje se Rusia ka ndjekur edhe më parë një qasje të ngjashme, duke kritikuar veprimet e SHBA-së në vende si Venezuela pas sulmit ushtarak amerikan dhe arrestimit të presidentit të saj, Nicolás Maduro, në janar.
Edhe pse traktati e bën të qartë se Rusia nuk është e detyruar të ndërhyjë, ai tha se disa nga kontaktet e tij në Teheran kanë shprehur “një shkallë zhgënjimi” dhe se ekzistonte “një pritshmëri që Rusia në njëfarë mënyre duhej të bënte diçka më shumë sesa vetëm lëvizje diplomatike në Këshillin e Sigurimit të OKB-së ose në forume të tjera shumëpalëshe”.
Marrëdhëniet Kinë–Iran dhe kufijtë e tyre
Në vitin 2021, Kina dhe Irani nënshkruan një marrëveshje bashkëpunimi 25-vjeçare me synim zgjerimin e lidhjeve në fusha si energjia, si dhe përfshirjen e Iranit në nismën kineze “Një Brez, Një Rrugë”.
Jodie Wen, studiuese postdoktorale në Qendrën për Siguri Ndërkombëtare dhe Strategji (CISS) në Universitetin Tsinghua në Kinë, e cila ka udhëtuar shpesh në Iran, tha për Al Jazeera se marrëdhënia shihet gjerësisht në Pekin si pragmatike dhe e qëndrueshme.
“Nga pikëpamja politike kemi shkëmbime të rregullta”, tha ajo në një intervistë telefonike nga Pekini, duke shtuar se “nga pikëpamja ekonomike, bashkëpunimi është shumë i thellë. Shumë kompani kanë investime në Iran”.
Megjithatë, ajo theksoi se Pekini prej kohësh ka vendosur kufij të qartë për partneritetin, veçanërisht kur bëhet fjalë për përfshirjen ushtarake.
“Qeveria kineze gjithmonë këmbëngul në mosndërhyrjen në çështjet e vendeve të tjera… Nuk mendoj se qeveria kineze do të dërgonte armë në Iran”, tha ajo. Përkundrazi, roli i Pekinit ka më shumë gjasa të përqendrohet në diplomaci dhe menaxhim krizash.
“Mendoj se Kina po përpiqet të bisedojë me palën amerikane dhe vendet e Gjirit për t’i mbajtur të qeta”, tha ajo. Kjo qartësi për marrëdhënien, shtoi ajo, ka ndihmuar në ndërtimin e besimit në Teheran. Megjithatë, ajo theksoi se marrëdhënia nuk është simetrike.
Shërbimi i monitorimit të anijeve Kpler vlerëson se 87,2 për qind e eksporteve vjetore të naftës bruto të Iranit shkojnë drejt Kinës, duke treguar sa e rëndësishme është ekonomikisht Kina për Teheranin, ndërsa Irani mbetet një partner relativisht i vogël në tregtinë globale të Kinës.
Dylan Loh, profesor i asociuar në programin e Politikave Publike dhe Çështjeve Globale në Universitetin Teknologjik Nanyang në Singapor, tha për Al Jazeera se roli i Kinës në lidhje me Iranin “është zhvilluar në atë të një mbrojtësi, duke përshpejtuar përpjekjet e saj për ndërmjetësim për të parandaluar një kolaps rajonal që do të kërcënonte interesat e saj ekonomike dhe të sigurisë në rajon”.
“Mendoj se do të ketë një vlerësim se si të reduktohen rreziqet politike dhe çfarë lloj opsionesh janë të disponueshme. Për të qenë i sinqertë, kjo rishikim kishte filluar tashmë pas [sulmit të SHBA-së ndaj] Venezuelës”, tha ai. /Përshtati Pamfleti/
Lini një Përgjigje