FLASH
Shkruar nga PamfletiTrump mund të ndihet i inkurajuar nga fundosja e 11 anijeve luftarake iraniane në Gjirin e Omanit dhe nga fushata ajrore amerikano-izraelite që ka synuar paralizimin e mbrojtjes ajrore dhe të lëshuesve të raketave të Iranit.Megjithatë, ai rrezikon të bjerë në një kurth.
Teherani mund të ketë ngritur një kurth për Donald Trump në Ngushticën e Hormuzit, një nga rrugët detare më të rëndësishme në botë për transportin e energjisë – dhe presidenti amerikan rrezikon të hyjë drejt e në të.
Të mërkurën, Garda Revolucionare e Iranit deklaroi se ka “kontroll të plotë” mbi ngushticën në Gjirin Persik, përmes së cilës kalon rreth 20 për qind e dërgesave globale të naftës dhe gazit, duke paralajmëruar se do të “vërë zjarrin” çdo anijeje që guxon ta kalojë.
Sipas një analize të The Telegraph, kjo është një lëvizje e dëshpëruar, por njëkohësisht e zgjuar nga një regjim që ka humbur pjesën më të madhe të forcës së tij ushtarake konvencionale, por që ende ka në dispozicion mjete për të shkaktuar kaos rajonal dhe për të goditur interesat perëndimore.
Kërcënimi i raketave dhe dronëve iranianë ndaj anijeve tregtare ka çuar praktikisht në mbylljen e Ngushticës së Hormuzit. Kompanitë e sigurimeve detare kanë rritur primet deri në 100 për qind ose i kanë hequr plotësisht.
Trafiku i cisternave të naftës në këtë rrugë detare ka rënë me rreth 90 për qind që nga fillimi i sulmeve ndaj Iranit.
Ashtu si në luftën energjetike të Vladimir Putinit, e cila reduktoi furnizimin me gaz të Europës si kundërpërgjigje ndaj mbështetjes për Ukrainën, mbyllja e Hormuzit rrezikon të rrisë ndjeshëm çmimet e karburanteve dhe të mallrave të konsumit.
Në përgjigje, Trump ka premtuar paketa sigurimi nga qeveria amerikane për anijet tregtare dhe eskortë nga marina amerikane për t’i kaluar ato nëpër ujërat e rrezikshme të ngushticës. Pikërisht këtë veprim, sipas analizës, Teherani mund të shpresojë që ai ta ndërmarrë.
Trump mund të ndihet i inkurajuar nga fundosja e 11 anijeve luftarake iraniane në Gjirin e Omanit dhe nga fushata ajrore amerikano-izraelite që ka synuar paralizimin e mbrojtjes ajrore dhe të lëshuesve të raketave të Iranit.
Megjithatë, ai rrezikon të bjerë në një kurth.
“Katastrofike për imazhin e Trump”
Deri tani, lufta e tij me Iranin është zhvilluar nga siguria relative e bazave ajrore të largëta dhe nga qielli. Por dërgimi i anijeve për të eskortuar anijet tregtare do t’i afronte shumë më tepër trupat amerikane me arsenalin e mbetur, të thjeshtë por vdekjeprurës, të Iranit.
Kjo gjithashtu do ta angazhonte SHBA-në në një operacion të ndërlikuar, afatgjatë dhe të kushtueshëm në Hormuz duke kërkuar që anijet luftarake amerikane të eskortojnë deri në 80 cisterna në ditë për aq kohë sa të zgjasë lufta.
Eksperti i Lindjes së Mesme në Universitetin e St Gallen në Zvicër, Andreas Böhm, tha për The Telegraph:
“Një eskortë amerikane ka kuptim për të adresuar rrezikun e sulmeve ndaj anijeve tregtare dhe ne e dimë se Trump ka shkatërruar flotën detare iraniane. Por kjo do t’i bënte forcat amerikane një objektiv shumë më të afërt për Iranin dhe shumë më të lehtë për t’u goditur me raketat e tyre me rreze të shkurtër.”
“Është e vështirë të imagjinohet që ata të fundosin një anije amerikane, por edhe nëse thjesht e godasin një të tillë dhe kërkohet operacion shpëtimi, kjo do të ishte katastrofike për imazhin e Donald Trump në teatrin politik amerikan.”, shtoi ai.
Ngushtica e Hormuzit, vetëm 24 milje e gjerë në pikën më të ngushtë, lidh Gjirin Persik me pjesën tjetër të botës.
E kufizuar nga Irani në veri dhe Omani në jug, ajo është rruga e vetme përmes së cilës anijet – përfshirë cisternat e naftës dhe gazit transportojnë energji nga Iraku, Kuvajti, Bahreini, Katari, bregu lindor i Arabisë Saudite dhe shumica e Emirateve të Bashkuara Arabe drejt tregjeve globale.
Marina iraniane mund të jetë goditur rëndë nga pesë ditë bombardimesh, por kërcënime të tjera mbeten në dhe rreth ngushticës.
Regjimi besohet se ka rreth 17 nëndetëse të vendosura në bazën e Bandar Abbas, në kthesën veriore të Ngushticës së Hormuzit. Deri tani, forcat amerikane duket se kanë neutralizuar vetëm njërën prej tyre.
Kjo nëndetëse një mjet i klasës Fateh me peshë rreth 500 ton dhe të paktën katër tuba torpedosh 533 mm konsiderohej nga zyrtarët ushtarakë amerikanë si nëndetësja “më operative” e Iranit.
Megjithatë, mbetet e paqartë nëse nëndetëset e mbetura mund të përbëjnë një kërcënim serioz për anijet luftarake amerikane që do të eskortonin cisternat pranë Bandar Abbas.
Një tjetër rrezik janë lëshuesit e raketave me rreze të shkurtër dhe dronët e vendosur përgjatë vijës bregdetare jugore të Iranit, ose të paktën ato që kanë mbetur.
Një rrezik i tretë potencial është fraksioni pro-iranian Houthi në Jemen, i cili gjatë viteve 2023 dhe 2024 shkaktoi kaos me sulme me dronë dhe raketa ndaj anijeve në Detin e Kuq në solidaritet me Gazën.
“Houthis nuk do të vepronin në atë teatër [Ngushticën e Hormuzit] dhe më shumë do të krijonin presion në Detin e Kuq... aktualisht ata janë më efikasët dhe më të aftët ndër aleatët e Iranit për të krijuar kërcënime.”, theksoi Böhm.
Sipas tij, objektivi i Iranit është të luajë lojën afatgjatë dhe ta kthejë Hormuzin në një lloj Vietnami detar për SHBA-në.
“Ata duan të krijojnë për amerikanët diçka të ngjashme me Vietnamin, ku të tërhiqen në një teatër që nuk e kuptojnë, me arkivole që kthehen në shtëpi… kështu duan të formësojnë perceptimin publik në Shtetet e Bashkuara për t’i penguar të provojnë përsëri,” tha ai.
Edhe nëse SHBA mendon se mund të neutralizojë kërcënimet iraniane, operacioni do të ishte jashtëzakonisht kompleks dhe i kushtueshëm dhe do të zgjaste për aq kohë sa Irani vazhdon të kërcënojë anijet, një faktor që është jashtë kontrollit të Uashingtonit.
Eksperti i Lindjes së Mesme në institutin britanik të sigurisë Royal United Services Institute, Dan Marks, tha për The Telegraph:
“Nuk kanë shumë zgjedhje, por eskortimi i anijeve është shumë i vështirë. Kërkon shumë mjete detare dhe i lidh ato në një operacion të gjatë. Dhe është i kushtueshëm.
Pyetja është nëse cisternat do të jenë të gatshme të pranojnë marrëveshjen. SHBA mund të jetë e sigurt, por mjafton një raketë që të kalojë mbrojtjen, të godasë një anije dhe të shkaktojë viktima.”, shtoi ai.
Shpallja e zonës si “zonë lufte”
Në industrinë detare tashmë po diskutohen hapa për ta shpallur zyrtarisht zonën si zonë lufte, gjë që do t’u lejonte marinarëve të refuzojnë punën në atë rajon.
Federata Ndërkombëtare e Punëtorëve të Transportit dhe kompanitë e transportit pritet ta mbështesin këtë përcaktim në një mbledhje emergjente të International Bargaining Forum.
Marrëveshja mes sindikatave dhe kompanive nga Europa, Japonia, Koreja e Jugut dhe Tajvani pritet ta ndryshojë statusin e ngushticës nga “zonë me rrezik të lartë” në “zonë operacionesh luftarake”.
Kjo do të kërkojë pagesa shtesë për ekuipazhet që lundrojnë në këtë zonë, por gjithashtu do t’u japë atyre të drejtën ta refuzojnë plotësisht një udhëtim të tillë.
Një burim i përfshirë në takimin tha për The Telegraph:
“Kjo do të jetë një pengesë e rëndësishme për rikthimin e shërbimeve përmes Ngushticës së Hormuzit.Askush nga ana e pronarëve të anijeve nuk thotë se dëshiron të kalojë përmes ngushticës. Është e qartë për të gjithë se tregjet reaguan dhe Trump propozoi këtë plan, por askush nuk beson se ai mund të garantojë mbrojtjen e çdo anijeje nga sulmet me raketa.
Sipërmarrësit e anijeve e dinë se mënyra e vetme për ta garantuar këtë është shmangia e zonës.”, tha burimi.
Ndërkohë, edhe objektet energjetike në tokë janë bërë objektiv sulmesh.
Rafineria Ras Tanura në Arabinë Saudite, më e madhja në vend, është goditur dy herë nga dronë iranianë, duke detyruar ndërprerjen e prodhimit. Katari gjithashtu ka ndalur prodhimin e gazit të lëngshëm si pasojë e sulmeve iraniane.
Pse SHBA është e gatshme të ndërhyjë
Ndërprerja e furnizimeve me naftë ka qenë prej kohësh një armë e fuqishme në konfliktet asimetrike, si gjatë të ashtuquajturës “lufta e cisternave” në konfliktin Iran-Irak të viteve 1980-1988.
Në atë periudhë, të dy vendet kryen qindra sulme ndaj anijeve tregtare në Ngushticën e Hormuzit dhe në Gjirin Persik.
Iraku shpresonte se Irani do ta mbyllte ngushticën si kundërpërgjigje, duke provokuar ndërhyrjen e SHBA-së. Kjo ndodhi në vitin 1986, kur SHBA ndërhyri për të mbrojtur cisternat kuvajtiane.
Sot, Irani mund të përpiqet ta përdorë të njëjtën strategji në drejtim të kundërt për të tërhequr trupat amerikane në konflikt.
Historia shpjegon gjithashtu pse SHBA është e gatshme të ndërhyjë pavarësisht rreziqeve.
Kriza e naftës në vitet 1970, kur vendet arabe kufizuan furnizimin për të ndëshkuar aleatët e Izraelit, shkaktoi një rritje drastike të çmimeve dhe recesione ekonomike.
Edhe pse energjia e rinovueshme dhe revolucioni i naftës shale në SHBA kanë ndryshuar tregun global, Ngushtica e Hormuzit mbetet një arterie jetike për furnizimin botëror me energji.
Çmimi i naftës është rritur nga rreth 70 dollarë për fuçi javën e kaluar në rreth 81 dollarë aktualisht.
Në Britani, çmimi mesatar i benzinës është rritur me rreth 2.5 peni për litër që nga e shtuna, ndërsa ai i naftës me më shumë se 3 peni.
Çmimet e gazit në Europë janë rritur edhe më shumë, duke kaluar nga 31 euro për megavat-orë në 48 euro.
Analistët e Goldman Sachs vlerësojnë se një rritje e qëndrueshme prej 10 dollarësh për fuçi mund ta rrisë inflacionin në SHBA me rreth 0.3 pikë përqindje dhe të ulë rritjen ekonomike me 0.1 pikë.
Në këtë situatë, sipas analizës së The Telegraph, Trump përballet me një dilemë të vështirë.
Mosveprimi rrezikon të shkaktojë kaos në tregtinë globale dhe të dobësojë mbështetjen për luftën.
Ndërhyrja ushtarake përmes eskortës detare mund ta fusë SHBA-në në një konflikt edhe më të gjatë dhe më të thellë me Iranin, pa një fund të qartë në horizont.
Natyrisht USA është shume me inteligjente dhe e fuqishme se Irani por, ky sherr është nisur nga Trapi me stafin e tij injorant e do marre rruget e mutit me ta. Si e xhiroi nje cope Putani liliput sllav nje të shtrydhur nga mendte e koqet!