FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Në zgjedhjet e fundit të përgjithshme në Kosovë, vërejtjet negative për kryeministrin Albin Kurti nga i dërguari i posaçëm amerikan Richard Grenell pak para votimit mund të kenë kontribuar në humbjen e mbështetjes për partinë e majtë Vetëvendosje të Kurtit, e cila doli në vendin e parë, por humbi shumicën e saj parlamentare. Negociatat për formimin e qeverisë së re vazhdojnë.
Gjeopolitikisht, bota është zhvendosur në boshtin e saj që nga kthimi i Donald Trump në pushtet në SHBA. Shteti i konsideruar tradicionalisht si lideri i botës së lirë, tani është i qetë me diktatorët, ndërsa distancohet nga aleatët e tij demokratikë.
Ky ndryshim u bë shumë i qartë këtë javë me dy zhvillime kryesore. Biseda e Trump me Vladimir Putinin dukej se hodhi bazat për një marrëveshje të mundshme për Ukrainën – njëra që përjashton Kievin dhe të gjithë liderët evropianë nga tryeza e bisedimeve. Së dyti, fjalimi nxitës i zv.Presidentit të SHBA-së, JD Vance, në Konferencën e Sigurisë në Mynih (MSC), në të cilin ai kritikoi liderët evropianë dhe sinjalizoi se Uashingtoni nuk përputhet më me vlerat e tyre demokratike.
Nëse kishte dyshime se besnikëria e administratës Trump qëndron me të djathtën ekstreme të ringjallur të Evropës, veprimet e Vance e siguruan atë. Në vend që të takohej me kancelarin gjerman Olaf Scholz, ai zgjodhi diskutimet me Alice Ëeidel, udhëheqëse e Alternativës për Gjermaninë (AfD) të ekstremit të djathtë. Fjalimi i tij në MSC iu referua zgjedhjeve presidenciale të Rumanisë 2024, të cilat u anuluan dhe u riplanifikuan mes shqetësimeve për ndërhyrjen e mundshme ruse dhe pyetjeve rreth financimit të fushatës së kandidatit kryesor të së djathtës ekstreme, Calin Georgescu.
Ka shenja të qarta se Trump dhe adhuruesit e tij janë politikisht më afër Putinit sesa me liderët demokratikë të BE-së. Trump ka folur shpesh me admirim për homologun e tij rus.
Putin tashmë ka siguruar një fitore diplomatike duke u angazhuar drejtpërdrejt me Trump. Për më tepër, presidenti i SHBA duket se nuk kundërshton që Rusia të mbajë përfitimet e saj territoriale nga pushtimi – gjë që do të krijonte një precedent të rrezikshëm, duke përfshirë Evropën Juglindore, ku mbeten kufij të shumtë të diskutueshëm që nga shpërbërja e Jugosllavisë.
Një aspekt tjetër i politikës së re të jashtme të Uashingtonit është se SHBA-ja jo vetëm që po redukton ndihmën e huaj, por po tërhiqet edhe nga roli i saj, që nga Lufta e Dytë Botërore, lidhur me sigurinë dhe mbrojtjen e Evropës. Gjatë vizitës së tij në Bruksel, Sekretari amerikan i Mbrojtjes, Pete Hegseth u kërkoi vendeve evropiane të marrin më shumë përgjegjësi për sigurinë e tyre. Trump gjithashtu ka sugjeruar më parë se ai mund të mos mbështesë anëtarët në mbrojtje të NATO-s që nuk arrijnë të përmbushin detyrimet e tyre për shpenzimet e mbrojtjes.
Tërheqja e Rusisë
Ndryshimi i menjëhershëm i pozicionit të SHBA-së nga mbrojtësi i demokracisë në kampion të së djathtës ekstreme dhe bashkëbisedues me Putinin ka implikime të qarta për Evropën Juglindore.
Rusia kishte kohë që ishte tërhequr nga rajoni. Nga 11 vendet në Evropën Juglindore, të gjitha përveç 4 janë anëtarë të NATO-s. Katër shtete janë anëtarë të BE-së, dhe të gjithë të tjerët janë kandidatë ose kandidatë aspirantë.
Edhe aleatët e mëparshëm të ngushtë u zhvendosën në kampin perëndimor. Bullgaria, dikur e quajtur "Republika e 16-të Sovjetike", tani është një anëtare e NATO-s dhe BE-së. Në mënyrë të ngjashme, Mali i Zi është një vend kandidat për në BE dhe u bashkua me NATO-n pavarësisht përpjekjeve të fshehta ruse (përfshirë një përpjekje të dështuar për grusht shteti të mbështetur nga Rusia) për të parandaluar që vendi i njohur dikur si "Moska në det" të bashkohet me aleancën.
Në të kundërt, lidhjet e Rumanisë me Rusinë ishin shumë më të dobëta.
Situata është mjaft e ndryshme në Kroaci dhe Slloveni, ku partitë kryesore të krahut të djathtë — Bashkimi Demokratik Kroat (HDZ) në pushtet dhe Partia Demokratike Sllovene (SDS) opozitare— kanë të dyja qëndrime të forta anti-ruse dhe pro-ukrainase. Në të kundërt, është presidenti i sapozgjedhur i Kroacisë, Zoran Milanoviç, i mbështetur nga Partia Social Demokrate (SDP) e qendrës së majtë, qëndrimi pro-rus i të cilit është mjaft i fortë për ta bërë atë të etiketohet si armik i Ukrainës.
Fusha e betejës gjeopolitike
Përtej BE-së, gjashtë anëtarët aspirantë të bllokut në Ballkanin Perëndimor kanë qenë prej kohësh një fushë beteje gjeopolitike, me Rusinë që konkurron me fuqitë perëndimore për ndikim. Fuqia e Moskës është dobësuar vitet e fundit pasi vendet e njëpasnjëshme kanë siguruar statusin e kandidatit në BE dhe janë bashkuar me NATO-n.
Deri më tani, bastionet e saj të mbetura në rajon ishin kryesisht të kufizuara në Serbi – ku presidenti Aleksandar Vuçiç balancon me kujdes marrëdhëniet me Rusinë, Kinën, BE-në dhe SHBA-në, por thotë se pranimi në BE është prioriteti i politikës së jashtme të vendit – dhe entiteti serb brenda Bosnje dhe Hercegovinës, Republika Srpska.
Megjithatë, shfaqja e një mirëkuptimi midis Trump dhe Putin mund të prishë këtë ekuilibër të brishtë. Vizita e ministrit të Jashtëm të Serbisë Marko Duric në Moskë këtë javë nuk është rastësi. Në një konferencë të përbashkët shtypi me homologun e tij rus, Duric foli për përkushtimin e Serbisë në rrugën e saj evropiane, ndërsa këmbënguli se Beogradi nuk do të linte pas dore "miqësitë e tij tradicionale" - një referencë e qartë për Rusinë.
Vizita përkoi me 17-vjetorin e shpalljes së njëanshme të pavarësisë së Kosovës – një veprim i mbështetur nga fuqitë perëndimore, por asnjëherë i njohur nga Serbia apo Rusia. Duric iu referua (por nuk shtjelloi) "ndryshimet tektonike në bashkësinë ndërkombëtare" që ai sugjeroi se mund të krijonin mundësi të reja për të rishqyrtuar çështjen e Kosovës.
Në Bosnje, presidenti i Republika Srpska, Milorad Dodik me mendje secesioniste, ka qenë prej kohësh një nga mbështetësit më të zëshëm evropianë të Putinit. Ai tani e ka shtuar Trumpin në listën e tij të heronjve, duke e cilësuar “një lider që sjell paqe dhe stabilitet në botë”, një akt që ka të ngjarë të jetë vetëm pjesërisht i motivuar nga shpresat e tij për të hequr sanksionet amerikane kundër tij.
Të inkurajuar nga rikthimi i Trump dhe afrimi i tij i dukshëm me Putinin, Dodik dhe partia e tij SNSD ka të ngjarë të vazhdojnë të pengojnë përpjekjet e anëtarësimit të Bosnjës në BE. Javët e fundit, koalicioni qeverisës në nivel shtetëror është thyer, me tensionet në rritje mes SNSD dhe partnerëve të saj.
Diku tjetër në rajon, disa vende, si Shqipëria dhe Kosova, mbeten të ankoruara fort në kampin perëndimor dhe u mungojnë lidhjet kulturore me Rusinë që mbajnë kombet sllave si Serbia. Megjithatë, ndryshimi i klimës gjeopolitike tashmë mund të ketë një ndikim.
Në zgjedhjet e fundit të përgjithshme në Kosovë, vërejtjet negative për kryeministrin Albin Kurti nga i dërguari i posaçëm amerikan Richard Grenell pak para votimit mund të kenë kontribuar në humbjen e mbështetjes për partinë e majtë Vetëvendosje të Kurtit, e cila doli në vendin e parë, por humbi shumicën e saj parlamentare. Negociatat për formimin e qeverisë së re vazhdojnë.
Kryeministri i Maqedonisë së Veriut, Hristijan Mickoski, pavarësisht se ndante prirje ideologjike me politikanë të djathtë si Orban, përdori fjalimin e tij në Konferencën e Sigurisë në Mynih për të kritikuar BE-në për dështimin për të hapur bisedimet e pranimit. Ai e quajti qasjen e bazuar në merita të bllokut ndaj zgjerimit si një "përrallë", megjithëse zhgënjimi i tij dukej më shumë i rrënjosur në përparimin e ngadaltë të ofertës së anëtarësimit të Shkupit sesa në çdo qëllim për të riorientuar politikën e jashtme.
Ndërsa prioritetet e politikës së jashtme të SHBA-së ndryshojnë nën Trump 2, peizazhi politik i Ballkanit është përsëri në fluks. Shkarkimi i miqve të saj tradicionalë demokratë nga ana e administratës së re të Uashingtonit dhe kontaktimi me politikanët e ekstremit të djathtë dhe pro-rusë në Evropë, ka trimëruar tashmë aleatët e saj të rinj në Evropën Juglindore, brenda dhe jashtë BE-së. Kjo hap rrugën për kthimin e Rusisë në një rajon nga i cili ka kohë që është në tërheqje. /Përshtati Pamfleti nga IntellNews/
Lini një Përgjigje