FLASH
Shkruar nga Pamfleti
“Gjethja e mollës”, “Artisti”, por mbi të gjitha “Shuplaka e madhe”. Këto ishin disa nga pseudonimet e agjentëve dhe të infiltruarve, të cilët zunë në grackë dhe çuan në dënim piktorin Edison Gjergo, autorin e pikturës së famshme; "Eposi i yjeve të mëngjesit". Cilat janë emrat që fshihen pas këtyre pseudonimeve, sigurisht që nuk e dinë vetëm ata, por edhe ish-kolegët e tyre. Nuk dihet nëse janë ende gjallë, nëse ndihen fajtorë apo mendojnë se thjesht e kanë kryer “detyrën”.
Muret e “Shtëpisë me gjethe” kanë dëgjuar për herë të parë klithmat e fëmijëve, kur në kohën e mbretit Zog, ajo godinë u ndërtua si maternitet dhe më vonë, në kohën e diktaturës, dëgjoje biseda, argumente të të gjitha llojeve…! Aty ku dikur lindi jeta, lindi persekutimi, pse jo edhe vdekja.
Muzeu Kombëtar i Përgjimeve, i hapur disa vite më parë, i ngjan një labirinti. Krijuesit e kanë ruajtur strukturën e mëparshme, kanë ruajtur aparatet dhe e kanë mbushur me tinguj të së shkuarës. Aty fshihen qindra histori dhe sekrete.
Një prej tyre është historia e piktorit Edison Gjergo. Një dhomë e muzeut i kushtohet rastit të piktorit, i cili u dënua sepse nuk i pëlqente realizmi socialist, sepse zjarri që ngrohte partizanët në pikturën e tij ishte “joreal”.
“U realizua me mjete formaliste, të artit ekspresionist kubist, të një eklekticizmi dhe një supë revizioniste borgjeze, që cenon rëndë përmbajtjen”, përfundon Lidhja e Shkrimtarëve dhe Artistëve, në ekspertizën e saj për veprat e Gjergos.
Te “Shtëpia me gjethe” është bërë e ditur dosja e piktorit, që nga momenti kur ai filloi të ndiqej nga agjentë, si; “Shuplaka e madhe” dhe, siç ishte spiunuar nga kolegët e tij artistë, me pseudonimet “Artisti” ose “Gjethja e mollës”.
Krahas raporteve dhe detyrave që u janë dhënë të infiltruarve jepen edhe karakteristikat e agjentëve dhe mënyra e rekrutimit të tyre. Në këtë rast, i “Buffes së Madhe”, që nuk dihet pse mori këtë pseudonim, sepse u pëlqenin bar-bufetë e kohës, apo bufetë që mbaheshin në dhomat standarde të jetesës së viteve të diktaturës.
Mësohet se “Buffeja e Madhe” kishte pranuar të bëhej pjesë e organeve të Sigurimit të Shtetit, në këmbim të lirisë, pas vuajtjes së dënimit për “veprimtari armiqësore”.
Falë vullnetit të “kufëve të mëdhenj”, “Gjethet e mollës” dhe “artistëve”, Edison Gjergo u arrestua dhe u dënua për; “agjitacion dhe propagandë”. Ai doli nga burgu në vitin 1982 dhe vdiq në moshën 50-vjeçare, i shkatërruar plotësisht, në vitin 1987.
Raporti informativ i bashkëpunëtorëve të Sigurimit, me spiunimin e piktorit Edison Gjergo
Tiranë, më 6.12.1973
Të hënën e datës 29 maj, rreth orës 20:30, ai ka takuar Edison Gjergon në kafenenë “Peza”. Edisoni i dehur i kërkon ta marrë me qira me një raki. Ai e pyet Edisonin, pse je kaq i mërzitur?
Edison: "Jam i mërzitur, sepse kjo është vetë natyra e njeriut, i cili nuk gjen rehati në këtë botë." Edisoni fillon dhe predikon citate nga filozofia dhe filozofët e ekzistencializmit, si p.sh. JP Sartri, Albert Kamy etj., ndër të cilët e gjejmë të vërtetë se; "Jeta njerëzore nuk vlen asgjë".
"Njeriu e konsumon këtë të vërtetë kur vdes." Ai vazhdon: "Vullneti i njeriut kushtëzohet gjithmonë nga rrethanat në të cilat ndodhet."
Burimi thotë se; në këtë anë, materializmi është më bindës me fjalët e veta.
Edison: “Më lini… mos e merrni marksizmin në gojë, askush nuk e pranon as sot.”
Burimi: “Më thuaj, çfarë të bën kaq pesimist? Thamë të vërtetën, ndoshta deliri që ke pësuar në art”?
Edison: “Jo më rr. b… për këtë. Unë nuk do ta bëj këtë, do të bëj një gjini tjetër. E vërteta është se unë dua një vajzë që punon në bibliotekën e Pallatit të Pionierëve. Ajo më tregoi simpati për punën time. Nuk di si ta bëj!”
Ai i thotë se; simpatia për punën nuk e kushtëzon absolutisht dashurinë. Një ditë tjetër ai u takua me Edisonin, i cili i tha: “Më thuaj që, në vend që të rri dy muaj, do të bëj pesë muaj, sigurisht që do të bëj disa punë, kështu më këshilloi një miku im, i cili ka. përgjegjësi në Ministrinë e Arsimit. Me pak fjalë, kjo mjafton për të larë mëkatet dhe mëkatet që nuk i kemi bërë”.
Bazuar në interpretimin e burimit, shprehja e Edisonit sugjeron se puna e tij në terren apo bazë ka më tepër karakter ndëshkues.
“Buffeja e madhe”
Mostra e vetme
Berat, më 20.VIII.1974
Shënim operacional
Në takimin e mbajtur më 19.VIII.1974, me ish-Bp “Fleta e molla”, ndër të tjera, më tha se: “Nga fundi i majit 1974, që nuk e mbante mend datën e saktë, kishte ardhur piktori Edison Gjergo. Tek Fabrika e Tekstilit 'Mao Ce Dun' për të marrë materialet e nevojshme, për realizimin e pikturës në foto, me rastin e hapjes së ekspozitës së arteve figurative, së shpejti.
Nga ana e Kombinatit, Edisonit iu dha ndihma e duhur dhe u plotësuan të gjitha kërkesat për materiale. Edisonit iu dhanë fotografi, nga puna e punëtorëve të tekstilit.
Në një bisedë që Edisoni kishte bërë me Bp, “Gjethja e mollës”, ndër të tjera, Edison i kishte thënë: “Sa i përket pikturave që kam krijuar, si “Shuarja e pusit 542” dhe “Eposi i yjeve të mëngjesit”. ’, për këtë ata janë sulmuar padrejtësisht nga disa miq dhe drejtues të Lidhjes së Artistëve të Shqipërisë”.
Edison vazhdoi se; “Disa kanë reaguar negativisht, për shkak të mosdijes së mjaftueshme për ekzekutimin e një pikture dekorative”.
Edisoni u largua nga Berati duke thënë se; pasi të mbaroj pikturat e tekstilit, ai do të vijë përsëri t'i shohë me miqtë e tij të Kombinatit, por deri më tani, tha Bp, nuk ka ardhur. Detyrë: Bp ju dha si detyrë, që në rast se Edisoni vjen sërish në Berat, për t'u takuar dhe biseduar me të, për pikturat që ka bërë nga tekstili dhe çfarë mendon Edisoni, për ndikimin që ka pasur në krijimtarinë dekadente në pikturë… !
Punëtor operativ
(…….)
Mostra e vetme
Tiranë, 17.7.1973
Detyrë për Bp “Artist”, t’i konsumojë në biseda me objektin e parapërpunimit
Duke qenë se Bp “Artisti” ka dhënë një informacion të rëndësishëm për objektin Edison Gjergo dhe se ka kompani dhe mundësi për t’u përfshirë në përpunimin e këtij objekti, mendojmë se kjo Bp, e cila mbahet në lidhje nga…. për të kryer këto detyra në biseda me objektin.
1) Meqenëse lidh edhe anën profesionale, si Bp ashtu edhe objektin, Bp të përpiqet ta takojë në klubin e Lidhjes së Shkrimtarëve, ose duke shkuar në studion e objektit, me pretekste të ndryshme, për të parë krijimet e ky i fundit dhe të diskutojmë me të për krijimtarinë e objektit, anët pozitive dhe negative që ka një objekt në krijimtari, për kombësinë që duhet të kemi në krijimet, me bazë kombëtare, për piktorët e realizmit socialist në vendin tonë. dhe piktorët modernistë të vendeve perëndimore dhe revizioniste. Kjo për të sqaruar se çfarë mendimesh ka objekti.
2) Të flasësh për masat e marra kohët e fundit, për luftën kundër ndikimeve të huaja në art dhe kulturë dhe si reflektohen këto masa në fushën e krijimtarisë, për të ndezur diskutime, për të përmendur se në çfarë niveli të lartë u prezantuan krijimet në ekspozitën e 30 vjetori i krijimit të Ushtrisë. Me këtë rast diskutoni me të për mbajtjen e plenumit dhe goditjen e elementit antiparti, duke i dhënë mundësi të japë një mendim objektiv për këto elemente.
3) Flisni për të mësuar mendimet e subjektit rreth këndvështrimit të artit të pikturës sonë. Për rolin e Partisë dhe drejtuesit tonë, në drejtim të përcaktimit të rrugës që duhet të ndjekë arti dhe kultura. Këtu për t'i thënë atij se; në fund të fundit, arti duhet të përfaqësojë politikën e një vendi dhe jo të ndahet nga politika, duke thënë, çfarë mendon objekti për këtë…!
REPUBLIKA POPULLORE E SHQIPËRISË
GJYKATA E QARKUT TIRANE
nr 186
Vendimi “Në emër të popullit”
Gjykata e Rrethit Tiranë e përbërë nga kryesuesi i seancës… Nd. Gjyqtari… I ndihmuar nga sekretari… sot më 28 dhe 29.04.1975, në seancën gjyqësore me dyer të hapura, shqyrtoi çështjen penale që i përket të pandehurit:
Edison Gjergo, i biri i Vangjelit dhe Kornelit, i datëlindjes 1939 në Tiranë dhe banues në Tiranë, Reparti nr. 10, rruga “Bajram Curri”, pallati 490/2, kati 1, ap. 5, origjine sociale, zyrtar i larte, status, piktor prane Lidhjes se Shkrimtareve, me arsim te larte (Instituti i Arteve), tani i papune, i pamartuar, pa femije, sherbimi i kryer ushtarak, i pa denuar, pa parti, i arrestuar me 15.01. 1975.
I akuzuari: Agjitacion dhe propagandë kundër pushtetit popullor, vepër kjo e parashikuar dhe e dënuar nga neni 73/1 i Kodit Penal, Gjykata pasi ka shqyrtuar materialet hetimore, pasi ka diskutuar çështjen në tërësi dhe pasi ka dëgjuar mbrojtjen dhe të fundit. fjala e të pandehurit, i cili kërkoi mëshirë:
Shënime:
Gjatë gjykimit u provua se i pandehuri Edison Gjergo ka kryer veprën penale të agjitacionit dhe propagandës kundër pushtetit popullor.
Ky i pandehur, duke vepruar në kundërshtim me politikën partiake, ka realizuar piktura të ndryshme me përmbajtje reaksionare.
I pandehuri pranoi para gjykatës se nuk i pëlqente arti i realizmit socialist dhe për këtë arsye propagandonte, duke lavdëruar piktorët reaksionarë, modernistë, Chagall, Picasso etj., i pandehuri e shfaqte armiqësinë e tij ndaj realizmit socialist jo vetëm duke biseduar me njerëz të ndryshëm. por edhe në punët që ka bërë…!
Kush ishte agjenti i “Big Buffet”?
Ekzemplar i vetëm, Tiranë, më 5.9.1976
Karakteristikë për agjentin e “Big Buffet”.
Agjenti “Bufeja e Madhe” u rekrutua në shërbim të organeve të Sigurimit të Shtetit në vitin 1949, kohë në të cilën ndodhej në burg, për veprimtari armiqësore. Tërheqja e tij u bazua në lirimin e parakohshëm nga burgu.
Nga ajo kohë e deri më tani ai ka qenë në kontakt të rregullt dhe të dhënat e tij kanë qenë të vlefshme. Me këto të dhëna janë goditur elementin armik, janë hapur procese dhe aktualisht ka shumë probleme me karakter të mprehtë armiqësor në ndjekje.
Që nga shtatori i vitit 1975 e deri më tani, koha që është marrë parasysh nga unë, ka dhënë 12 të dhëna me vlera operative. Në takime ai është shumë i rregullt, ndjek orarin, futet me kujdes në bazën e caktuar dhe përpiqet të zbatojë detyrat që i janë ngarkuar, por gjatë kësaj periudhe janë vërejtur edhe këto mangësi, të cilat duhet të merren parasysh në të ardhmen:
Shpesh ka një mani për t'u takuar, edhe para se të hyjë në bazë, kur është konsultuar, këshilluar dhe mësuar si të veprojë. Në fillim u justifikua se; askush nuk na njeh, por më vonë reagon saktë.
Ka pasur raste që nuk i sqaron deri në fund problemet, për këtë arsyetohet se; Kam frikë se mos digjem dhe nuk di si të veproj. Është kritikuar disa herë dhe në të gjitha takimet është mbajtur afër, është mësuar si duhet vepruar.
Ai është i përkushtuar ndaj interesit të tij personal, nëse ky interes preket qoftë edhe pak, zemërohet dhe krijon përshtypjen se Sigurimi i Shtetit po ia bën këtë. Kjo është sqaruar dhe deri diku është bindur.
Karakterizohet si tip neurotik, ndonjëherë jep mendime të nxituara për personin…!
Shënim;
Agjenti i “Big Buffet” dha informacione të rëndësishme për objektin 2/A, i cili kishte tendenca terroriste dhe diversioniste. Për verifikimin e të dhënave të këtij agjenti është organizuar kombinimi me TO, ku është përgjuar ky B.., me objektin e sipërpërmendur, ku është vërtetuar se Bp ishte në pozicione të mira dhe objekti në pozicione armiqësore.
Mbi këtë bazë objekti është arrestuar, por nuk është analizuar në hetuesi dhe në këtë mënyrë, pasi është analizuar në ministri me autorizimin e zv.ministres Sh. dhe me urdhër të drejtorit të Punëve të Brendshme, ky agjent është përdorur si dëshmitar në procesin e këtij të pandehuri. Gjyqi u mbajt me dyer të mbyllura./ Memorie.al
Lini një Përgjigje