FLASH
Shkruar nga John P.Ruehl
Si po e kthejnë projektet miliardëshe të Jared Kushner bregdetin shqiptar në një fushëbetejë mes interesave të Uashingtonit, Brukselit dhe shteteve të Gjirit, duke vënë në rrezik rrugëtimin e Shqipërisë drejt Bashkimit Evropian.
Pasi kompania me seli në Miami, Affinity Partners, siguroi lejen e parë të ndërtimit për projekte madhore në bregdetin shqiptar më 29 prill, zemërimi në vendin e vogël ballkanik ka ardhur duke u rritur vazhdimisht.
Brenda pak javësh, videoja e një protestuesi që rrihej dhe tërhiqej zvarrë nga rojat private të sigurisë u bë virale, duke ndihmuar në ndezjen e asaj që tashmë njihet si “Revolucioni i Flamingove” në Shqipëri.
Më 4 korrik, dhjetëra mijëra shqiptarë marshuan në Tiranë, ndërsa demonstrata të tjera u zhvilluan në mbarë vendin. Lëvizja është nxitur nga dy projekte të planifikuara: një resort luksoz me vlerë 1.7 miliardë dollarë në Ishullin e Sazanit dhe një zhvillim prej 4.6 miliardë dollarësh në zonën e Gadishullit të Zvërnecit dhe ligatinave të Vjosë-Nartës.
Zhvillime të ngjashme kanë nxitur protesta edhe gjetkë në Ballkan gjatë viteve të fundit, duke u lidhur shpesh me shqetësime më të gjera ekonomike dhe me korrupsionin. Revolucioni i Flamingove nuk ka një organizator të vetëm.
Ai buron nga një rrjet i gjerë grupimesh mjedisore, aktivistësh kundër korrupsionit dhe qytetarësh të zakonshëm, shumë prej të cilëve janë të lidhur me organizata të shoqërisë civile që qeveritë perëndimore ndihmuan të krijoheshin gjatë tre dekadave të fundit, por që sot veprojnë të pavarura nga sponsorët e tyre fillestarë.
Financuesit kryesorë të dy projekteve i kanë bërë këto demonstrata veçanërisht të rëndësishme. Të dy projektet po zhvillohen nga Affinity Partners, e drejtuar nga Jared Kushner, dhëndri i presidentit amerikan Donald Trump dhe një nga këshilltarët e tij jozyrtarë.
Që nga themelimi në vitin 2021, firma është mbështetur kryesisht nga fondet sovrane të Arabisë Saudite, Emirateve të Bashkuara Arabe dhe Katarit. Shtetet e Gjirit kanë investuar gjithnjë e më shumë në projekte të mëdha turistike gjatë viteve të fundit, me synimin për të diversifikuar ekonomitë e tyre përtej hidrokarbureve.
Megjithatë, investimet po përdoren gjithnjë e më shpesh edhe për të zgjeruar ndikimin politik, thotë ekonomistja politike Karen E.Young. Të projektuara për të konsoliduar marrëdhëniet me qeveritë e huaja dhe elitat e biznesit, Affinity Partners tashmë shërben si një urë informale mes kryeqyteteve të Lindjes së Mesme dhe Shtëpisë së Bardhë.
Për investitorët, rruga e Shqipërisë drejt anëtarësimit në Bashkimin Evropian do ta rriste ndjeshëm vlerën e projekteve turistike dhe të zhvillimeve të tjera infrastrukturore.
Ndërkohë, Sazani ndodhet në një pozicion strategjik në hyrje të Detit Adriatik, ndërsa portet e reja, marinat dhe zhvillimet e tjera mund të kenë një përdorim të dyfishtë - civil dhe ushtarak - për qëllime sigurie në një zonë me rëndësi vendimtare.
Por, ndërsa marrëdhëniet mes Brukselit dhe Uashingtonit janë përkeqësuar gjatë mandatit të dytë të Donald Trumpit, ambiciet e Shqipërisë për anëtarësim në BE i kanë bërë këto projekte gjithnjë e më delikate.
Më 17 qershor, Parlamenti Evropian dënoi ndryshimet e vitit 2024 në Ligjin për Zonat e Mbrojtura të Shqipërisë, të cilat i hapën rrugën zhvillimit të këtyre projekteve, dhe kërkoi shfuqizimin e tyre.
Ai bëri thirrje gjithashtu për pezullimin e ndërtimeve në zonat e mbrojtura dhe për respektimin e standardeve të Bashkimit Evropian për mbrojtjen e natyrës. Disa eurodeputetë paralajmëruan se procesi i anëtarësimit të Shqipërisë mund të vihet në rrezik nëse këto projekte vazhdojnë.
BE-ja ka arsye të forta për të mbrojtur standardet e saj në një vend kandidat, pasi e kundërta do të dobësonte besueshmërinë e saj dhe do të inkurajonte projekte të ardhshme të fuqive të huaja, të miratuara përmes procedurave të dyshimta.
Megjithatë, Brukseli nuk u është bashkuar thirrjeve të shumë protestuesve që kryeministri shqiptar Edi Rama të japë dorëheqjen. Po ashtu, shumë demonstrues refuzojnë edhe opozitën kryesore politike, gjë që sugjeron se paqëndrueshmëria politike mund të vazhdojë pavarësisht se kush qeveris vendin. Kjo e ndërlikon edhe më tej strategjinë e zgjerimit të Bashkimit Evropian në Ballkan.
Ambiciet e Shqipërisë për anëtarësim në BE tani përplasen me zgjerimin e interesave tregtare dhe të sigurisë së Shteteve të Bashkuara, si edhe me investimet në rritje të shteteve të Gjirit. Ndërsa ndarjet janë thelluar edhe brenda vetë aleancës perëndimore, vende që dikur konsideroheshin pjesë e padiskutueshme e orbitës së saj janë shndërruar në hapësira konkurrence dhe paqëndrueshmërie.
Rrjetet lokale të protestës, të ndërtuara gjatë dekadave me mbështetjen e vendeve perëndimore, kanë rezultuar shumë më me ndikim sesa pritej. Që nga viti 1995, vetëm USAID ka investuar mbi 500 milionë dollarë në Shqipëri, sipas një raporti të vitit 2025 të Institutit China-CEE. Këto rrjete të shoqërisë civile kanë treguar qëndrueshmëri edhe pas shkurtimeve të financimit.
Për shembull, Rrjeti Ballkanik për Gazetari Investigative në Shqipëri (BIRN Albania), i cili është zhvilluar falë financimeve të USAID-it, ka luajtur një rol të rëndësishëm në pasqyrimin e protestave të fundit, së bashku me organizata të tjera të mbështetura më parë nga USAID-i, të cilat kanë qenë të përfshira në demonstrata.
BE-ja ka mbështetur gjithashtu zhvillimin e shoqërisë civile në Shqipëri përmes programeve të financimit, si LIFE, si edhe organizatave mjedisore si EuroNatur, BirdLife International dhe Fondi i Partneritetit për Ekosistemet Kritike (CEPF). Këto organizata kanë mbështetur grupe shqiptare si Shoqata për Ruajtjen dhe Mbrojtjen e Mjedisit Natyror në Shqipëri (PPNEA) dhe EcoAlbania.
Një dekadë më parë, protesta si “Revolucioni i Flamingove” mund të kishin gëzuar mbështetje më të drejtpërdrejtë nga organizatat zyrtare perëndimore, si edhe mbështetje më të fortë politike.
Sot, megjithatë, rrjetet e shoqërisë civile, të ushqyera për vite me radhë nga qeveritë perëndimore, janë bërë pjesërisht të afta të përcaktojnë vetë axhendën e tyre, gjë që e bën Brukselin më të kujdesshëm.
Ndërkohë, Uashingtoni ka tërhequr një pjesë të madhe të mbështetjes financiare që dikur ndihmonte në funksionimin e tyre. Në vend që t'i dobësonte këto rrjete, tërheqja e mbështetjes perëndimore mund të ketë përshpejtuar pavarësinë e tyre.
Për shembull, Aleanca Rajonale për Mbrojtjen e Natyrës së Ballkanit është një koalicion me më shumë se 30 organizata, ku bën pjesë edhe Aleanca e Organizatave Ekologjike të Serbisë. Ky koalicion u ka dhënë mbështetje të plotë aktivistëve shqiptarë dhe komuniteteve lokale.
Kjo tregon se si fushatat e protestës po kapërcejnë gjithnjë e më shumë ndarjet etnike dhe kombëtare që kanë formësuar prej kohësh politikën e Ballkanit.
Affinity Partners mund të vendosë të modifikojë ose edhe të heqë dorë nga një prej projekteve të saj madhore, duke ulur kështu presionin mbi qeverinë shqiptare.
Megjithatë, protestat nuk kanë pasur kurrë si shkak vetëm ndërtimin e një resorti. Ato pasqyrojnë një koalicion të gjerë qytetarësh të zhgënjyer nga korrupsioni dhe nga mënyra se si interesat e huaja politike dhe ekonomike po ndikojnë në formësimin e së ardhmes së Shqipërisë.
Kriza që po përjeton Shqipëria ka gjetur jehonë edhe në Serbi dhe në pjesë të tjera të Ballkanit.
Pavarësia në rritje e këtyre lëvizjeve ka ardhur pikërisht në një kohë kur interesat e SHBA-së dhe të BE-së po ndryshojnë, duke krijuar një forcë të re politike që as Uashingtoni dhe as Brukseli nuk e kanë të lehtë ta kontrollojnë./ Përshtati "Pamfleti" Nga “Eurasia Review”
Lini një Përgjigje