FLASH
Shkruar nga Arbër Agalliu
Pakënaqësia ndaj klasës politike, mosbesimi ndaj partive tradicionale dhe kërkesa për një alternativë të re kanë sjellë krahasime të shumta mes protestave të sotme në Shqipëri dhe kushteve që favorizuan lindjen e Lëvizjes Pesë Yjet në Itali. Por a mund të prodhojë protesta shqiptare një forcë të ngjashme politike, apo roli i saj do të mbetet kryesisht qytetar dhe presionues ndaj sistemit ekzistues?
Protestat e fundit në Shqipëri kanë nxitur krahasime të shumta me lindjen e lëvizjeve anti-establishment në vende të tjera, veçanërisht me rastin e Lëvizjes Pesë Yjet në Itali. Krahasimi është interesant sepse në të dyja rastet vihet re një element i përbashkët: humbja e besimit ndaj partive tradicionale dhe ndjesia se qeveria dhe opozita përfaqësojnë pjesë të të njëjtit sistem politik.
Në Itali, Lëvizja Pesë Yjet nuk lindi rastësisht. Ajo ishte produkt i një krize të gjatë përfaqësimi, ku një pjesë gjithnjë e më e madhe e qytetarëve nuk e shihte më veten të përfaqësuar as nga e djathta dhe as nga e majta tradicionale.
Pas skandaleve të korrupsionit, transformimit të partive në struktura gjithnjë e më të centralizuara dhe largimit të tyre nga problemet reale të qytetarëve, u krijua hapësira për një forcë të re politike që premtonte të sfidonte establishmentin.
Edhe në Shqipëri, protesta aktuale duket se shkon përtej kundërshtimit ndaj një projekti të caktuar apo ndaj një vendimi qeveritar. Ajo pasqyron një pakënaqësi më të thellë ndaj mënyrës se si funksionon sistemi politik në tërësi.
Sloganet që sulmojnë njëkohësisht qeverinë dhe opozitën tregojnë se zemërimi nuk drejtohet vetëm ndaj pushtetit aktual, por ndaj gjithë klasës politike. Kjo është ndoshta pika më e fortë e ngjashmërisë me Italinë e viteve që paraprinë ngritjen e Lëvizjes Pesë Yjet.
Megjithatë, këtu fillojnë edhe dallimet. Historia tregon se protestat rrallëherë prodhojnë drejtpërdrejt parti politike. Ato mund të krijojnë presion, të forcojnë ndërgjegjen qytetare, të ndryshojnë debatin publik dhe të dobësojnë aktorët ekzistues, por jo domosdoshmërisht të ndërtojnë alternativa të reja.
Sheshi mund të bashkojë njerëzit kundër diçkaje, por shumë më e vështirë është t’i bashkojë ata rreth një projekti të përbashkët. Lëvizja Pesë Yjet pati sukses jo vetëm sepse kanalizoi zemërimin popullor, por sepse arriti ta organizonte atë.
Ajo kishte një lider karizmatik, Beppe Grillo, një strateg politik si Gianroberto Casaleggio, një identitet të qartë, një gjuhë të kuptueshme për publikun dhe një rrjet organizativ që fillonte nga komunitetet online e deri te zgjedhjet lokale.
Zemërimi u shndërrua në identitet, identiteti në votë dhe vota në pushtet. Në Shqipëri për momentin, duket se jemi ende në fazën e parë të këtij procesi. Protesta ka simbolikën e saj, energjinë e saj dhe një mesazh të qartë kundër mënyrës aktuale të qeverisjes.
Ajo ka arritur të krijojë një ndjenjë identiteti kolektiv mes qytetarëve që ndihen të përjashtuar nga vendimmarrja. Por ende mungojnë elementët që do ta kthenin këtë energji në një alternativë politike të organizuar: një lidership i njohur, një program minimal, një strukturë funksionale dhe një strategji elektorale.
Kjo nuk është domosdoshmërisht një dobësi. Jo çdo protestë duhet të shndërrohet në parti. Në shumë raste, roli i saj kryesor është të kujtojë klasën politike se shoqëria ekziston dhe se qytetarët nuk janë thjesht spektatorë.
Në demokraci, protestat janë një tregues vitaliteti. Një shoqëri që proteston është një shoqëri që ende beson se mund të ndikojë në të ardhmen e saj. Megjithatë, protestat kanë edhe kufijtë e tyre.
Është relativisht e lehtë të bashkohesh kundër korrupsionit, kundër oligarkëve, kundër projekteve të paqarta ose kundër një klase politike të perceptuar si e mbyllur në vetvete. Më e vështirë është t’u përgjigjesh pyetjeve themelore: Cila është alternativa? Kush do
ta drejtojë atë? Cili është programi? Çfarë modeli zhvillimi propozohet? Si do të funksionojë shteti?
Pa përgjigje ndaj këtyre pyetjeve, energjia e protestës rrezikon të mbetet vetëm një shpërthim pakënaqësie. Përvoja italiane ofron edhe një paralajmërim të rëndësishëm. Lëvizja Pesë Yjet lindi si forcë kundër partive tradicionale, por sapo hyri në institucione u përball me kufizimet e qeverisjes.
Ajo që nisi si një lëvizje anti-sistem, u detyrua të bëhej pjesë e sistemit. Premtimet radikale u moderuan dhe kompromiset u bënë të pashmangshme. Fenomeni nuk është unik për Italinë. E njëjta gjë ka ndodhur me shumë lëvizje të tjera proteste në Evropë, nga Greqia në Spanjë.
Qeverisja kërkon vendime, negociata dhe përgjegjësi që janë shumë të ndryshme nga dinamika e protestës. Në rastin e Shqipërisë, sfida është edhe më komplekse për shkak të kontekstit ndërkombëtar.
Vendi është i lidhur ngushtë me procesin e integrimit europian, me NATO-n, me institucionet financiare ndërkombëtare dhe me një sërë reformash strategjike. Kjo do të thotë se hapësira për një forcë vërtet anti-sistem është më e kufizuar sesa mund të duket në retorikën e sheshit.
Çdo aktor që synon të qeverisë duhet të operojë brenda këtyre realiteteve. Prandaj, ndoshta nuk është e saktë të thuhet se në Shqipëri po lind një “Lëvizje Pesë Yjet” e re. Më shumë duket se vendi po kalon një moment para-politik, një fazë në të cilën një pjesë e shoqërisë zbulon se nuk ndihet më e përfaqësuar nga aktorët ekzistues dhe kërkon forma të reja shprehjeje politike. Ky është një moment i rëndësishëm, sepse shpeshherë nga këto periudha lindin transformime të mëdha politike.
Pyetja thelbësore nuk është nëse protestat do të krijojnë një parti të re, por nëse do të arrijnë të prodhojnë pasoja politike afatgjata. Këto pasoja mund të shfaqen në zgjedhjet e ardhshme, në rritjen ose dobësimin e partive të vogla, në ndryshimin e marrëdhënies mes qytetarëve dhe pushtetit apo në krijimin e një kulture më të fortë pjesëmarrjeje qytetare.
Një gjë duket e sigurt: protestat nuk kalojnë pa lënë gjurmë. Edhe kur nuk prodhojnë liderë të rinj apo parti të reja, ato ndryshojnë mënyrën se si qytetarët e shohin politikën dhe mënyrën se si politika është e detyruar t’i shohë qytetarët.
Në këtë kuptim, ndikimi i tyre mund të jetë shumë më i madh sesa rezultati i menjëhershëm që kërkojnë. Dhe pikërisht këtu qëndron rëndësia e momentit që po përjeton sot Shqipëria./Pamfleti
Shënim: Arbër Agalliu, analist dhe komentator i çështjeve politike dhe sociale në Ballkan dhe Itali.
Nese duam qe protesta te vazhdoj te arrij qellimet e saj, duhet qe kjo energji te menaxhohet me mire. Duhet patjeter nje perfaqesi me njerez te besueshem patriot intelektuale me kontribute dhe integritet. Vetem keshtu rritet besueshmeria. Behet serioze merr drejtim. Pakenaqesia ketu ka arritir kulmin. Te gjithe ne shesh ta rrezojme e shporrim qelbesiren. Kjo eshte. Pa frike pa komplekse. Po luftojme me nje te keqe te madhe qe e ka kap kete vend per gryke. Kemi te bejme me nje hajdut psikopat trafikant te korruptuar. MJAFT
Kur populli ngrihet tiranet lebetiten, ngrehuni e bjeruni... Problemi eshte se gjithnjen kur populli nuk duron me dalin t'i udheheqin oportuniste qe ruajne momentin. Del ndonje Ahmet Zogoll, Enver Hoxhe, ndonje Sali Berisha, Edi Rama pizevenge te ndyre. Ku jane avoqetet e politiqent e nuk ndihen, ku jane? Jo po gjeopolitika, e Shqiperise i lepihen te gjithe te medhenjte e te fortet se ka rendesi strategjike. Ku jane keta patliote te shqual qe rrine urte si muter te dhjere. Kemi nje dekade qe degjojme SPAK, SPAK, SPAK, sa, na eshte care daullja e veshit. Jo po e ka sjelle Amelika te na pastroje pisllekun e Amelika na perlan troje prona qe ndoshta nuk e dime qe na e kane perlare tere token me gjithe varret e atyre qe na dhane jeten. Te gjithe qurrashet me pampersa gerthasin me dreqin flamengo e i mirepresin investitoret e huaj. Ka ikur gjysma e popullates e eshte krijuar gjenerata e re ne dhe te huaj, sidomos ne EU e USA. Ata jane e duhet te jene prioriteti i investimeve. Gjeja me e thjeshte eshte kush investon mendon si te fitoje e shtoje parane ne banke edhe kur fle gjume. Pse te mos investojne Shqiptaret e damkosur si mafioze, nga shteti yne i shitur? Pse te mos i trashet palla Shqiptarit e te behet dhender i Shqiptares por te vijne muter nge e gjithe bota e piset qe do na zhdukin si entitet? Pse nuk ndihet ai Trapi qe po e pe me inat e ia thua troc te verteten nuk le gure pa levizur per te rrezuar nga kali? Dhjeramane pushter qe pispilloseni si grate ,ish pabreksa me tre kurora ne nje hyrje 2 1, tani jetoni ne vila 2-3 kateshe me pishina. Pse more te pacipe e jevgjoset ate popull krenar, pse?