FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Përballë të kthyerve rusë, Ukraina dhe BE-ja po bëjnë thirrje që teatrot prestigjioze të operës dhe kompanitë teatrore të kontinentit të mbajnë qëndrim kundër Moskës...
Edhe pse ushtritë e Rusisë pushtuan Evropën gjatë shekullit të kaluar, muzika e saj u përhap në teatrot dhe sallat e koncerteve të kontinentit, me dirigjentë të zjarrtë dhe soprano joshëse që u bënë ambasadorët kryesorë të fuqisë kulturore ruse.
Kur Bashkimi Sovjetik ra, operat dhe baletet e Rusisë ende mbanin një vend të shenjtë në Evropë; e njëjta gjë ndodhi edhe pasi Moska aneksoi Krimenë në vitin 2014. Por e gjithë kjo mori fund në dimrin e vitit 2022, kur Kremlini nisi pushtimin e plotë të Ukrainës.
Në një shfaqje solidariteti me Kievin, bota e muzikës klasike anuloi koncertet ruse, ndaloi së performuari vepra të rëndësishme si “Arrëthyesi” dhe “Liqeni i Mjelmave”, dhe hoqi nga skena artistë me lidhje publike me Presidentin Vladimir Putin — të gjitha pjesë e një derusifikimi më të gjerë të arteve evropiane.
Megjithatë, tre vjet më vonë, disa nga yjet më të mëdhenj të Rusisë po kthehen në heshtje në orkestra dhe skenat në të gjithë Evropën. Kjo është një fitore për Moskën, pikërisht kur kritikët thonë se ajo shpreson t'i japë fund izolimit të saj global duke përdorur artin dhe kulturën e lartë ruse si një armë të fuqisë së butë.
Përballë të kthyerve rusë, Ukraina dhe BE-ja po bëjnë thirrje që teatrot prestigjioze të operës dhe kompanitë teatrore të kontinentit të mbajnë qëndrim kundër Moskës.
Ministri ukrainas i Kulturës, Mykola Tochytskyi, tha se skena artistike e Evropës duhet të “mendohet dy herë” përpara se të mirëpresë përsëri artistët rusë, duke e quajtur “shumë të rrezikshme” riintegrimin e kulturës ruse ndërsa pushtimi në shkallë të plotë i Moskës vazhdon.
“Kur ke një veprim aktiv kulturor rus në vendin [tuaj], bëhet fjalë menjëherë për dezinformim dhe për përgatitjen e një lloj akti agresioni”, tha ai. “Kjo është përvoja jonë .”
Komisioneri Evropian i Kulturës, Glenn Micallef, u pajtua me këtë, duke i thënë Politico-s se “skenat evropiane nuk duhet t’u japin hapësirë atyre që mbështesin këtë luftë agresioni kundër Ukrainës.”
Lidhjet e financimit të BE-së
Në vitin 2008, Valery Gergiev, një nga dirigjentët më të famshëm të Rusisë, mbajti një koncert propagandistik në qytetin e rrënuar të Tskhinvalit, kryeqytetin e rajonit të shkëputur të Osetisë së Jugut të Gjeorgjisë, të cilin separatistët e mbështetur nga Moska sapo e kishin pushtuar.
Ndërsa publiku valëviste flamuj rusë dhe osetianë, Gergiev dirigjoi simfoninë e Leningradit, një vepër popullore patriotike dhe simbol i rezistencës kundër fashizmit. Më vonë ai mori pjesë në një reklamë televizive të fushatës zgjedhore për Putinin në vitin 2012, duke lavdëruar udhëheqjen e presidentit rus dhe nënshkroi një letër të hapur në mbështetje të aneksimit të paligjshëm të Krimesë nga Kremlini në vitin 2014.
Pas pushtimit të plotë të Ukrainës nga Rusia në vitin 2022, ai u pushua nga puna nga menaxhmenti i tij dhe u largua nga orkestra dhe teatro të ndryshme, nga Milano dhe Mynihu në Roterdam dhe Vjenë. Ai ka dirigjuar koncerte në Kinë dhe Iran, por është i sanksionuar nga Ukraina dhe nuk ka shkelur në Evropë që kur filloi sulmi i përgjithshëm.
Kjo do të ndryshojë së shpejti.
Gergiev do të japë disa shfaqje në Barcelonë vitin e ardhshëm me Orkestrën Mariinsky të Rusisë, si pjesë e serisë së koncerteve Ibercámera, e cila e liston fondin e BE-së “Next Generation” si mbështetës financiar.
Organizatori i eventit, Josep María Prat, i tha gazetës spanjolle El País se nuk kishte “asnjë pengesë ligjore” për pjesëmarrjen e Gergiev dhe tha se shpresonte që “muzika do të ishte një urë për bashkim, jo për luftë”. (Përfaqësuesit e Orkestrës Mariinsky, të cilën e drejton Gergiev, nuk iu përgjigjën kërkesave të përsëritura për koment.)
Por BE-ja nuk po e beson këtë.
Komisioni nisi bisedime me autoritetet spanjolle për të verifikuar nëse nuk janë përdorur fonde të BE-së për të vënë në skenë shfaqje që përfshijnë maestron rus pro-Putin, sipas një zyrtari të Komisionit që foli në sfond për të diskutuar dialogun.
I pyetur në lidhje me financimin e BE-së, një zëdhënës i festivalit i tha POLITICO-s se koncertet e tij “nuk ishin subvencionuar kurrë nga Bashkimi Evropian”, por pranoi se kishte kërkuar një grant për artet nga fondi i BE-së për Gjeneratën e Ardhshme, paketa kryesore e bllokut për rimëkëmbjen nga pandemia, në dhjetor 2022.
Micallef, shefja e kulturës së BE-së, tha se edhe nëse një shfaqje financohet tërësisht privatisht: “Kjo nuk duhet të na ndalojë të bëjmë deklarata shumë të forta politike në lidhje me faktin se nuk duhet të ofrojmë asnjë hapësirë për ata që mbështesin këto luftëra agresioni.”
“Duhet të punojmë më fort dhe më shumë me shtetet tona anëtare për t’u siguruar që kjo të mos ndodhë”, shtoi ai.
Zëdhënësi i Ibercámera-s nuk konfirmoi saktësisht se kur do të bënte turne Gergiev në Spanjë, por tha se kishte organizuar më shumë se 200 koncerte të tij në dekadat para pushtimit të plotë nga Moska dhe mezi priste ta mirëpriste atë përsëri “sa më shpejt të jetë e mundur”.
“Gjatë gjithë historisë gati 50-vjeçare të grupit tonë, ne kemi vepruar me respekt dhe nën mbrojtjen e ligjeve aktuale spanjolle dhe evropiane”, shtoi zëdhënësi.
'Një çështje sigurie'
Skena artistike e Ukrainës ka përçmuar zbutjen graduale të qëndrimit të kulturës së lartë evropiane ndaj Rusisë, e cila vjen në mes të përpjekjeve të Presidentit të SHBA-së, Donald Trump, për të ndërmjetësuar paqen duke rihapur dialogun me Kremlinin.
Regjisori ukrainas Eugene Lavrenchuk duhej të drejtonte një prodhim të operës “Rinaldo” të Handelit në Jerusalem në korrik. Ai dha dorëheqjen pasi pa një poster për shfaqjen që përfshinte emrat e dy këngëtarëve rusë midis kastit, pavarësisht se u kërkoi producentëve të mos punësonin interpretues rusë.
“Për ne ukrainasit, bojkoti i çdo gjëje ruse nuk është çështje kulture dhe arti, është çështje sigurie”, i tha ai Politico-s.
“Rusia ka ndjekur një politikë të fuqisë së butë me ndihmën e artit dhe kulturës për qindra vjet dhe ka imponuar me forcë gjuhën dhe kulturën ruse”, shtoi ai.
Ditët e para të pushtimit të Moskës panë një refuzim më të gjerë perëndimor të kulturës dhe figurave artistike ruse që dyshohet se ishin në lidhje me Kremlinin, diçka që ministri i kulturës i Lituanisë e konsideroi një "karantinë mendore". Lavrenchuk tha se ishte shqetësuese që kjo vendosmëri tani, me sa duket, po lëkundej.
“Sot, nuk mund të qëndrojmë në të njëjtën skenë me rusët, pavarësisht kontekstit, sepse njerëz të tjerë do ta përdorin atë për të legjitimuar miqësinë e popujve ukrainas dhe rus”, tha ai.
“Dikush do të thotë se politikanët po luftojnë diku tjetër, por njerëzit e zakonshëm janë vëllezër sllavë. Kjo nuk mund të lejohet.”
Ministri i kulturës i Ukrainës ofroi një zgjidhje: kompanitë teatrore evropiane duhet të punësojnë interpretues ukrainas ose evropianë në vend të atyre rusë.
“Në Ukrainë, në Poloni, në Suedi, kemi artistë me të njëjtën cilësi ose ndonjëherë edhe më të mirë”, tha Tochytskyi, duke shtuar “le të promovojmë ata që ndajnë vërtet vlera demokratike”.
Skena artistike e Ukrainës është shkatërruar nga pushtimi i Moskës.
Një sulm ajror rus në një teatër në Mariupol në mars të vitit 2022 ka të ngjarë të ketë vrarë qindra civilë që strehoheshin. Ihor Voronka, një këngëtar operistik ukrainas, u vra në vijën e frontit korrikun e kaluar; dhe Vasyl Slipak, një bariton që performoi në Operën e Parisit përpara se të bashkohej vullnetarisht me ushtrinë ukrainase, u rrëzua nga një snajper rus në Donbas në vitin 2016.
Bomba dhe balet
Qindra protestues në prill u mblodhën rreth një teatri në Bratislavë, duke valëvitur flamuj ukrainas dhe duke mbajtur në dorë fotografi të qyteteve të bombarduara ukrainase.
Ata ishin mbledhur për të protestuar kundër një koncerti të Anna Netrebkos, një soprano ruse, e dashura e botës së operës — dhe, të paktën në një moment, një mbështetëse e zëshme e Putinit.
Netrebko ka kritikuar pushtimin e Moskës dhe ka theksuar se ajo nuk përfshihet në politikë. Por kritikët e saj theksojnë se ajo mbështeti fushatën e rizgjedhjes së Putinit në vitin 2012, është takuar me të në shumë raste dhe deklaroi në një intervistë me median shtetërore ruse në vitin 2017 se është "e pamundur të mendosh për një president më të mirë për Rusinë".
Ajo gjithashtu pozoi për një fotografi me udhëheqësin e separatistëve pro-rusë nga Ukraina lindore në vitin 2014 dhe i dha atij një çek prej një milion rublash për të rindërtuar një teatër të shkatërruar në Donetskun e kontrolluar nga rebelët - megjithëse më vonë pretendoi se në të vërtetë nuk e dinte kush ishte burri, as që flamuri që ai mbante i përkiste grupit rebel.
Pasi Rusia nisi pushtimin e saj në shkallë të plotë në shkurt të vitit 2022, Netrebko, e cila u mentorua nga Gergiev në fillim të karrierës së saj dhe festoi ditëlindjen e saj të 50 -të në vitin 2021 me një koncert të transmetuar televiziv në Pallatin e Kremlinit, u braktis nga shtëpitë prestigjioze të operës nga Nju Jorku në Londër. Dikur një nga prima donnat më të kërkuara në botë, ajo bëri një pushim prej disa muajsh nga performancat. Kievi gjithashtu e sanksionoi atë në vitin 2023.
Por perdja është ngritur përsëri në karrierën e Netrebkos.
Shfaqja e saj e parë në SHBA pas pushtimit u zhvillua në Palm Beach Opera në Florida në shkurt të këtij viti, dhe interpretimi i saj i “Tosca”-s së Puccini-t në Royal Opera të Londrës në shtator do të jetë i pari i saj në këtë vend madhështor që nga para luftës. Axhenda e saj për 18 muajt e ardhshëm është e mbushur me shfaqje në Evropë, nga Berlini në Cyrih.
Pavarësisht një proteste zyrtare drejtuar qeverisë sllovake nga ambasadori i Ukrainës, biletat për koncertin e Netrebkos në Bratislavë në prill u shitën plotësisht, ndërsa drejtoresha e teatrit i quajti kritikët e saj “primitivë”.
“Ata që predikojnë hapjen e kulturës dhe artit e dënojnë dikë për origjinën e tij”, tha me tallje Zuzana Ťapáková në një intervistë me një gazetë sllovake.
Menaxheri i Netrebkos, Miguel Esteban, i dha gazetës Politico një dokument prej 74 faqesh që detajonte deklaratat e saj të ndryshme rreth Putinit, luftës dhe Ukrainës, duke argumentuar se ajo shpesh keqkuptohej ose nxirrej nga konteksti.
Esteban tha se këngëtarja kishte marrë një “rrezik personal” duke përdorur publikisht fjalën “luftë” në vend të operacionit eufemistik ushtarak special për të përshkruar pushtimin e Moskës, “duke e vënë potencialisht në rrezik familjen e saj të zgjeruar dhe miqtë e ngushtë që ende jetojnë në Rusi”, dhe tha se nuk ka shkelur në Rusi që nga shkurti i vitit 2022.
Vyacheslav Volodin, kryetar i parlamentit në Moskë, akuzoi Netrebkon, një shtetase të dyfishtë ruso-austriake, se e tradhtoi Rusinë duke folur kundër pushtimit dhe duke dashur të "ruante vendet prestigjioze të koncerteve".
“Ajo ka zë, por jo ndërgjegje”, shkroi ai në Telegram.
Edhe pse disa interpretues, përfshirë Netrebkon, kanë argumentuar se arti dhe politika duhet të përjashtojnë njëra-tjetrën, regjisori ukrainas Lavrenchuk tha se nuk kishte një mënyrë të lehtë për të shkëputur makinën e luftës së Rusisë nga përdorimi i kulturës si fuqi e butë.
Gjatë shekujve, Rusia ka “vrarë miliona njerëz, por prapëseprapë është bërë e njohur për baletin dhe operat e saj të shkëlqyera”, tha ai.
“Putini është i ndarë… raketat dhe bombat janë të ndara, dhe opera është e ndarë”, tha ai. “Por në fakt… ka një lidhje në gjithçka, lidhja më e drejtpërdrejtë.” /Përshtati Pamfleti nga Politico/
Lini një Përgjigje