FLASH
Shkruar nga Federico Rampini
La Russia è più isolata che mai e l'Ucraina sta ottenendo numerosi successi tattici, ma sarebbe un errore concludere che la sconfitta di Putin sia imminente.
A quattro anni e mezzo dall'invasione russa dell'Ucraina, il dibattito sul futuro del conflitto si svolge su due livelli.
La prima riguarda la proiezione globale della Russia e la sua capacità di resistere all'isolamento occidentale. La seconda, ben più grave, concerne la situazione di stallo sul campo di battaglia. Due recenti analisi, scritte da autori con background e posizioni molto diversi, offrono un modo per esaminare queste due dimensioni congiuntamente, senza confonderle.
Hanna Notte è ricercatrice senior presso il James Martin Center for Nonproliferation Studies di Monterey, in California. La sua analisi, pubblicata sul New York Times, anticipa il libro di prossima uscita "We Shall Outlast Them: Putin's Global Campaign to Defeat the West" (Li supereremo: la campagna globale di Putin per sconfiggere l'Occidente), frutto di reportage in oltre una dozzina di paesi. Il valore dell'analisi risiede nel suo carattere empirico, poiché l'autrice ha osservato da vicino i principali nodi della rete globale russa. La sua tesi è che la previsione di Joe Biden del marzo 2022 – secondo cui Vladimir Putin sarebbe rimasto "più isolato che mai" dopo l'invasione – si sia rivelata errata.
Lungi dal diventare uno stato isolato a livello internazionale, la Russia è diventata, secondo la definizione di Notte, il paese più sanzionato al mondo, pur mantenendo la capacità di operare sulla scena globale. Il rapporto ricostruisce questa resilienza attraverso una serie di tappe geografiche, ognuna delle quali illumina un diverso meccanismo operativo della rete russa.
Dubai, centro dell'elusione delle sanzioni . Secondo l'autore, gli Emirati Arabi Uniti sono diventati l'asse portante della strategia di guerra economica di Mosca: un rifugio per i grandi capitali russi in fuga dall'Occidente, un canale per le importazioni indirette di merci cinesi, una piattaforma di pagamento in valute diverse dal dollaro, nonché una base logistica per la "flotta ombra" che trasporta petrolio russo verso gli acquirenti asiatici.
Alabuga e il reclutamento in Africa . Un capitolo dell'analisi è dedicato alla zona economica speciale di Alabuga, dove un programma di formazione professionale per giovani donne africane – attratte dalle promesse di una carriera e di una vita migliore, principalmente attraverso i social network – si è di fatto trasformato in un canale di reclutamento per la manodopera destinata all'assemblaggio di droni con tecnologia iraniana destinati al fronte ucraino.
Notte considera tutto ciò parte di una più ampia campagna di informazione russa in Africa, basata sulla narrazione della Russia come alternativa "anticoloniale" a un Occidente presentato come egemonico e ipocrita.
Diplomacia shumëpalëshe. Në OKB dhe në formatet e BRICS – ku Moska mbajti presidencën gjatë vitit 2024, duke organizuar qindra aktivitete deri në samitin e madh të Kazanit – diplomacia ruse ka punuar për të konsoliduar bllokun e vendeve të paangazhuara, edhe në qëndrimet e tyre lidhur me luftën në Ukrainë.
Në Afrikën e Jugut, kujtesa e mbështetjes sovjetike për luftën kundër aparteidit vazhdon të ushqejë, brenda African National Congress (ANC), një refleks proruse që priret ta interpretojë konfliktin si pasojë të politikave të Perëndimit.
Në Gjeorgji, partia në pushtet, Ëndrra Gjeorgjiane (Georgian Dream), ka përdorur narrativën anti, perëndimore, duke akuzuar një të ashtuquajtur "parti të luftës globale", për të konsoliduar pushtetin e saj të brendshëm. Megjithatë, jo gjithçka është në favor të Kremlinit. Në Kazakistan, Notte vëren lindjen e një lëvizjeje të re rinore dhe urbane për "dekolonizimin" nga ndikimi rus, e nxitur nga frika se vendi, i cili ndan me Rusinë kufirin e dytë tokësor më të gjatë në botë, mund të bëhet objektivi i radhës i ambicieve të Moskës.
Në Armeni, braktisja nga Rusia gjatë krizës së Nagorno-Karabakut në shtator 2023 ka lënë një ndjenjë të thellë zhgënjimi, duke dëmtuar prestigjin e Kremlinit te një popullsi që deri atëherë e konsideronte aleancën me Moskën si garanci për sigurinë e saj.
Krahas këtyre sukseseve dhe shenjave të dobësimit, Notte identifikon edhe tregues më të gjerë të erozionit të fuqisë globale ruse. Rënia e regjimit të Bashar al-Assad në Siri, në fund të vitit 2024, përfaqësoi humbjen e një aleati historik që Moska nuk arriti ta mbronte. Po ashtu, mandati i dytë i Donald Trump u shoqërua me operacione ushtarake amerikane kundër Iranit dhe Venezuelës – dy partnerë të Rusisë, pa u materializuar afrimi dypalësh mes Uashingtonit dhe Moskës që Kremlini kishte shpresuar.
Sa i përket frontit ukrainas, autorja rikujton koston e lartë njerëzore dhe ekonomike të luftës për Rusinë – rreth 1.4 milionë humbje në radhët e forcave ruse, një ekonomi gjithnjë e më e sforcuar dhe dronë ukrainas që janë në gjendje të godasin thellë në territorin rus – për të arritur në përfundimin se rezultati i konfliktit mbetet, në sytë e vetë Kremlinit, faktori vendimtar për reputacionin e ardhshëm ndërkombëtar të Rusisë. Ministri i Jashtëm Sergei Lavrov, sipas autores, u ka kujtuar së fundmi elitave në Moskë se miqtë, fqinjët dhe kundërshtarët po ndjekin me vëmendje mënyrën se si po zhvillohet lufta. Përfundimi i Notte-s është se Vladimir Putin ka vënë bast mbi aftësinë e Rusisë për të "qëndruar më gjatë" se Perëndimi, duke u mbështetur në një rrjet të gjerë – edhe pse heterogjen – admiruesish, aleatësh oportunistë dhe lehtësuesish në pjesë të ndryshme të botës.
Analiza e dytë është shkruar nga Valerii Zaluzhnyi, aktualisht ambasador i Ukrainës në Mbretërinë e Bashkuar dhe ish-komandant i përgjithshëm i forcave të armatosura ukrainase nga viti 2021 deri në vitin 2024 – njeriu që udhëhoqi ushtarakisht rezistencën ukrainase në fazën më kritike të pushtimit, nga zmbrapsja e sulmit fillestar ndaj Kievit deri te periudha e gjatë e ngërçit, përpara se të zëvendësohej nga Oleksandr Syrskyi në shkurt 2024 dhe të emërohej në detyrën diplomatike në Londër.
Profili i autorit i jep analizës një autoritet të veçantë strategjik. Zaluzhnyi flet nga pozicioni i një njeriu që ka pasur akses të drejtpërdrejtë në zinxhirin e komandës, në planifikimin operacional dhe në marrëdhëniet reale – shpesh të padukshme për publikun – mes veprimeve taktike, kufizimeve logjistike që varen nga aleatët dhe objektivave politike. Ai vetë thekson se vetëm Shtabi i Përgjithshëm është në gjendje të kuptojë lidhjen mes një veprimi taktik "fotogjenik" dhe ndikimit të tij të vërtetë strategjik. Nga ana tjetër, bëhet fjalë për një ish-komandant largimi i të cilit nga drejtimi i ushtrisë nuk ndodhi pa tensione me udhëheqjen politike ukrainase. Përmes kësaj analize ai korrigjon një optimizëm që e konsideron të parakohshëm në debatin perëndimor dhe, ndoshta, shpreh edhe një distancë kritike ndaj mënyrës se si është menaxhuar lufta në nivel politik.
Zaluzhnyi kundërshton prirjen, gjithnjë e më të përhapur mes analistëve evropianë dhe amerikanë, për të nxjerrë nga suksese të izoluara taktike të Ukrainës – si goditjet ndaj logjistikës ruse apo sulmet kundër infrastrukturës kritike – përfundimin se disfata strategjike e Putinit ose fundi i luftës janë afër. Sipas tij, fronti mbetet i bllokuar në një ngërç strukturor, të cilin ai e kishte përshkruar që në fund të vitit 2023. Mbushja e fushëbetejës me sisteme pa pilot të çdo lloji e ka bërë pothuajse të pamundur jo vetëm pushtimin e pozicioneve të reja, por edhe arritjen deri te ato, furnizimin apo rotacionin e trupave. Për të dyja palët, çdo objektiv taktik arrihet me një kosto shumë më të lartë sesa përfitimi që sjell. Pikërisht për këtë arsye ai e përkufizon fazën aktuale si një luftë konsumimi, ku faktori vendimtar nuk është më lëvizja e vijës së frontit, por aftësia e secilës palë për të përballuar koston njerëzore, ekonomike dhe teknologjike të konfliktit.
La Russia non ha raggiunto i suoi obiettivi politici dichiarati e, in questo senso, non ha vinto. Ma questa conclusione è valida solo se Mosca accetta di porre fine alla guerra, cosa che l'autore ritiene del tutto impossibile. Allo stesso modo, l'Ucraina può considerarsi vincitrice solo finché è riuscita a impedire alla Russia di realizzare i suoi obiettivi, ma resta il fatto che Mosca non si è ritirata dal conflitto e non ha accettato la sconfitta. Continua a controllare vasti territori che Kiev non è in grado di riconquistare a breve termine, mentre qualsiasi futuro accordo di pace comporterà dolorose concessioni territoriali. A ciò si aggiunge la crescente dipendenza dell'Ucraina dal sostegno finanziario e tecnologico occidentale, nonché le sempre maggiori difficoltà interne. Nel frattempo, la Russia, pur duramente colpita economicamente, dispone di maggiori riserve di risorse proprie, tra cui capacità spaziali indipendenti e una produzione di missili balistici che l'Ucraina non è in grado di neutralizzare a causa della mancanza di adeguati sistemi di difesa aerea.
La valutazione più acuta di Zaluzhny riguarda il sostegno internazionale, in particolare quello della NATO. Egli distingue tra un'“unità attorno all'Ucraina” – fatta di vertici, fotografie ufficiali e dichiarazioni di solidarietà – e un'“unità contro la Russia”, che a suo dire non si è mai realmente concretizzata. La NATO, creata durante la Guerra Fredda con l'obiettivo principale di evitare uno scontro nucleare diretto con l'Unione Sovietica, rimane, sostiene, fondata su una logica di evitamento del conflitto, non di gestione attiva. Una logica che l'autore considera ormai anacronistica di fronte a una guerra che infuria nel cuore dell'Europa dal 2014.
La conclusione di Zaluzhny è chiara: in una guerra di logoramento non ci sono vincitori, solo perdenti di diversa entità. Al momento, sia la Russia che l'Ucraina rientrano in questa categoria, entrambe convinte di aver perso più di quanto abbiano guadagnato. Secondo lui, l'esito finale dipenderà dalla capacità della società ucraina di far fronte alla prosecuzione della guerra e da un sostegno internazionale che non si limiti agli aiuti, ma che riesca a limitare realmente le capacità militari della Russia. / Adattato da "Corriere della Sera"
Lini një Përgjigje