FLASH
Shkruar nga Mitro Çela
Pastaj erdhi dënimi me “vdekje” i veprave të Ernestit. U mblodhën të gjitha librat. Ca u dogjën. Ca u bënë karton. Pastaj erdhi harresa e madhe: 50 vjet! Askush nuk guxonte as ta lexonte, as ta komentonte, as ta përmendtte...
Nina Simoni është mbesa e Kardinal Koliqit, Ernest Koliqit dhe vjehrra ime.
-Dajë Ernestin nuk e kam parë, -tregon Nina.- Nuk e kam njohur.
-Në vitin 1943 familjarisht shkoi në Tivar. Nga Tivari në Itali. Vdiq në emigracion.
-Mitro! Ernesti ishte gjeni! Nuk më beson? Po të dëftoj dy histori.
-Së pari. Në vitin 1921 u organizua një konkurs për hymnin kombëtar. Juria ishte e “tmerrshme”: Gjergj Fishta, Fan Noli, Mit’hat Frashëri, Luigj Gurakuqi.
Çmimin e parë e fitoi Ernesti...Ishte vetëm 18 vjeç.
-Së dyti. Ka shkruar një dramë. “Rranjët lëvizin”. Ngjarjet ndodhin në Shkodër. Viti 1970. Personazhi kryesor bën dy profeci.
1. Parashikon vdekjen e tij.
2.Parashikon rrëzimin e komunizmit.
Dhe Ernestit i doli profecia.
Vdiq në vitin 1975.
Diktatura “ngordhi” 25 vjet më vonë.
Shënim i parë.
Një profeci të tillë nuk e gjen në asnjë vepër të shkruar nga shkrimtarët e Evropës Lindore!
-21 vjeç Ernestin e bëri sekretar në ministri Fan Noli .
U bë mik me Avni Rustemin dhe Zai Fundon.
-Erdhi Zogu. Ernesti u arratis. Dy vjet në Kroaci. Atje fitoi një “mik të madh”:
Mustafa Krujën.
Atje shkroi një nga librat e tij më të mirë: “Hija e maleve”.
-Nga Kroacia shkoi në Itali. Në vitin 1929 u kthye në Shqipëri. Mësues në Vlorë: Shkolla Tregtare. Pastaj në Shkodër: Gjimnaz.
-Në vitin 1933 la zanatin e mësuesit.
U bë student. 30 vjeç.
Në Padova. Me humor i thoshin “pellazg”-student i moshuar.
-Në vitin 1939 u bë ministër i Arsimit i qeverisë fashiste. Për mirë apo për keq? Nuk di me thënë. Por kur Ernest Koliqi ishte ministër, 200 mësues nga Shqipëria, shkuan në Kosovë.
-Në vitin 1942 u martua me Vangjelia Vuçanin. Mësuese. Zonjë. Në Tiranë lindi djalin-Markun. Në Romë lindi vajzën-Elisabetën.
-Gruaja i vdiq në vitin 1969.
Djali, Marku vdiq në një aksident.
Vajza, Elisabeta është martuar me një italian. Ka tre fëmijë.
-Elisabeta erdhi në Shkodër në vitin 1994. Ndenji një javë. Femër - akull. Nuk fliste shqip. U përkul para Kardinalit. Kaq.
-E takova. E pyeta për Ernestin. Nuk mora përgjigje. Vetëm tha:
-Baba ka një mal me libra. Kulturë dhe pasuri e madhe. Duhen futur në bibliotekë. Të ruhen. Të përdoren! Por në “roje” është vëllai, Marku. Ai vendos!
-Pas vdekjes së Markut, askush nuk di për fatin e librave!
-Kam dëgjuar. Një gazetare e Radio Vatikanit, Ana Luka i ka telefonuar Elisabetës...Folën. Kortezi. Dhe kaq. Po librat? Nuk di!
-Du me të dëftu një tregim të Ernestit,- më tha Nina. -Si për mbyllje të historive.
-Katund në Malësinë e Madhe. Një familje. Kishin edhe një vajzë. Një ditë ndodhi hataja. Vajzës iu rrit barku: shtatzënë.
E mori në pyetje babai:
-Më kë e ke fëmijën?
-...
-Si quhet djali?
-...
Babai hodhi pushkën mbi sup. Doli nga shtëpia. Vajza i shkonte pas si manare.
Ndaluan në të dalë të fshatit.
Një krisëm! ...
U hap fjala në katund...U mbyll fjala:
Babai kishte vrarë me kanun.
...Kaluan disa kohë. Vazhdoi tregimin vjehrra ime.
Një ditë dikush trokiti në derë:
-Vajza jote kishte mbetur shtatzënë me djalin tim. Bashkë me vajzën ke vrarë edhe fëmijën tim. Me kanun jemi në gjak?!
U mblodh kryepleqësija.
I pari foli babai i djalit:
-Kam gjak për të marrë!...
U ngrit babai i vajzës:
-Çfarë donte mielli jot, në thesin tim?
... Me kanun: Nuk pati gjakmarrje...
Shënim i dytë.
Ernest Koliqi ministër. Bashkëpunoi me fashizmin. Në botë, kush i ka shërbyer fashizmit, ka marrë dënim.
Kështu ka ndodhur me shkrimtarin norvegjes Knut Hamsun. Nga më të njohurit në shekullin e kaluar.
Me ndikim të madh tek Franc Kafka, Gorki, Heminguej. Fitus i çmimit Nobël në vitin 1920.
Adhurues i Hitlerit. Çmimin Nobël ia dhuroi Hitlerit. Në viti 1945, kur mori vesh vdekjen e Hitlerit, bëri një elegji.
U çlirua Norvegjia. Shkrimtari u arrestua. I bënë testin e marrëzisë. E futën në burg. Pagoi si garanci 65 mijë dollarë. U lirua...
Po veprat? U ribotuan. Jo vetëm në Norvegji. Por edhe në Danimarkë. Në Evropë. Në botë. Me romanet, novelat dhe tregimet e tij, janë bërë skenare për shumë filma. Është hapur një fondacion me emrin e tij.
Shënimi i tretë.
Poeti Ezra Paund. Elitë e poezisë amerikane. Në vitin 1923 u vendos në Romë. Adhurues i Hitlerit dhe Musolinit.
Në vitin 1940 kishte një rubrikë në Radio -Roma. I bënte elozhe Musolinit.
Në “grykë të topit” Amerikën. Presidentin Ruzvelt. Hebrejtë. Zezakët. Ushtarët amerikanë. Ishte fashist dhe racist.
U çlirua Italia. Ushtarët amerikanë e arrestuan poetin. Tradhtar i kombit amerikan. Bashkëpunëtor i fashizmit. Dy akuza të rënda.
Poetin e futën në një kafaz në Kullën e Pizës. Tre javë të tmerrshme. Skëterrë. E çuan në Amerikë. I bënë testin e marrëzisë.
Poeti i “marrë” shkroi për tre javë në burg. Në vitin 1949 fitoi çmimin “Bollingen”. Ky çmim jepet nga Libraria e Shtëpisë së Bardhë!
Nga i njëjti shtet-ShBA-Për tradhti-burg. Për talentin-çmim!
Shënim i katërt.
Në vitin 1945 Tirana i kërkoi Romës të kthente Ernest Koliqin.
Sebepi? Bashkëpunëtor i fashizmit! Qeveria italiane nuk e “dorëzoi”.
Dhe Ernest Koliqi u dënua në mungesë. Në emër të tij, u dënua vëllai: Mikel Koliqi.
Në internim një plak 80 vjeçar, i sëmurë. Kockë e lëkurë. Një fantazmë që “ushqehej” vetëm me muzikë-sifoni!
Pastaj erdhi dënimi me “vdekje” i veprave të Ernestit. U mblodhën të gjitha librat. Ca u dogjën. Ca u bënë karton. Pastaj erdhi harresa e madhe: 50 vjet! Askush nuk guxonte as ta lexonte, as ta komentonte, as ta përmendtte!
Edhe pas viteve ‘90-të, “arkitekti” i tregimit modern, së bashku me Kutelin, shihet si dele e zezë. Ernest Koliqi në tekste shkollore?! Jo dhe jo. Ka qenë fashist!
Lini një Përgjigje