FLASH
Shkruar nga Pamfleti
I panjohur ndërkombëtarisht, po merr rol strategjik në një rajon të tensionuar nga konflikti dhe rivalitetet globale
Kur luftëtarët Houthi të mbështetur nga Irani hynë në konfliktin në Lindjen e Mesme fundjavën e kaluar, duke lëshuar raketën e parë drejt Izraelit, ata publikuan një deklaratë ku paralajmëronin se “mbyllja e ngushticës Bab al-Mandeb është ndër opsionet tona”.
Ndërsa vëmendja globale ishte përqendruar te Ngushtica e Hormuzit, kjo rrugë e ngushtë ujore që lidh Gjirin e Adenit me Kanalin e Suezit kishte mbetur kryesisht jashtë fokusit. E njohur si “Porta e Lotëve”, ajo ndodhet brenda rrezes së raketave të Houthi-ve dhe i ofron Iranit një mjet të dytë për të ndikuar tregtinë botërore.
Në hyrjen jugore të kësaj ngushtice ndodhet një vend që nuk ekziston zyrtarisht: Somalilandi. Megjithëse territori me rreth gjashtë milionë banorë funksionon si shtet, me monedhë, ushtri dhe zgjedhje të veta, ai konsiderohet zyrtarisht pjesë e Somalisë dhe nuk ka përfaqësim në OKB.
Pas 35 vitesh izolimi diplomatik, pozicioni i Somalilandit në një nga zonat më të kontestuara gjeopolitike në botë e ka sjellë përpjekjen e tij për njohje në qendër të vëmendjes. Në dhjetor, Izraeli u bë vendi i parë anëtar i OKB-së që e njohu Somalilandin. Tetë ditë më vonë, Shtetet e Bashkuara autorizuan një studim për mundësinë e një pranie ushtarake në portin e Berberës, duke e trajtuar atë si partner sovran në siguri, një hap drejt njohjes.
Porti i Berberës, i vendosur në këto ujëra strategjike, ka qenë prej kohësh aset kryesor i Somalilandit. Megjithatë, ndërsa spekulimet për një prani të mundshme izraelite dhe amerikane rriten dhe me hyrjen e Houthi-ve në konflikt, disa prej punonjësve në port shprehin shqetësim se paqja e arritur me vështirësi mund të instrumentalizohet në një luftë të huaj.
Gjatë një patrullimi detar muajin e kaluar, bregdeti i qetë i Somalilandit zbehej në horizont ndërsa përpara shfaqeshin vinçat industrialë të portit të menaxhuar nga kompania emirate DP World.
Në perëndim ndodhet një aeroport ushtarak i ndërtuar nga sovjetikët dhe i zgjeruar nga amerikanët dhe emiratasit, një tjetër tregues i vlerës strategjike të këtij bregdeti për fuqitë e huaja.
Qasja në këtë port mund t’i ofrojë SHBA-së një alternativë ndaj bazës në Xhibuti, pranë një baze kineze, si dhe t’i japë Izraelit mundësi për të monitoruar Jemenin e kontrolluar nga Houthi-t.
Pozicioni strategjik i Berberës është vlerësuar edhe më herët. Për gjysmë shekulli, ajo ishte kryeqyteti i Somalilandit britanik dhe njihej si “kasaphana e Adenit”, pasi furnizonte me bagëti garnizonet britanike që mbronin rrugën drejt Indisë.
Nga viti 1884 deri në 1960, Somalilandi ishte protektorat britanik, i vendosur midis Somalilandit francez (sot Xhibuti) dhe Somalisë italiane. Prania britanike siguronte kontrollin e ngushticës Bab al-Mandeb dhe rrugës detare mes Oqeanit Indian dhe Kanalit të Suezit.
Somalilandi shpalli pavarësinë në vitin 1960 dhe u njoh nga 35 shtete, përfshirë Izraelin. Pesë ditë më pas u bashkua me Somalinë, pa një traktat formal, ndërsa menjëherë lindën mosmarrëveshje për ndarjen e pushtetit.
Bashkimi u shemb kur diktatori Siad Barre shtypi lëvizjet nacionaliste, duke shkatërruar Hargeisën në vitin 1988 dhe duke vrarë dhjetëra mijëra civilë. Anëtarë të klanit Isaaq u torturuan dhe u ekzekutuan.
Në vitin 1991, Somalilandi shpalli sërish pavarësinë dhe nisi një përpjekje të vazhdueshme për njohje ndërkombëtare, e cila kundërshtohet nga Somalia. Në dhjetor, pas njohjes nga Izraeli, Hargeisa reagoi me festime. Flamuri izraelit u projektua mbi muzeun e qytetit dhe u shfaq në rrugë.
Izraeli deklaroi se synon të zhvillojë bashkëpunim në bujqësi, shëndetësi dhe teknologji, ndërsa u përfol edhe për një partneritet në siguri, duke shfrytëzuar pozicionin e Berberës për të monitoruar aktivitetet e Houthi-ve.
Khadar Hussein Abdi, ministër në presidencë, deklaroi se Somalilandi synon të kalojë nga një vend i panjohur në një shtet me njohje të plotë ndërkombëtare.
Somalia e dënoi njohjen nga Izraeli si të paligjshme. Egjipti reagoi gjithashtu, Arabia Saudite nënshkroi marrëveshje sigurie me Somalinë dhe Turqia rriti praninë ushtarake në mbështetje të saj.
Raportimet për një bazë të mundshme izraelite në Berbera, të mohuara nga zyrtarët, kanë nxitur kërcënime nga Houthi-t.
Autoritetet e Somalilandit theksojnë se nuk janë pjesë e konfliktit dhe nuk ka marrëveshje të formalizuar për prani ushtarake, megjithëse diskutimet janë të hapura.
Pavarësisht tensioneve, Somalilandi nuk ka marrë garanci sigurie dhe nuk disponon sisteme mbrojtjeje raketore. Figura publike si Nimco Ali theksojnë se vendi nuk synon të bëhet bazë ushtarake për interesa të huaja, por të ruajë identitetin dhe autonominë.
Njohja ndërkombëtare do të kishte ndikim të madh ekonomik. Somalilandi ka burime minerare dhe porti i Berberës mund të zhvillohet në një qendër ekonomike rajonale.
Një marrëveshje e mundshme me Etiopinë për akses në det mund të hapë tregje me rreth 100 milionë konsumatorë.
Megjithatë, Somalia paralajmëron se prania izraelite mund të sjellë konflikt, duke e konsideruar Somalilandin pjesë të territorit të saj.
Përveç dimensionit gjeopolitik, vendi përballet me sfida të mëdha ekonomike dhe sociale. Rreth 60% e PBB-së varet nga blegtoria dhe ekonomia mbështetet në remitancat e diasporës.
Mungesa e njohjes ndërkombëtare e pengon aksesin në financime dhe investime.
Në sektorin shëndetësor, rreth 60% e popullsisë nuk ka akses në shërbime bazë. Kjo situatë detyron qytetarët të kërkojnë trajtim jashtë vendit.
Megjithatë, Somalilandi ka arritur të ruajë stabilitet dhe funksionim institucional pa ndihmë të konsiderueshme ndërkombëtare.
Një nga figurat kryesore është Edna Adan Ismail, e cila themeloi spitalin e parë të maternitetit në vend dhe ka kontribuar në zhvillimin e sistemit shëndetësor.
Sipas autoriteteve, bashkëpunimi me Izraelin ka nisur tashmë në disa fusha, përfshirë trajnimin e specialistëve në menaxhimin e burimeve.
Ndërsa tensionet rajonale rriten, Somalilandi synon të shfrytëzojë këtë moment për të avancuar njohjen ndërkombëtare dhe zhvillimin ekonomik. /Përshtatur nga The Times/
Lini një Përgjigje