FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Zvicra është shtëpia e më shumë se 370,000 bunkerëve bërthamorë - të mjaftueshëm për të strehuar çdo anëtar të popullsisë. Por nëse ndodh më e keqja, a do të funksiononin ato vërtet?
Në një mëngjes të zakonshëm të shkurtit 2022, ndërkohë që bombat e para ruse binin mbi Kiev dhe fillesa e një lufte që shumëkush nuk e priste po bëhej realitet, një muze i vogël në Zvicër u përball me një krizë paniku. Zora Schelbert, drejtuese e muzeut të strehës Sonnenberg në Lucern, nisi të merrte telefonata të pakuptimta: njerëzit pyesnin për masat që duhet të merrnin, për vendndodhjen e bunkerëve të tyre. Ishin të bindur se ajo përfaqësonte mbrojtjen civile zvicerane. Kishin frikë. Dhe ndoshta me të drejtë.
Kjo histori e vogël flet për një fenomen të madh: ringjalljen e frikës ndaj luftës në zemër të Europës, dhe me të – rikthimin e bunkerëve si simbol i një civilizimi që do të mbijetojë edhe përballë apokalipsit.
Zvicra – Republika e Bunkerëve
Me një popullsi prej rreth 9 milionësh dhe me 370 mijë strehimore bërthamore, Zvicra mban rekordin botëror për më shumë bunkerë për frymë. Ky vend i pasur, neutral dhe i mbrojtur nga Alpet, është në thelb një fortesë moderne. E vetmja në Europë që garanton, me ligj, vend strehimi për çdo qytetar në rast lufte apo katastrofe.
Kjo nuk është thjesht një politikë ushtarake – është një filozofi kombëtare. Në çdo ndërtesë të re, që nga viti 1963, është e detyrueshme ndërtimi i një bunkeri ose kontributi financiar për një të tillë publik. Kostoja është e krahasueshme me një sigurim shëndetësor vjetor. Për shumicën e zviceranëve, bunkerët kanë qenë thjesht një vend për verëra, ski apo sende të vjetra. Por pas vitit 2022, kjo po ndryshon. Dhe jo pak.
Ringjallja e frikës dhe kthimi i përgatitjeve
Pushtimi rus i Ukrainës u bë katalizator për një rikthim të politikave të mbrojtjes civile në të gjithë kontinentin. Norvegjia rivendosi ligjin e vjetër për ndërtimin e strehimeve në ndërtesa të reja. Gjermania diskuton hapur për investime miliardëshe në mbrojtje civile. BE-ja rekomandon qytetarëve të kenë rezerva për 72 orë. Por Zvicra nuk pati nevojë të zgjohej – ajo s’kishte fjetur kurrë.
Daniel Jordi, drejtor federal i mbrojtjes civile në Zvicër, tregon se përpara vitit 2022, shumë politikanë e shihnin sistemin e bunkerëve si një mbetje e së kaluarës. Tani, thotë ai, është e kundërta: kërkesat janë rritur, interesimi është masiv. Dhe jo vetëm për përdorim ushtarak – por edhe për turizëm dhe edukim publik.
Sonnenberg – bunker, muze, paralajmërim
Në Lucern, streha Sonnenberg është një mrekulli teknike: një sistem i ndërtuar në vitet ‘70, që përfshinte një autostradë nën tokë që mund të konvertohej në strehë për 20 mijë vetë. Sot, kapaciteti i saj është reduktuar në 2 mijë për shkak të kostove dhe eficiencës, por mbetet simbol i mbijetesës zvicerane.
Vizitorët – nga turistë britanikë, te familje austriake dhe norvegjezë të moshuar – të gjithë vijnë për të parë se si mund të funksionojë një qytet nën tokë: me spitale, kuzhina, tualete të thata, dhoma operative dhe... konserva me emrin “Ushqim për mbijetesë”. Kjo nuk është më një kuriozitet – është një kujtesë.
Skeptikët dhe ata që kanë harruar të kenë frikë
Jo të gjithë janë të bindur. Një vizitor norvegjez, i moshuar, thotë: “Nëse një bombë bërthamore bie, edhe nëse mbijetojmë dy javë, çfarë do të gjejmë kur të dalim jashtë? Paraja është mbrojtja më e madhe që ka Zvicra.” Dhe ka të drejtë. Ky vend, me GDP-në e gjashtë më të lartë në botë, ka luksin e përgatitjes.
Por ndërkohë, vendet si Austria, pavarësisht afërsisë me ish-perden e hekurt, nuk ndërtuan asgjë të tillë. “Ka gjëra më të mira për të shpenzuar paratë,” thonë disa. Dhe shtojnë: “Diplomacia është më efektive.” Por a mjafton diplomacia përballë një Putini me armë bërthamore?
ADN-ja e bunkerëve dhe e një populli që s’merr asgjë si të garantuar
Zvicra nuk beson tek fati. Ajo beson tek përgatitja. Historia e saj e ushqen këtë mentalitet: nga vitet e Luftës së Dytë Botërore, kur u rrethua nga fuqitë fashiste, te Lufta e Ftohtë dhe mentaliteti i mbrojtjes totale – jo vetëm territoriale, por edhe ideologjike: liri, demokraci dhe neutralitet përballë totalitarizmit.
Në SHBA, idetë e strehimit bërthamor u perceptuan si frikacakëri. Në Zvicër, strehimi në male, nëntokë, është heroizëm, është vazhdimësi, është kulturë.
Konkluzion – Një model që Europa duhet ta rimendojë
Bunkerët nuk janë thjesht mure betoni. Janë pasqyrë e një filozofie: që jeta ka vlerë, që përgatitja nuk është paranojë, dhe që historia mund të përsëritet. Në një Europë që për dekada e harroi luftën, Zvicra qëndroi e kujdesshme – dhe tani, të tjerët po shikojnë nga ajo.
Europa po zgjohet. Por pyetja qëndron: a do të jetë koha e mjaftueshme për të ndërtuar atë që Zvicra ka ndërtuar në gjysmë shekulli? Apo lufta e ardhshme do t’i gjejë të gjithë duke kërkuar çelësin e një dere që nuk ekziston? /Marrë me shkurtime nga “The Guardian”
Lini një Përgjigje