FLASH
Shkruar nga Nikolai Petrov
Dobësia kryesore e sistemit të Vladimir Putinit nuk është përçarja e elitës apo shpërbërja e Rusisë, por pamundësia e regjimit për t’u rinovuar dhe për të siguruar një mekanizëm të qëndrueshëm pasardhjeje...
Kur vëzhguesit perëndimorë diskutojnë për kërcënimet ndaj regjimit të Vladimir Putinit, ata zakonisht përqendrohen te dy skenarë: një përçarje e elitës ose shpërbërja e Rusisë.
Të dyja këto janë shumë pak të mundshme sot. Elita mbetet e bashkuar rreth Putinit, ndërsa sanksionet perëndimore u kanë lënë anëtarëve të saj pak alternativa. Sa për rajonet e shumta të Rusisë, Kremlini kombinon kontrollin e fortë mbi elitat lokale me mekanizma të testuar për reagim të shpejtë ndaj krizave periodike. Vetë regjimi mbetet i qëndrueshëm, i adaptueshëm dhe i aftë të rishpërndajë burimet kur është e nevojshme.
Pika e dobët e regjimit ndodhet diku tjetër. Si studiues afatgjatë i elitave ruse dhe ish-këshilltar i Parlamentit, qeverisë dhe presidencës ruse, kam studiuar mënyrën se si Putini e ka transformuar, centralizuar dhe forcuar pushtetin e tij, veçanërisht pas pushtimit në shkallë të plotë të Ukrainës.
Dobësia e vërtetë e regjimit qëndron te varësia e tij nga kontrolli manual dhe te pamundësia për të riprodhuar vetveten. Sistemi i qeverisjes dhe rekrutimit të elitave i ndërtuar nga Putini nuk ka një mekanizëm të brendshëm për trashëgimi pushteti dhe rinovim. Në thelb, ai është një model që funksionon vetëm një herë.
Për sa kohë Putini mund të shpërndajë personalisht burimet, të balancojë interesat konkurruese dhe të marrë vendimet kyçe, dhe për sa kohë shtresa menjëherë poshtë tij përbëhet nga bashkëpunëtorë që ai i njeh prej 20–30 vitesh ose më shumë, sistemi vazhdon të funksionojë. Problemi është se Putini dhe shumica e bashkëpunëtorëve të tij më të afërt tashmë janë në të 70-at. Disa figura të larta, përfshirë dy kryetarë të njëpasnjëshëm të Gjykatës së Lartë, kanë vdekur gjatë ushtrimit të detyrës.
Sistemi që ndërtoi Putini ka shteruar një pjesë të madhe të potencialit të tij. I paaftë të rinovohet natyrshëm, ai ka nevojë për një ristrukturim themelor.
Ngritja e besnikëve të Putinit
Për të shmangur një kolaps të papritur sistemik të shkaktuar nga mungesa e kuadrove të reja, Kremlini nisi një riorganizim në shkallë të gjerë në fillim të mandatit të ri presidencial të Putinit gjatë viteve 2024–2025. Këto ndryshime mund të shihen si fillimi i një forme të veçantë tranzicioni: lideri personalist mbetet në pushtet, por ndryshon rrënjësisht ekipin përreth tij dhe, bashkë me të, edhe arkitekturën më të gjerë politike.
Objektivi është ruajtja e pushtetit në duart e Putinit, ndërkohë që ndryshohet konfigurimi i sistemit politik. Presidenti rus po çlirohet gradualisht nga përgjegjësitë e menaxhimit të përditshëm, ndërsa ruan kontrollin përfundimtar. Klanet tradicionale të elitës po largohen nga pushteti real. Në vend të tyre nuk po vijnë pasardhës individualë, por grupe të tëra: përfaqësues të brezit të ardhshëm, ndihmës presidencialë, anëtarë familjesh dhe fëmijët e bashkëpunëtorëve afatgjatë të Putinit. Garda e vjetër po dobësohet, ndërsa grupe të reja, të verifikuara me kujdes dhe jashtëzakonisht besnike, po fitojnë ndikim.
Sipas këtij modeli, Putini nuk do të largohet nga presidenca kur të përfundojë mandati i tij aktual. Në fakt, logjika e këtij tranzicioni përjashton shfaqjen e një pasardhësi të vërtetë. Në vend të kësaj, po formohet një lloj zëvendëspresidence kolektive nga anëtarë më të rinj të elitës, të cilët mbeten të varur nga Putini dhe të gatshëm të zbatojnë udhëzimet e tij. Vetë Putini do të ruante rolin e arbitrit suprem dhe strategut kryesor, përfshirë përmes Këshillit të Shtetit, i cili bashkon drejtuesit e institucioneve më të rëndësishme të qeverisjes në Rusi.
Tranzicioni që po zhvillohet aktualisht synon ta vendosë sistemin në një lloj “piloti automatik”. Putini, si patriark i sistemit, do të merrej vetëm me vendime strategjike: zhvillimin afatgjatë të forcave të armatosura, zgjerimin në Arktik, programet madhore hapësinore, projektet e mëdha infrastrukturore dhe marrëdhëniet me Perëndimin. Qeverisja e përditshme do t’u delegohej gjithnjë e më shumë bashkëpunëtorëve më të rinj dhe të besuar, të cilët do të vepronin brenda programeve dhe strategjive të miratuara më parë.
Projekti i Putinit mbart rreziqe të konsiderueshme
Kalimi drejt këtij modeli të ri po zhvillohet me faza. Riorganizimi i pushtetit ekzekutiv në vitin 2024 u pasua nga ristrukturimi i Gjykatës së Lartë dhe, më gjerësisht, i sistemit gjyqësor në vitin 2025. Gjatë këtij viti, Duma Shtetërore dhe potencialisht edhe Këshilli i Federatës, dhoma e lartë e Parlamentit, pritet të rinovohen, duke pasur parasysh numrin e madh të zgjedhjeve rajonale. Korporatat shtetërore, si në sektorin ekonomik ashtu edhe në atë të sigurisë, ka të ngjarë të jenë hapi i radhës. Deri në ciklin zgjedhor të vitit 2030, i gjithë sistemi qeverisës pritet jo vetëm të jetë rinovuar, por edhe të jetë testuar në praktikë.
Megjithatë, tranzicioni mbart rreziqe të mëdha. Putini ka nisur një proces kompleks dhe potencialisht të rrezikshëm në mes të një lufte, sepse alternativa, ruajtja e konfigurimit ekzistues pa rinovim, paraqet një kërcënim edhe më të madh për sistemin që ai ka ndërtuar. Nëse tranzicioni ka sukses, regjimi mund të bëhet më i qëndrueshëm. Por gjatë vetë procesit, cenueshmëria rritet në mënyrë të pashmangshme.
Dobësimi i grupeve tradicionale të elitës dhe i rrjeteve të fuqishme institucionale do të provokojë patjetër rezistencë. Për ta kontrolluar këtë rezistencë, Kremlini është mbështetur gjithnjë e më shumë te represioni politik brenda elitës. Sipas vlerësimeve tona, çdo vit masat represive prekin rreth 2–4 për qind të elitës më të lartë federale. Duke përjashtuar Terrorin e Madh të viteve 1937–1938, kjo përqindje korrespondon afërsisht me nivelin mesatar të represionit ndaj elitave gjatë periudhës së Josif Stalinit.
Këto represione funksionojnë si një lloj anestezie gjatë një operacioni të madh politik. Por edhe anestezia ka rreziqet e saj. Një dozë e tepërt mund të paralizojë sistemin; një dozë e pamjaftueshme mund të lejojë që ngjarjet të dalin jashtë kontrollit.
Çdo goditje e madhe nga jashtë, humbje ushtarake, përfundimi i luftës, një sulm terrorist në shkallë të gjerë ose një krizë ekonomike globale, mund ta pengojë ose edhe ta rrëzojë të gjithë procesin e tranzicionit. Nëse kjo ndodh, modeli i Putinit mund të mos arrijë të zgjasë jetën e tij përmes një rinovimi të kontrolluar. Në atë rast, pushteti do të zhvendosej gradualisht drejt një sistemi më teknokratik, elementë të të cilit tashmë janë të dukshëm në nivelet e mesme dhe të ulëta të shtetit rus.
Ndërsa Putini ka përqendruar gjithnjë e më shumë kontroll në duart e veta, efektiviteti i institucioneve kryesore është ulur, ndërsa rreziqet që lidhen me largimin e tij eventual janë rritur. Kjo bëhet veçanërisht e rëndësishme gjatë krizave të papritura, si rebelimi i grupit Wagner në vitin 2023 ose inkursioni ukrainas në rajonin Kursk në vitin 2024.
Sistemi i Putinit, shumë i qëndrueshëm përballë presioneve të jashtme dhe sfidave të njohura të brendshme, ka hyrë tashmë në një fazë rikonfigurimi që përfshin ndryshime brezash brenda elitës qeverisëse dhe ridizajnim të vetë sistemit politik.
Nëse ky rikonfigurim ka sukses, sistemi, me Putinin ende në krye, mund të fitojë edhe 10 deri në 15 vite të tjera jetë. Nëse dështon, ai mund të fillojë të shpërbëhet edhe ndërsa Putini mbetet gjallë.
Dy ose tre vitet e ardhshme do të jenë vendimtare. /Përshtati Pamfleti nga IPaper/
*Nikolai Petrov është ekspert i politikës ruse me një karrierë 40-vjeçare në kërkim akademik, politikë dhe biznes. Ai ka shërbyer si këshilltar i parlamentit, qeverisë dhe administratës presidenciale ruse gjatë viteve 1990–1995. Para se t’i bashkohej NEST Centre, ai ishte studiues vizitor në Stiftung Wissenschaft und Politik në Berlin, ku u fokusua te politika e brendshme ruse, ndikimi i saj në politikën e jashtme dhe funksionimi i regjimit politik rus. Ai është gjithashtu bashkëpunëtor këshillues në Programin për Rusinë dhe Euroazinë në Chatham House në Londër dhe drejton kërkimet e NEST Centre mbi politikën e brendshme ruse, përfshirë studimin e elitave dhe proceseve vendimmarrëse.
Lini një Përgjigje