FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Komisioni Evropian ka shprehur shqetësim në lidhje me raportet për keqpërdorim të mundshëm të mjeteve të spiunazhit dhe forenzikës për telefonat celularë për të monitoruar në mënyrë të paligjshme gazetarët, mbrojtësit e të drejtave të njeriut dhe individë të tjerë në Serbi.
Brukseli iu përgjigj një pyetjeje nga REL në lidhje me gjetjet e Human Rights Watch (HRW) se autoritetet bullgare kanë lëshuar licenca për eksportin e pajisjeve të mbikëqyrjes në vendet që kanë dokumentuar spiunazhin e disidentëve qeveritarë, përfshirë Serbinë.
HRW paralajmëroi se këto janë vende që mund ta keqpërdorin një teknologji të tillë. Një zëdhënës i Komisionit Evropian tha se “çdo përpjekje për të aksesuar në mënyrë të paligjshme të dhënat e qytetarëve, përfshirë gazetarët dhe kundërshtarët politikë, nëse konfirmohet, është e papranueshme”.
Ai kujton se raporti i Komisionit Evropian për Serbinë për vitin 2025 theksoi se një mbikëqyrje e tillë "prodhon një efekt të frikshëm dhe mund të çojë në vetëcensurë".
"Në Bashkimin Evropian, hetimi i çështjeve të tilla është përgjegjësi e secilit shtet anëtar individual. Komisioni pret që autoritetet kombëtare të hetojnë plotësisht të gjitha akuzat e tilla dhe të rivendosin besimin e qytetarëve", tha ai.
Dokumentet e siguruara nga HRW tregojnë se kompania bullgare Circles BG kishte një licencë për të eksportuar në Serbi nga gushti 2023 deri në të njëjtin muaj të vitit pasardhës.
Organizata theksoi se leja i referohet të njëjtës periudhë kohore në të cilën është dokumentuar më parë përdorimi i mjeteve të hakimit të telefonave celularë dhe programeve spiune kundër gazetarëve të pavarur dhe anëtarëve të shoqërisë civile.
Leja u lëshua për pajisjen e gjurmimit të telefonave celularë “Pixel Move” nga kompania bullgare Circles, e cila është e aftë të përgjojë komunikimet zanore, mesazhet dhe trafikun e internetit.
Circles është një kompani bullgare e lidhur me NSO Group, firmën izraelite që qëndron pas programit famëkeq të spiunazhit Pegasus, i cili përdoret për mbikëqyrje sekrete në të gjithë botën, përfshirë Serbinë.
HRW nuk ishte në gjendje të përcaktonte nëse kompania i përdori vërtet këto licenca eksporti, apo nëse pajisjet u eksportuan vërtet. REL ua drejtoi këtë pyetje autoriteteve në Serbi dhe Bullgari, si dhe vetë kompanisë, por nuk mori asnjë përgjigje.
Kontrolli i eksportit në vendet e BE-së
HRW, si dhe Amnesty International, e kanë kritikuar Bashkimin Evropian për kontroll të pamjaftueshëm mbi eksportin e teknologjive të mbikëqyrjes nga shtetet anëtare. Brukseli thotë se është në dijeni të raportit të HRW dhe po analizon përmbajtjen e tij.
Një zëdhënës i Komisionit thekson se BE-ja kontrollon eksportin, tranzitin, ndërmjetësimin dhe ofrimin e asistencës teknike në lidhje me mallrat me përdorim të dyfishtë, duke përfshirë produktet e mbikëqyrjes kibernetike.
“E gjitha me qëllim parandalimin, ndër të tjera, të përhapjes së armëve të shkatërrimit në masë (WMD) dhe ruajtjen e paqes, sigurisë dhe stabilitetit rajonal, si dhe respektimin e të drejtave të njeriut dhe të drejtës ndërkombëtare humanitare”, shprehet ai.
Ai thekson se BE-ja ka shtrënguar ndjeshëm kontrollet e eksportit të produkteve të tilla dhe ka nxjerrë udhëzime për të mbështetur zbatimin e kontrolleve të eksportit nga eksportuesit dhe autoritetet kompetente.
Udhëzimet nënkuptojnë që teknologjitë e mbikëqyrjes kibernetike nuk mund të largohen nga territori i BE-së pa një autorizim (ose licencë) eksporti të lëshuar nga autoriteti kompetent i një shteti anëtar, shpjegon ai.
Gjithashtu vëren se Shtetet Anëtare janë tërësisht përgjegjëse për lëshimin ose refuzimin e licencave të eksportit për artikujt me përdorim të dyfishtë, si dhe për zbatimin e tyre.
“Autoritetet kompetente të Shteteve Anëtare duhet të marrin në konsideratë në veçanti rrezikun që këto produkte mund të përdoren në lidhje me shtypjen e brendshme ose shkeljet serioze të të drejtave të njeriut dhe të drejtës ndërkombëtare humanitare”, tha një zëdhënës i Komisionit.
Komisioni thekson se kontrollet e eksportit duhet të përditësohen rregullisht për t'u përshtatur me rreziqet dhe kërcënimet e sigurisë në ndryshim, si dhe me zhvillimin e shpejtë të shkencës dhe teknologjisë.
“Për këtë qëllim, Komisioni është i angazhuar në një dialog të vazhdueshëm me industrinë, akademinë dhe shoqërinë civile, duke kërkuar të gjejë ekuilibrin e duhur midis sigurisë dhe tregtisë”, tha Brukseli.
Ata njoftojnë se së shpejti do të nisë një vlerësim gjithëpërfshirës i Rregullores së BE-së për Përdorim të Dyfishtë, i cili do të përfshijë edhe kontrollet mbi produktet e mbikëqyrjes kibernetike.
Vlerësimi pritet të përfundojë në fillim të vitit 2027.
Brukseli vëren se këto parime vlejnë edhe për Serbinë, si një vend kandidat për anëtarësim që është zotuar të harmonizojë legjislacionin e saj me acquis të BE-së, si dhe me standardet dhe vlerat evropiane.
“Komisioni do të vazhdojë të monitorojë nga afër zhvillimet në fushën e sundimit të ligjit dhe të drejtave themelore në Serbi”, thonë ata.
Mbikëqyrja e paligjshme e gazetarëve dhe aktivistëve në Serbi është theksuar nga institucione dhe organe të shumta ndërkombëtare, përfshirë Këshillin e Evropës në Rezolutën e tij mbi Gjendjen e Demokracisë në Serbi, të miratuar më 23 qershor.
Lini një Përgjigje