FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Në “Data Center Alley” të Virxhinias Veriore, ndërtesa pa dritare, të mëdha sa hangarë avionësh, po fuqizojnë industrinë amerikane të inteligjencës artificiale, e cila është e përfshirë në një garë kundër Kinës. Megjithatë, këto qendra të dhënash po mbështeten gjithnjë e më shumë tek Kina, rivali gjeopolitik i Amerikës, për një teknologji jetike: bateritë.
Këto objekte mund të përdorin aq energji sa një qytet i vogël, duke vënë në sprovë rrjetet lokale të energjisë. Edhe luhatjet më të vogla mund të kenë pasoja zinxhir, duke korruptuar kodimin e ndjeshëm të kompjuterëve të Inteligjencës Artificiale. Për të përballuar këtë, gjigantët e teknologjisë po kërkojnë të blejnë miliarda dollarë bateri të mëdha litium-jon, një fushë ku “Kina po kryeson në pothuajse çdo komponent industrial”, tha Dan Wang, ekspert i sektorit teknologjik kinez në Institutin Hoover të Stanfordit. “Ata janë përpara, si teknologjikisht ashtu edhe në gamë”.
Pak minuta larg qendrave të të dhënave, në Pentagon, zyrtarët ushtarakë po japin paralajmërime të ngjashme, por për arsye të tjera. Strategët ushtarakë, duke parë sesi lufta moderne po riformulohet në Ukrainë, thonë se forcat e armatosura do të kenë nevojë për miliona bateri për të fuqizuar dronë, lazerë dhe armë të panumërta të së ardhmes. Shumë prej këtyre baterive, gjithashtu, vijnë nga Kina.
Dominimi i Kinës në bateri ka qenë prej kohësh problem për industri si prodhimi i makinave, por tani po shihet gjithnjë e më shumë si një kërcënim për sigurinë kombëtare. Aktualisht, forcat ushtarake amerikane mbështeten tek zinxhirët e furnizimit kinez për rreth 6,000 komponentë individualë baterish në programet e armëve, sipas Govini, një firmë analitike mbrojtjeje. “Realiteti është shumë i ashpër”, tha Tara Murphy Dougherty, shefe ekzekutive e Govini-t, në një mbledhje të fundit të zyrtarëve të lartë të mbrojtjes dhe industrisë në Kaliforni. “Ka pjesë të huaja në 100 për qind të sistemeve tona të armëve dhe platformave ushtarake”.
Kina e kupton rëndësinë e këtyre baterive. Më 9 tetor, mes mosmarrëveshjeve tregtare në rritje, Kina kërcënoi se do të kufizonte eksportet e disa prej teknologjive të saj më të avancuara litium-jon, përfshirë komponentë themelorë si anodet dhe katodet e grafitit.
Administrata Trump po përballet me një dilemë. Kur Presidenti Trump erdhi në detyrë, administrata e tij fillimisht ngrini miliarda dollarë grante federale të epokës Biden për prodhimin e baterive, duke i futur bateritë në të njëjtën kategori me makinat elektrike, fermat diellore, turbinat e erës dhe teknologjitë e tjera të energjisë së pastër që Trump kishte kërkuar t’i minimizonte. Trump ka qenë përçmues ndaj makinave elektrike, duke i quajtur një “mashtrim.”
Megjithatë, kohët e fundit administrata ka filluar ta shohë teknologjinë e baterive si thelbësore për shumë nga gjërat që i interesojnë më shumë, përfshirë Inteligjencën Artificiale dhe mbrojtjen. Në intervista, më shumë se një duzinë ekzekutivësh të industrisë së baterive, lobistësh, ekspertësh ushtarakë dhe të tjerë pranë administratës thanë se Shtëpia e Bardhë ka treguar interes në rritje për të nxitur një industri vendase të baterive të shkëputur nga Kina. Në javët e fundit, Shtëpia e Bardhë ka mbajtur takime të nivelit të lartë mbi zinxhirin e furnizimit të baterive. Këshilli i Dominimit Energjetik Kombëtar, i krijuar nga Trump për të koordinuar politikën energjetike, ka zhvilluar takime me kompani baterish. Departamenti i Energjisë ka lejuar në heshtje shumë grante të epokës Biden për prodhuesit e baterive të vazhdojnë. Ai gjithashtu njoftoi së fundmi deri në 500 milionë dollarë për projekte materialesh dhe riciklimi baterish.
Administrata ka filluar të investojë në kompani që zhvillojnë komponentë baterish ose minerale kritike, përfshirë Eos, një kompani baterish të gjeneratës së ardhshme. Si pjesë e një marrëveshjeje tregtare, zyrtarët nxitën Japoninë të premtonte miliarda dollarë investime në prodhimin e baterive në SHBA. Dhe Akti i Autorizimit të Mbrojtjes Kombëtare, i miratuar këtë muaj, përfshin kufizime të Pentagonit për blerjet e baterive nga “entitete të huaja të shqetësimit”, kryesisht Kina.
Administrata po thotë “nuk na pëlqejnë makinat elektrike, por na duhen bateri për dronë, qendra të dhënash dhe Inteligjencën Artificiale”, tha Samm Gillard, drejtor ekzekutiv dhe bashkëthemelues i Koalicionit për Avokimin e Baterive për Transformimin Teknologjik. “Ata po e njohin se kapja e zinxhirit të furnizimit të baterive nga Kina po minon sigurinë tonë kombëtare”.
Taylor Rogers, zëdhënëse e Shtëpisë së Bardhë, tha se Presidenti Trump po “përdor të gjitha aspektet e qeverisë për të punuar ngushtë së bashku” për të “siguruar që SHBA të jetë lider global në prodhimin e mineraleve kritike dhe baterive”.
Ekspertët thonë se ndërtimi i një industrie të pavarur nga Kina do të jetë jashtëzakonisht i vështirë. Kina dominon në bateritë litium-hekur-fosfat (LFP), të preferuara si për makinat elektrike ashtu edhe për ruajtjen stacionare. Në vitin 2024, Kina prodhoi 99 për qind të qelizave LFP në botë dhe mbi 90 për qind të komponentëve kryesorë, sipas Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë. Ky dominim shtrihet edhe në rafinimin e lëndëve të para si litiumi dhe grafiti, si dhe në komponentët themelorë si katodet dhe anodet që drejtojnë lëvizjen e elektroneve brenda baterive.
Shtetet e Bashkuara kanë depozitat e veta të litiumit dhe start-up-e baterish. Por ekspertët thonë se mund të kërkohet një përpjekje e koordinuar dhe mbështetje qeveritare për të konkurruar me rivalët kinezë të subvencionuar rëndë. Rafinimi i mineraleve kritike mund të jetë gjithashtu një proces i rrezikshëm dhe standardet mjedisore amerikane mund ta bëjnë procesin shumë më të shtrenjtë sesa në Kinë.
Analistët vlerësojnë se do të duheshin të paktën pesë vite që prodhuesit amerikanë të prodhonin mjaftueshëm qeliza LFP për të përmbushur kërkesën vendase, dhe shumë më gjatë për të krijuar zinxhirë furnizimi për komponentët bazë.
Fatih Birol, drejtori ekzekutiv i IEA-së, e krahasoi varësinë e botës nga Kina me varësinë e Europës nga gazi natyror rus. Pas sulmit të Rusisë ndaj Ukrainës, kishte shqetësime se Moska do të ndërpriste furnizimet. “Varësia për një mall strategjik ose një teknologji nga një vend i vetëm, një rrugë tregtare e vetme”, tha Birol, “është gjithmonë e rrezikshme”.
Dilema përfaqëson një ndryshim në garën e Inteligjencës Artificiale, e cila gjithnjë e më shumë varet nga infrastruktura elektrike e një kombi, aftësia e tij për të shpërndarë në mënyrë të besueshme sasi të mëdha energjie për qendrat e dhënash që konsumojnë shumë energji, po aq sa nga çipat kompjuterikë. “Energjia elektrike nuk është thjesht një shërbim”, tha gjiganti i Inteligjencës Artificiale, OpenAI, në një letër të tetorit. “Është një aset strategjik që do të sigurojë udhëheqjen tonë mbi teknologjinë më të rëndësishme që nga vetë elektriciteti”.
Dominimi i baterive është një pjesë e madhe e epërsisë në rritje të Kinës në prodhimin e energjisë në përgjithësi, përfshirë energjinë e rinovueshme. Kina prej kohësh i ka parë bateritë si një prioritet industrial dhe ushtarak, sipas z. Wang, ekspert në Institutin Hoover. Ekspertët e Inteligjencës Artificiale thonë se kompanitë amerikane ende kryesojnë në kapacitetin kompjuterik. Megjithatë, ka një shqetësim në rritje se avantazhi i Kinës në infrastrukturën energjetike mund ta ndihmojë vendin të kalojë Shtetet e Bashkuara. “E kam quajtur Inteligjencën Artificiale ‘Projekti Manhattan 2’”, tha Chris Wright, sekretari i energjisë, në shtator, duke iu referuar përpjekjes së Amerikës në vitet 1940 për të prodhuar armë bërthamore. Nëse “Kina do të ishte dukshëm përpara nesh në Inteligjencën Artificiale ,ne do të bëheshim kombi dytësor i planetit”, shtoi ai.
Pse qendrat e të dhënave duan bateri
Inxhinierët që mbajnë gjallë qendrat e të dhënave i referohen “pesë nëntave” të besueshmërisë. Kjo do të thotë se ata përpiqen t’i mbajnë objektet online 99.999 për qind të kohës. Për ta arritur këtë nevojitet energji e besueshme. Gjigantët e teknologjisë kanë qenë në garë për energji nga gazi natyror ose nga centralet bërthamore ekzistuese, të cilat mund të funksionojnë gjatë gjithë orëve, dhe po investojnë në teknologji të reja si reaktorë më të vegjël ose impiante gjeotermale të avancuara.
Bateritë po bëhen gjithnjë e më kritike: shumica e qendrave mbështeten tek ato për rezervë. Bateritë mund të sigurojnë energji të menjëhershme gjatë një ndërprerjeje, ndërsa gjeneratorët me gaz natyror ose naftë ndezin motorët, duke ndihmuar që të mos humbasin të dhëna.
Inteligjenca Artificiale ka nevoja veçanërisht të mëdha për energji. Një kërkim me Inteligjencë Artificiale mund të kërkojë rreth 10 herë më shumë elektricitet sesa kërkimet tradicionale në internet, sipas Institutit të Kërkimeve për Energjinë Elektrike. Dhe fuqia e madhe kompjuterike mund të shkaktojë luhatje të ndjeshme në kërkesën për energji. Energjia “mund të luhatet në mënyrë dramatike disa herë në minutë”, tha Chris Brown, shefi teknik i Institutit Uptime, një organ këshillues për qendrat e dhënash. Në shkallë të gjerë, këto luhatje mund të arrijnë dhjetëra ose qindra megavat dhe madje të dëmtojnë infrastrukturën e rrjetit elektrik, kanë paralajmëruar studiuesit e Microsoft.
Edhe ndërprerjet e vogla mund të çojnë në atë që njihet si “korruptim i heshtur i të dhënave”, një shqetësim i ri ku pajisjet e Inteligjencës Artificiale prodhojnë gabime llogaritëse. Gjatë një eksperimenti, “një gabim i tillë i korruptimit të heshtur të të dhënave në fakt e prishi modelin”, tha Jeffrey J. Ma, autor kryesor i një punimi mbi fenomenin.
Bateritë litium-jon, të cilat Kina i dominon, po bëhen gjithnjë e më të përhapura. Në shkurt, Google tha se kishte instaluar mbi 100 milionë qeliza në qendrat e saj të dhënash dhe kishte filluar të zëvendësonte gjeneratorët me naftë me bateri. Microsoft tha se synon që qendrat e saj të të dhënave, të eliminojnë përdorimin e naftës për rezervë deri në vitin 2030 për të përmbushur objektivat mjedisorë.
Bateritë dhe realitetet e luftës
Një nga mësimet nga tmerri i Ukrainës është një kuptim tronditës: e ardhmja e fuqisë ushtarake mbështetet tek bateritë.
Shumë dronë në fushëbetejë furnizohen me bateri litiumi që varen nga materiale dhe teknologji nga Kina. Brenda Ukrainës, kontrollet e eksportit kinez kanë ngadalësuar prodhimin dhe kanë trefishuar çmimet për disa komponentë, sipas analistëve të mbrojtjes. “Çdo kufizim eksporti nga Kina që prej vitit 2022 është ndjerë drejtpërdrejt në fushëbetejë”, tha Catarina Buchatskiy, eksperte e mbrojtjes në Institutin Snake Island, i fokusuar në teknologjinë ushtarake. Ajo shtoi se SHBA-të së shpejti mund të përballen me të njëjtin problem, duke theksuar se llojet e komponentëve me të cilët Ukraina është përballur “janë të integruar në të gjitha programet e mbrojtjes perëndimore”. Lazerët, radiomarrëset, pajisjet e shikimit natën, satelitët dhe dronët përdorin bateri të avancuara.
Ndërkohë, kalimi drejt mjeteve më të fshehta, sistemeve pa pilot, luftës elektronike dhe konstelacioneve të satelitëve të vegjël ka rritur ndjeshëm kërkesën, tha Jeffrey Nadaner, ish-zëvendës sekretar i mbrojtjes për politikën industriale gjatë administratës së parë Trump. Forcimi i industrisë amerikane të baterive, tha ai, meriton një përpjekje të barabartë me “programin hapësinor Apollo.”
Pentagoni po i kushton vëmendje. Akti i Autorizimit të Mbrojtjes Kombëtare 2025 urdhëroi një strategji të re për bateritë dhe në një dokument të publikuar këtë vit, Agjencia e Logjistikës së Mbrojtjes tha se departamenti duhet ta trajtojë teknologjinë e baterive si kritike për misionin.
Elaine K. Dezenski, eksperte për rrezikun gjeopolitik dhe sigurinë e zinxhirit të furnizimit në Fondacionin për Demokracitë e Mbrojtjes, tha: “Kur mendojmë për të ardhmen e prodhimit dhe mbrojtjes, dhe si duhet të mbrojmë zinxhirët kritikë të furnizimit, çipat janë truri, dhe bateritë janë zemra”.
Kompanitë e baterive shkojnë në Uashington
Në vitin 2024, start-up-i Group14 Technologies fitoi një grant prej 200 milionë dollarësh nga administrata Biden për të ndërtuar një fabrikë në Moses Lake, Washington, për të prodhuar një zëvendësues për grafitin, një material kyç që sot vjen kryesisht nga Kina. Por pasi Trump mori detyrën, granti i Group14 u bllokua si pjesë e një përpjekjeje më të gjerë të administratës për të ngrirë financimet për energjinë e pastër.
Pas një rishikimi të gjerë, Departamenti i Energjisë lejoi shumë grante për bateritë të vazhdonin “sepse administrata e njohu se kjo nuk ka të bëjë me të majtën kundër të djathtës apo me të gjelbrën kundër jo të gjelbrës”, tha Rick Luebbe, shefi ekzekutiv i Group14. Megjithatë, ai tha, fabrikat që Group14 po ndërton do të jenë në gjendje të zëvendësojnë vetëm një pjesë të vogël të materialeve kineze. Për të konkurruar me subvencionet industriale të Kinës, Uashingtoni do të duhet të bëjë më shumë. “Shoh më shumë tolerancë për projektet e baterive. Ajo që nuk shoh është investim”, tha ai.
Edhe kompani të tjera baterish kanë vënë re pranueshmërinë e re të administratës. “Administrata Biden e pëlqeu historinë tonë të qëndrueshmërisë”, tha Judy Brown, drejtuese e marrëdhënieve të jashtme në South32, një kompani që ka marrë mbështetje federale për të zhvilluar një minierë mangani në Arizona, një material kyç për bateritë. “Administrata Trump e pëlqen historinë e sigurisë kombëtare”.
Një pyetje, thonë ekspertët, është nëse Shtetet e Bashkuara mund të mbajnë një industri vendase, edhe pse shitjet e makinave elektrike po ngadalësohen, të minuar nga politikat e Trump. Zyrtarët e Trump “e kanë zbutur tonin mbi bateritë”, tha Noah Gordon, ekspert për qëndrueshmërinë dhe gjeopolitikën në Carnegie Endowment for International Peace. “Por politika mbetet e paqartë” për shkak të armiqësisë ndaj makinave elektrike, shtoi ai. “Ata po përpiqen të rrisin prodhimin e baterive ndërkohë që minojnë burimet më të mëdha të kërkesës”./ New York Times
Lini një Përgjigje