FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Në shumicën e sondazheve, Kiliçdaroğlu shihet si kandidati që mund t’i japë një goditje serioze epokës së Erdoganit. Ai ka bashkuar një opozitë të përçarë dhe ideologjikisht të larmishme, pas zotimit për të rikthyer sistemin parlamentar të qeverisjes...
Kemal Kiliçdaroğlu, kreu i Partisë Popullore Republikane (CHP) të opozitës në Turqi, mban një karikaturë gazete në kornizë në zyrën e tij, që e tregon atë të veshur me sandale dhe një shall që i ngjan Mahatma Gandit, duke ecur drejt Presidentit Rexhep Tajip Erdogan.
"Drejtësia!" thotë ai, ndërsa Erdogan dridhet nga frika.
Është një referencë kur Kiliçdaroğlu, i mbiquajtur "Gandi Kemal" nga media turke, udhëhoqi një marshim nga Ankaraja, kryeqyteti, në Stamboll në vitin 2017 për të protestuar kundër burgosjes së mijëra nëpunësve civilë, aktivistëve dhe gazetarëve nën Erdoganin, duke përfshirë një anëtar të CHP në Parlament.
Goditjet kanë vazhduar dhe Kiliçdaroğlu tani po sfidon sërish Erdoganin, këtë herë në kutinë e votimit. "Këto janë një zgjedhje për ata që mbrojnë demokracinë kundër sundimit autoritar", deklaroi Kiliçdaroğlu, 74 vjeç, për “TIME” në një intervistë.
Pas dy dekadash nën drejtimin e Erdoganit, 69 vjeç, miliona turq e shohin Kiliçdaroğlu si shpresën e fundit më të mirë për t'i dhënë fund kontrollit pothuajse total të presidentit mbi shtetin dhe për të rikthyer një formë më të ekuilibruar të qeverisjes. Por fitimi i zgjedhjeve të përgjithshme të 14 majit do të jetë një pengesë edhe më e vështirë se 280 milje nga Ankaraja në Stamboll.
Megjithatë, Kiliçdaroğlu është optimist. "Ne do t'i japim fund një qeverie shtypëse me mjete demokratike”, thotë ai, i ulur përballë siluetës kuqezi të Mustafa Kemal Atatürk, i cili themeloi republikën turke një shekull më parë dhe e shndërroi atë në një Turqi moderne, laike.
Rezultati i zgjedhjeve ka rëndësi jo vetëm për Turqinë – e cila ndodhet në udhëkryqin e Evropës dhe Lindjes së Mesme dhe është shtëpia e 85 milionë njerëzve, duke përfshirë pothuajse 4 milionë refugjatë – por për disa nga çështjet më të rëndësishme globale sot. Erdogan e ka mbajtur peng përpjekjen e Suedisë për t'iu bashkuar NATO-s për qëllimet e tij politike dhe ka krijuar lidhje më të ngushta me Rusinë, deri në pikën që SHBA-ja e përjashtoi Turqinë nga një program për marrjen e avionëve luftarakë F-35. Kiliçdaroğlu thotë se do të rindërtojë marrëdhëniet me SHBA-në, NATO-n dhe Bashkimin Evropian për ta bërë Turqinë “pjesë të botës së qytetëruar përsëri”.
Koha është e pjekur për ndryshim. Erdogan, i cili mori detyrën në vitin 2003 duke premtuar qeverisje kompetente pas tërmetit të vitit 1999, ka krijuar një krizë të kostos së jetesës me këmbënguljen e tij se normat e larta të interesit janë "nëna e çdo të keqeje". Në vend që t'i rrisë ato siç këshillojnë shumica e ekonomistëve, ai ka vazhduar t'i zvogëlojë ato, duke e çuar inflacionin në një moment të vitit të kaluar në 85%. Për t'i bërë gjërat edhe më keq, tërmetet e fuqishme në shkurt vranë të paktën 50,000 njerëz, duke shkaktuar zemërim që autoritetet kishin dhënë "amnisti zonale" për ndërtesat e pasigurta.
Kiliçdaroğlu, i cili vizitoi zonën e tërmetit përpara Erdoganit, ka premtuar ulje taksash për të tërhequr investime dhe ka emëruar këshilltarë ekonomikë progresivë, duke përfshirë amerikanët Jeremy Rifkin dhe Daron Acemoğlu.
Pas një grushti të dështuar ushtarak kundër tij në vitin 2016, Erdogan organizoi një rrëmbim pushteti nëpërmjet një referendumi kushtetues të vitit 2017 që e transformoi Turqinë nga një sistem parlamentar në një presidencë ekzekutive. Ndryshimet zgjeruan shumë autoritetin e Erdoganit si president dhe shkaktuan protesta.
Agjencitë qeveritare dhe gjykatat që atëherë janë mbushur me besnikë, dhe kritikët vazhdojnë të burgosen, ndonjëherë për asgjë më shumë se një postim nënçmues në mediat sociale. Shumica e shtypit tani i përkasin Partisë Islamike për Drejtësi dhe Zhvillim (AKP) të Erdoganit dhe Turqia ka kaluar nga "pjesërisht e lirë" në " jo e lirë", në renditjen vjetore të Freedom House.
Në shumicën e sondazheve, Kiliçdaroğlu shihet si kandidati që mund t’i japë një goditje serioze epokës së Erdoganit. Ai ka bashkuar një opozitë të përçarë dhe ideologjikisht të larmishme pas zotimit për të rikthyer sistemin parlamentar të qeverisjes dhe për të rivendosur sundimin e ligjit. Pas kufizimit të kompetencave të tij si president, ai do të largohet nga detyra për tu “ulur në një cep, duke luajtur me nipërit e mi”, premton ai. "Unë nuk jam dikush me ambicie. Ne duhet të rivendosim demokracinë që kemi gëzuar për shumë vite dhe që na ka rrëshqitur poshtë këmbëve”, shton Kiliçdaroğlu.
"Unë jam një person i qetë. Unë ruaj qetësinë time kundër kritikave shumë të ashpra dhe më pas përgjigjem më vonë", vijoi ai
"Qetësia" është sigurisht një mënyrë për ta thënë atë. Gjenial, por i përmbajtur, ai qesh me lojëra fjalësh të çuditshme, mendon me kujdes para se të flasë dhe shmang të flasë për ndonjë gjë, përfshirë jetën e tij personale. Faqja e tij e internetit mburret se dikur ai u emërua "Burokrati i Vitit" nga revista Ekonomike e Turqisë. Atij i pëlqen të regjistrojë video-mesazhe me një gotë çaj në kuzhinën e tij të vogël, më shumë sesa të mbajë fjalime. “Kemali nuk e ngre kurrë zërin, nuk bërtet kurrë”, ka thënë bashkëshortja e tij Selvi . "Ju nuk mund të keni as një debat serioz me të", shtoi ajo.
Fitimi i presidencës do të ishte fundi i përsosur i një historie që filloi në varfëri në rajonin e largët Tunceli të Turqisë lindore. Kiliçdaroğlu lindi në një familje me nëntë anëtarë në fshatin e izoluar malor të Ballicës, duke rritur dhi dhe duke ecur në shkollë zbathur, përpara se babai i tij t'i zhvendoste në një varg qytetesh më të mëdha për poste të ndryshme në shërbimin civil. Kemali i ri i binte sazit, një instrument popullor tradicional, dhe lexonte me zë të lartë, duke dalë i pari në klasën e tij të shkollës së mesme. Ndryshe nga shokët e shkollës, ai ëndërronte të bëhej mësues. “Kur të gjithë thoshin policë dhe ushtarë, unë thashë se preferoj të jem mësues”, kujton ai.
Në universitetin në Ankara, Kiliçdaroğlu ishte aktiv në protestat e krahut të majtë dhe u diplomua në një punë si inspektor tatimor. Ai u martua me një kushërirë nga vendlindja e tij, ndodhi që ishte e zakonshme në disa pjesë të Turqisë dhe më pas pati fëmijë me të.
Politika ishte hobi i pensionimit i Kiliçdaroğlu. Ai hyri në parlament në vitin 2002, në moshën 53-vjeçare, me CHP-në, e cila vlerësoi atë që konsulenti i opozitës Selim Sazak e quan "karizmën e kontabilistit" të tij në zbulimin e korrupsionit nga anëtarët e lartë të AKP-së. Në një debat televiziv në vitin 2008, Kiliçdaroğlu qortoi kryetarin e atëhershëm të Ankarasë Melih Gökçek me begraundin e një mësuesi. Deri në vitin 2010, ai ishte ngjitur në krye të CHP-së me të njëjtin "durim dhe guxim" që ai thotë se e admiron te Gandi.
Avantazhi më i madh i Kiliçdaroğlu është se ai ka bashkuar pjesën më të madhe të opozitës së përçarë – nga nacionalistët turq te kurdët – pas një kandidati të vetëm, edhe pse kishte dyshime serioze nëse ai duhet të ishte ai person. Partia e Mirë nacionaliste u tërhoq nga aleanca kur partitë e tjera zgjodhën Kiliçdaroğlu në mars, duke argumentuar se kreu i CHP ishte një zgjedhje më e dobët se kryebashkiaku i Ankarasë Mansur Yavaş ose kryetari i bashkisë së Stambollit Ekrem İmamoğlu, të cilët kishin dalë më mirë se ai. Ndërsa Erdogan ka kërkuar që Kiliçdaroğlu të kandidojë, prokurorët e shtetit e kanë goditur İmamoğlu me akuza të dyshimta për shpifje dhe korrupsion, të cilat, nëse vërtetohen nga vendimet e mëtejshme të gjykatës, do ta pengonin atë të mbante ndonjë post të zgjedhur. Nën presionin e publikut, Partia e Mirë u rikthye përsëri pasi Kiliçdaroğlu ra dakord të emëronte Yavaş dhe İmamoğlu si nënkryetarë nëse ai fitonte.
Drejtori i Metropoll Özer Sencar thotë se presidenti gëzon ende një bazë më të përkushtuar dhe perceptohet si më i mirë për atë që turqit thonë se vlerësojnë te një pretendent: suksesin e kaluar dhe udhëheqjen e fortë. “Rezultatet e zgjedhjeve nuk do të përcaktohen nga suksesi i Kiliçdaroğlu, por nga shkalla në të cilën Erdogan dështon”, shton ai.
Meqenëse presidenti kontrollon pjesën më të madhe të gjyqësorit dhe organeve të tjera qeveritare, analistët thonë se Kiliçdaroğlu do të duhej të fitonte me më shumë se një diferencë të ngushtë. Përndryshe, Erdogan mund t'i bëjë presion Këshillit Zgjedhor të Turqisë që të anulojë rezultatet dhe të ripërsërisë zgjedhjet, siç bëri kur İmamoğlu fitoi ngushtë zgjedhjet për kryebashkiak të Stambollit. (Votuesit e zemëruar i dhanë İmamoğlu një fitore dërrmuese në rivotimin.)
Nëse kjo ndodh, analistët thonë se ndoshta do të provokonte demonstrata masive si ato që e detyruan Erdoganin të tërhiqej nga planet për të ndërtuar një kazermë ushtarake të kohës osmane në parkun Gezi në qendër të Stambollit në vitin 2013. Qindra mijëra protestues dolën në rrugë atje dhe në qytete të tjera duke u përleshur me policinë. Të paktën tetë persona u vranë dhe mijëra u plagosën.
A është gati “burokrati i vitit” të udhëheqë një rezistencë të tillë nëse Erdogan humbet? Kiliçdaroğlu pretendon se kjo nuk do të jetë e nevojshme. “Erdoğan do të humbasë dhe ai do të largohet. Shoqëria do ta dënojë”, thotë ai. “Trazirat i sjellin dobi Erdoganit. Ne nuk kemi nevojë për kaos, ne duhet t'i përcjellim një publiku të gjerë se kemi të drejtë”, vijon ai.
Por mbështetësit e tij mund të jenë gati të dalin në rrugë edhe nëse Kiliçdaroğlu nuk është. Nevzat Taşcı, një student 25-vjeçar në Universitetin Galatasaray të Stambollit, i cili punon me një grup votuesish të rinjsh, parashikon se do të ketë protesta të mëdha nëse Erdogan i reziston humbjes. Ai ka të ngjarë të bashkohet me ta; siç e sheh ai, fushata e Kiliçdaroğlu ka të bëjë me shumë më tepër sesa thjesht kandidatin. /Përshtati “Pamfleti” nga “Time”
Lini një Përgjigje