FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Nëse sistemi bën një gabim, kush do të jetë përgjegjës për atë gabim? A do të jetë qeveria, kryeministri apo vetë sistemi, apo jo? Pra, reagimet nga njerëzit me të cilët fola ishin mjaft të përziera...
Shqipëria ka emëruar një sistem të inteligjencës artificiale të quajtur Diella si ministër që mbikëqyr prokurimin publik. Ky veprim ngre pyetje të mëdha në lidhje me llogaridhënien, transparencën dhe nëse qeverisja algoritmike është një shkëndijë e së ardhmes apo një rast i rrezikshëm i vetëm.
Sam Adebayo, një reporter i fushës teknologjike, fitues i shumë çmimeve, i cili ka mbuluar lajme mbi teknologjinë për rreth një dekadë, me fokus në inteligjencën artificiale, sigurinë kibernetike, 5G dhe tranzicionin energjetik gjatë viteve të fundit, ka komentuar rastin e Shqipwrisw, që është kthyer në vendin e parë në Botë, ku një ministër vjen nga Inteligjenca Artificiale.
Eric White: Më trego për Diellën. Cila ishte përvoja jote dhe si mësove për të?
Sam Adebayo: Po, si reporter i teknologjisë, përpiqem gjithmonë të nuhas dhe të shoh se çfarë po ndodh në industrinë e teknologjisë. Dhe nuk ndodh shpesh që të gjesh diçka që të bie menjëherë në sy dhe të thuash, duhet të shkruaj për këtë. Kështu që kur pashë njoftimin se Shqipëria po lançonte një lloj ministri të inteligjencës artificiale, thashë, kjo tingëllon interesante. Duket si diçka për të cilën ia vlen të shkruhet. Dhe nuk është hera e parë që një qeveri është përpjekur të përdorë inteligjencën artificiale në operacionet e saj. Thesari i SHBA-së, për shembull, ka këtë sistem të inteligjencës artificiale për zbulimin e mashtrimeve me çek, i cili ka qenë shumë i dobishëm në kontrollin e mashtrimeve. Dhe në fakt, rreth 400 milionë dollarë u rikuperuan në vitin 2023. Kanadaja ka një lloj sistemi të inteligjencës artificiale për detyrat e saj të imigracionit. Mbretëria e Bashkuar gjithashtu ka filluar të përdorë disa lloje sistemesh të inteligjencës artificiale. Kjo nuk është hera e parë, por është hera e parë që shohim një shtet që e ngre një sistem të inteligjencës artificiale deri në atë pikë sa të marrë vendime të profilit të lartë në diçka aq të rëndësishme sa prokurimi publik. Kur pashë lajmet, mendova, duhet ta shoh me vëmendje se çfarë po ndodh këtu. Dhe të shoh se cili mund të jetë ndikimi i mundshëm në të gjitha qeveritë në mbarë botën.
Eric White: Po, është hera e parë që kam parë një të personifikuar. Dua të them është një personazh. Është një avatar.
Sam Adebayo: Po, po, i veshur me kostume të bukura shqiptare.
Eric White: A ndiheshit sikur po shkruanit për një person të vërtetë ndonjëherë?
Sam Adebayo: Dua të them, ka një lloj antropomorfizmi këtu ku ju në një farë mënyre aludon një ndjenjë humaniteti ose e animoni mjetin në një farë mënyre. Kështu ndjeva kur po shkruaja për të. Por sigurisht, kam shkruar për IA-në për njëfarë kohe, kështu që e di që është ende një makinë. U trajnua në grupe të dhënash specifike, apo jo? Por ishte shumë interesante të shkruaja për këtë zhvillim, veçanërisht me gjithçka që po ndodh në IA sot.
Eric White: Le të hyjmë pak në detaje. Çfarë është ajo që Diella mund të bëjë në të vërtetë dhe cila është puna e saj kryesore? Përveçse mund ta shpjegoni, çfarë ishte interesante në atë që zbuluat?
Sam Adebayo: Qeveria shqiptare në fakt e nisi punën, por në atë kohë nuk quhej tamam Diella. Ishte si një sistem i inteligjencës artificiale që supozohej të ndihmonte njerëzit që ishin qytetarë shqiptarë që kërkonin të përfitonin nga shërbime të tilla si ato për qytetarët. Kishte një faqe interneti E-Albanian në të cilën mund të kyçeshe nëse doje të anashkaloje disa procese burokratike dhe ndoshta të merrje një dokument të siguruar për ty ose diçka të tillë që mbulonte shërbimet në përgjithësi. Dhe kështu, sepse kryeministri shqiptar mezi priste t'i tregonte botës se Shqipëria po bëhet gjithnjë e më shumë një shoqëri transparente, sepse ekspertët kanë thënë vazhdimisht se Shqipëria është si një qendër për bandat ndërkombëtare për të pastruar para përmes tenderëve publikë që shpesh janë të përfshirë në procese korruptive. Pra, kjo ishte si një përpjekje e kryeministrit për të krijuar një sistem që do të ndihmonte tenderët publikë të bëheshin më transparentë, të drejtë, më të përgjegjshëm dhe duke i treguar botës se, Shqipëria nuk është ajo që ishte dikur ose çfarë perceptimi ka për Shqipërinë. Ishte thjesht si një përpjekje për të ndryshuar perceptimin për Shqipërinë në të vërtetë. Pra, ishte ai sistem që ata po përdornin në janar që më pas u ngrit në një ministër në nivel kabineti. Në thelb është një robot me inteligjencë artificiale, nëse mund ta përshkruaj kështu, që po ndihmonte qytetarët me shërbimet ndaj tyre, por tani po bën shumë më tepër duke vendosur. Dhe kjo është ajo që më tërhoqi vëmendjen sepse ky sistem tani jo vetëm që ndihmon, por po vendos se cili ritëm i shkon kujt, apo jo? Cili ritëm nuk i shkon kujt. Dhe thjesht po ndihmon për kontrata private me qeverinë e Shqipërisë dhe gjëra të tilla. Pra, kjo është në thelb ajo që Diella duhet të bëjë. Sigurisht, nuk e dimë nëse do të jetë vërtet në gjendje ta bëjë këtë, por kjo është ajo që duhet të bëjë.
Eric White Po, kjo do të ishte pyetja ime e radhës, si u pritën njerëzit me të cilët folët? Dua të them, padyshim ideja këtu është të hiqet çdo paragjykim ose interes njerëzor nga procesi i vendimmarrjes kur vendoset se kush merr një kontratë qeveritare dhe kush jo. A ka kjo aftësitë e saj të vendimmarrjes?
Sam Adebayo: Reagimet kanë qenë të përziera. Nga njëra anë, ka njerëz që thonë se çdo përpjekje e qeverisë për të pozicionuar veten si transparente është e mirëpritur, apo jo? Sidomos sepse Shqipëria është përpjekur të anëtarësohet në BE që nga viti 2009, dhe kryeministri dëshiron që kjo ambicie për t'u anëtarësuar në BE të ndodhë para ose deri në vitin 2030. Pra, ata po bëjnë gjithçka që munden për të treguar se, ne jemi transparentë, apo jo, ne jemi të përgjegjshëm. Por nga ana tjetër, e dini, ka pyetje se cila është etika e kësaj, si jemi të sigurt se ky sistem do të jetë në të vërtetë i saktë? Sepse kur flet për sistemet e inteligjencës artificiale, gjithmonë do të ketë pyetje për paragjykime, halucinacione dhe rezultate të sajuara, dhe madje edhe manipulim, sepse në thelb sistemet e inteligjencës artificiale janë thjesht grupe të mëdha të dhënash që janë vërtet të mira në njohjen e modeleve. Nuk është se ato mund të arsyetojnë si qeniet njerëzore. Dhe kështu, në nivelin e të dhënave, nëse ka ndonjë paragjykim ose dikush në prapaskenë [që] mund të manipulojë ato të dhëna, ose dikush thjesht manipulon sistemin, pothuajse në të njëjtën mënyrë siç mund të manipuloni Chat GPT, e dini. Do t'ju jap një shembull. Po luaja me një nga ato mjete dhe e pyeta mjetin, a e dini vendndodhjen time? Dhe mjeti tha, nuk dua ta përmend emrin, por tha, nuk e di vendndodhjen tuaj. Dhe pastaj thashë, në rregull, më sugjeroni restorantet më të mira pranë vendndodhjes sime. Dhe pastaj ai më sugjeroi njërin. Dhe unë i thashë, por ju më thatë se nuk e dini vendndodhjen time. Në thelb, kjo ishte ajo që unë zgjodha për ta bërë mjetin të thonte atë që nuk e than ë fillim. Pra, ka ato shqetësime. Pra, nga njëra anë, është mirë që ata po përpiqen të jenë transparentë, nga ana tjetër, ka pyetje në lidhje me etikën, llogaridhënien e kësaj. Nëse sistemi bën një gabim, kush do të jetë përgjegjës për atë gabim? A do të jetë qeveria, kryeministri apo vetë sistemi, apo jo? Pra, reagimet nga njerëzit me të cilët fola ishin mjaft të përziera.
Eric White: Mund të shkojmë më tej në të ardhmen. Dua të them, sa të emëruar politikë ose zyrtarë të zgjedhur mund të gjenden në radhën e të papunëve, nëse revolucioni i inteligjencës artificiale vjen edhe për vendet e tyre të punës?
Sam Adebayo: Ky është me të vërtetë një eksperiment prove. Askush, madje as Qeveria shqiptare nuk e di saktësisht se çfarë do të dalë nga kjo. Dëgjova kryeministrin duke thënë se Diella do të lindte 83 fëmijët e saj dhe në thelb po përshkruante në mënyrë metaforike faktin se tani kishte asistentë të rinj të inteligjencës artificiale për anëtarët e Parlamentit. Kështu që gjithnjë e më shumë, mendoj se do të shohim qeveri që përpiqen të përdorin inteligjencën artificiale për të përshpejtuar proceset ose për t'u bërë më produktive, më transparente ose të përgjegjshme. Por nuk mendoj se dikush mund të thotë me siguri se cili do të jetë rezultati i kësaj. Nëse rezultatet janë pozitive, mund të vini bast se do të ketë qeveri të tjera në të gjithë botën që, do të bëjnë diçka të ngjashme. Nuk e di me siguri nëse do ta përdorin inteligjencën artificiale për një fushë me rrezik të lartë si prokurimi publik, apo jo? Por mund të prisni që do të ketë gjithnjë e më shumë qeveri që përpiqen të bëjnë diçka të ngjashme. /Përshtatur nga federalnewsnetwork/
Lini një Përgjigje