FLASH
Shkruar nga PamfletiNë vend që të shpikim teori survejimi dhe të demonizojmë teknologjinë, pyetja e drejtë është: si ta përdorim ChatGPT me përgjegjësi dhe si të ndërtojmë një sistem ku asnjë adoleshent nuk mbetet vetëm, duke kërkuar te një program kompjuterik atë që nuk gjen te familja apo shoqëria?
Prej muajsh në rrjetet sociale dhe në mediat ndërkombëtare po shfaqen një seri lajmesh dhe postimesh që paraqesin ChatGPT si kërcënim për shoqërinë. Një postim viral në Instagram pretendon se “OpenAI skanon bisedat e përdoruesve dhe i raporton te policia”. Një raport nga MIT paralajmëron se përdorimi i tepruar i AI dobëson aftësinë e trurit për të menduar. Një artikull i TIME flet për krizë në shkolla dhe për keqpërdorimin e mjeteve të reja në arsim. Në të njëjtën kohë, një rast tragjik në Kaliforni, ku një adoleshent kreu vetëvrasje pasi kishte shkëmbyer mijëra mesazhe me ChatGPT, është kthyer në simbol të akuzave kundër inteligjencës artificiale.
Kur këto ngjarje mblidhen së bashku, krijojnë idenë e një “fushate kundër ChatGPT”. Por nëse analizohet secili rast, del se shumica e kritikave janë ose të ekzagjeruara, ose të nxitura nga sensacionalizmi.
Miti i “spiunimit” të përdoruesve
Pretendimi se OpenAI lexon automatikisht çdo bisedë dhe i raporton ato te policia është i pavërtetë. Politikat e privatësisë janë publike: bisedat mund të përdoren vetëm për përmirësimin e modeleve, dhe përdoruesi ka mundësi t’i çaktivizojë nga “data controls”. Nuk ekziston një mekanizëm raportimi automatik te autoritetet. Në raste ekstreme, si kur një përdorues tregon shenja të qarta të vetëdëmtimit, ndërhyrja bëhet nga ekipet e sigurisë, por kjo nuk është përgjithësim dhe nuk përfshin asnjë “survejim total”. Sensacionalizmi në rrjete sociale e ka kthyer këtë politikë në mit të rrezikshëm.
Rasti tragjik i adoleshentit në Kaliforni
Vetëvrasja e 16-vjeçarit Adam Raine ka shkaktuar tronditje të madhe. Padia që familja e tij ngriti kundër OpenAI është bërë armë e fuqishme në duart e kritikëve. Por analiza tregon se nuk mund të thuhet se ChatGPT “e nxiti” aktin ekstrem. Problemi ishte kompleks: gjendje e rëndë emocionale, izolim shoqëror dhe mungesë mbështetjeje nga sistemi i shëndetit mendor. ChatGPT nuk është projektuar si mjet terapie klinike dhe përdorimi i tij si zëvendësues i ndihmës profesionale është keqpërdorim. Tragjedia nuk është dëshmi se teknologjia është e dëmshme në vetvete, por se shoqëria nuk ka vendosur ende kufijtë dhe rregullat për përdorimin e saj në raste të ndjeshme.
Studimet mbi “dobësimin e trurit”
Raporti i MIT që po qarkullon në forume si Reddit nuk thotë se ChatGPT “dëmton trurin”, por se përdorimi i tepërt dhe pa analizë i AI për zgjidhje problemesh mund të ulë aftësinë e pavarur të të menduarit. Ky është i njëjti debat që u zhvillua në vitet ’80 për makinën llogaritëse, në vitet 2000 për Google-in dhe Wikipedia-n. Teknologjia nuk dobëson mendimin, por mënyra pasive e përdorimit mund të krijojë varësi. Në realitet, AI, kur përdoret si mjet ndihmës, e forcon analizën dhe e zgjeron kapacitetin për të punuar me të dhëna të shumta në kohë të shkurtër.
Rruga e re teknologjike gjithmonë krijon frikë. Makinat llogaritëse në vitet 1980, si AI sot, ngjallën panik se nxënësit do të ndalnin së menduari. Sot, kritikat ndaj ChatGPT-s janë të ngjashme: “dëmton mendimin kritik”, “e lehtëson mësimin pa qendër”.
Shumë institucione arsimore kanë zgjedhur ta ndalojnë ChatGPT. Kjo është një masë e ngjashme me ndalimet që u vendosën dikur për telefonat, internetin apo Wikipedia në klasë. Historia ka treguar se ndalimet nuk zgjasin, sepse teknologjia bëhet pjesë e pandashme e jetës. Problemi real nuk është ekzistenca e ChatGPT, por mungesa e një strategjie edukative që t’i mësojë nxënësit si të përdorin AI në mënyrë kritike dhe të dobishme.
Kombinimi i një tragjedie të rëndë, i studimeve shkencore që paralajmërojnë rreziqe, i debatit për edukimin dhe i dezinformimit të qëllimshëm në rrjetet sociale ka krijuar iluzionin e një fushate të madhe kundër ChatGPT. Në realitet kemi të bëjmë me fenomene të ndryshme që ndodhin njëkohësisht: media që kërkon lajme tronditëse, rrjete sociale që e shtyjnë sensacionalizmin për klikime, shkencëtarë që ngrenë pyetje legjitime për përdorimin e teknologjisë dhe shoqëri që ende nuk ka përcaktuar qartë kufijtë etikë.
ChatGPT nuk është as “armik i shoqërisë” dhe as “shpëtimtar magjik”. Është një mjet i fuqishëm që reflekton dobësitë dhe potencialin e vetë shoqërisë njerëzore. Kritikat duhet të jenë të bazuara në fakte dhe jo në frikë. Rreziku i vërtetë nuk është tek inteligjenca artificiale, por tek mënyra si ajo keqpërdoret, tek mungesa e rregullave të qarta dhe tek kultura e dezinformimit që e kthen çdo debat në histeri.
Në vend që të shpikim teori survejimi dhe të demonizojmë teknologjinë, pyetja e drejtë është: si ta përdorim ChatGPT me përgjegjësi dhe si të ndërtojmë një sistem ku asnjë adoleshent nuk mbetet vetëm, duke kërkuar te një program kompjuterik atë që nuk gjen te familja apo shoqëria?
Lini një Përgjigje