FLASH
Shkruar nga PamfletiNjë element tjetër që e vështirëson arritjen e një marrëveshjeje më të favorshme është ndryshimi i balancës së fuqisë. Irani sot disponon më shumë mjete presioni, përfshirë kontrollin mbi Ngushticën e Hormuzit, një pikë kyçe për tregtinë globale të naftës. Në të njëjtën kohë, Trump përballet me presion të brendshëm për të ulur çmimet e karburantit përpara zgjedhjeve të nëntorit, çka kufizon hapësirën e tij negociuese.
Presidenti i SHBA, Donald Trump e ka krahasuar në mënyrë të përsëritur marrëveshjen që synon të arrijë me Iranin me JCPOA-n, marrëveshjen bërthamore të vitit 2015 të nënshkruar nga administrata Obama, nga e cila vetë u tërhoq në vitin 2018.
Ai ka deklaruar publikisht se marrëveshja e tij do të jetë “shumë më e mirë”, duke e lidhur rezultatin politik dhe ushtarak me përmbajtjen e kësaj marrëveshjeje.
Debati në SHBA është fokusuar nëse një rezultat i tillë është realisht i arritshëm. New York Times e cilëson këtë objektiv si “të vështirë”, duke e lidhur vlerësimin me mënyrën se si u ndërtua JCPOA. Marrëveshja e vitit 2015 u parapri nga afro dy vite negociata intensive dhe përfshiu një aparat të gjerë institucional: diplomatë, ekspertë bërthamorë dhe struktura të inteligjencës si CIA. Dokumenti final përbëhej nga 160 faqe dhe pesë shtojca teknike.
Në kontrast, ekipi aktual i Trump përfshin figura me profil të ndryshëm dhe me më pak përvojë në negociata bërthamore. Në këtë proces janë përfshirë zëvendëspresidenti J.D. Vance, Jared Kushner dhe i dërguari special Steve Witkoff, të dy biznesmenë me pasuri të paluajtshme në Nju Jork. Përballë tyre qëndron ministri i Jashtëm iranian Abbas Araghchi, i cili ka qenë pjesë e drejtpërdrejtë e negociatave të JCPOA-s dhe zotëron njohje të detajuara mbi programin bërthamor iranian. David Sanger i New York Times thekson se, edhe pse negociatorët amerikanë “janë inteligjentë dhe mësojnë shpejt”, fusha mbetet e re për ta.
Një element tjetër që e vështirëson arritjen e një marrëveshjeje më të favorshme është ndryshimi i balancës së fuqisë. Irani sot disponon më shumë mjete presioni, përfshirë kontrollin mbi Ngushticën e Hormuzit, një pikë kyçe për tregtinë globale të naftës. Në të njëjtën kohë, Trump përballet me presion të brendshëm për të ulur çmimet e karburantit përpara zgjedhjeve të nëntorit, çka kufizon hapësirën e tij negociuese.
Në këtë kontekst, Teherani ka refuzuar dy nga kërkesat kryesore që do të shënonin një ndryshim thelbësor nga JCPOA: dorëzimin e plotë të rezervave bërthamore dhe pezullimin pa afat të pasurimit të uraniumit. Këto qëndrime tregojnë se negociatat po zhvillohen mbi një terren më të ashpër se në vitin 2015.
Vetë JCPOA kishte vendosur mekanizma konkretë për të kufizuar programin bërthamor iranian. Marrëveshja synonte të garantonte një “kohë shpërthimi” prej të paktën një viti për ndërtimin e një arme bërthamore. Irani pranoi të eksportonte 98% të uraniumit të pasuruar, të kufizonte pasurimin në 3.67% dhe të pranonte inspektime nga Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë Atomike. Ish-këshilltari i Obamës, Ben Rhodes, ka theksuar se këto rezultate u arritën “pa një luftë shkatërruese”.
Megjithatë, marrëveshja kishte kufizime të qarta. Ajo nuk trajtonte programin e raketave balistike dhe as mbështetjen për milicitë rajonale, ndërsa kishte një afat skadence në vitin 2030. Këto boshllëqe përbëjnë pikërisht zonat ku një administratë amerikane mund të kërkojë ndryshime, edhe pse Irani synon ta kufizojë diskutimin vetëm te pasurimi i uraniumit.
Trump e ka kritikuar vazhdimisht JCPOA-n, duke argumentuar se ajo krijonte një rrugë drejt armëve bërthamore. Vendimi për t’u tërhequr në vitin 2018 u mor nën ndikimin e këshilltarit të atëhershëm të sigurisë kombëtare, John Bolton, dhe linjës së ashtuquajtur të “presionit maksimal”. Objektivi ishte detyrimi i Iranit për të pranuar kushte më të forta. Zhvillimet pasuese treguan të kundërtën, Irani rriti nivelin e pasurimit të uraniumit.
Edhe media konservatore në SHBA vëren ngjashmëri mes marrëveshjes së mundshme dhe JCPOA-s. Sipas Free Press, një skenar i mundshëm përfshin heqjen e një sasie të madhe uraniumi të pasuruar në këmbim të lehtësimit të sanksioneve dhe zhbllokimit të fondeve, një formulë që ishte përdorur edhe më parë dhe që ishte kritikuar nga qarqe të ashpra politike.
Dallimi kryesor mbetet konteksti aktual. Ndërsa administrata Obama synoi të kufizonte dhe monitoronte programin bërthamor, qasja e Trump është ndërtuar mbi ndërprerjen e marrëveshjes ekzistuese dhe përpjekjen për të negociuar nga një pikënisje e re. Kjo nuk e përjashton mundësinë e rindërtimit të programit nga ana e Iranit, duke e bërë rezultatin e negociatave të hapur dhe të pasigurt.
Po nese rregullat kane qene vertete jo rregulla atehere cte keqe ka te te ndryshohen...?