FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Kur Mike Huckabee deklaroi se Izraeli ka të drejtë biblike mbi një territor që shtrihet nga lumi Eufrat deri në Nil, shumë në Evropë e quajtën ekstremizëm. Në pjesën më të madhe të Shteteve të Bashkuara, veçanërisht në jug e në qarqet konservatore, kjo quhet thjesht besim.
Huckabee nuk është një diplomat i zakonshëm. Para se të emërohej ambasador i Shteteve të Bashkuara në Izrael, ai ka qenë pastor, guvernator i Arkansas dhe dy herë kandidat për president. Por identiteti i tij më i rëndësishëm për të kuptuar deklaratat e tij është një tjetër: ai është pjesë e lëvizjes së Zionizmit të Krishterë, një rrymë që sot numëron dhjetëra miliona ndjekës vetëm në Amerikë dhe që po ndikon në politikën e jashtme të SHBA-së si kurrë më parë.
Por kjo lëvizje nuk është monolitike. Brenda saj po hapet një përçarje që mund të ndryshojë jo vetëm marrëdhëniet Amerikë-Izrael, por edhe ekuilibrat brenda Partisë Republikane dhe lëvizjes MAGA për vitet që vijnë.
Çfarë është Zionizmi i Krishterë
Zionizmi i Krishterë është një rrymë teologjike brenda protestantizmit ungjillor që mbështet krijimin dhe ruajtjen e shtetit të Izraelit bazuar në interpretime të caktuara të Biblës.
Sipas kësaj ideologjie:
Zoti ua ka premtuar tokën e Izraelit hebrenjve në mënyrë të përhershme, në bazë të Besëlidhjes së Vjetër
Themelimi i shtetit të Izraelit në vitin 1948 nuk është thjesht një ngjarje historike, por përmbushja e profecisë biblike që shënon fillimin e "kohëve të fundit"
Konfliktet në Lindjen e Mesme, përfshirë luftërat dhe tensionet me palestinezët, janë pjesë e planit hyjnor që paraprin rikthimin e Jezu Krishtit
Mbështetja politike, ushtarake dhe financiare për Izraelin është një detyrim fetar për të krishterët
Sipas interpretimit të Zionizmit të Krishterë (sidomos atij dispensacionalist), para ardhjes së Mesisë duhet të ndodhin disa zhvillime profetike që kanë në qendër Izraelin. Rikthimi i hebrenjve në tokën e tyre (Ezekieli 36–37), vendosja e Jerusalemit si pikë tensioni global (Zakaria 12), dhe mundësia e rindërtimit të Tempullit (Danieli 9; 2 Thesalonikasve 2) shihen si faza paraprake të "ditëve të fundit". Kjo skemë përfshin gjithashtu shfaqjen e Antikrishtit, një periudhë të quajtur Mundimet e Mëdha (Mateu 24; Zbulesa 6–18), dhe në fund pendimin/shpëtimin e Izraelit (Romakëve 11:26).
Zionizmi i Krishterë e lidh drejtpërdrejt ekzistencën e shtetit modern të Izraelit me përmbushjen e këtyre profecive. Ideja qendrore është se Perëndia ka ende një plan të veçantë për Izraelin kombëtar dhe se ngjarjet politike në Lindjen e Mesme janë pjesë e një kronologjie eskatologjike që çon drejt kthimit fizik të Krishtit në Jerusalem (Zakaria 14; Zbulesa 19). Megjithatë, duhet theksuar se kjo është një qasje specifike teologjike dhe nuk përfaqëson qëndrimin e të gjitha traditave të krishtera.
Një nga figurat kryesore të kësaj lëvizjeje është pastori John Hagee, themelues i organizatës Christians United for Israel (CUFI), e cila pretendon miliona anëtarë në SHBA dhe lobon fuqishëm në Kongres për mbështetje të pakushtëzuar ndaj Izraelit.
50 milionë amerikanë dhe 1 miliard në botë
Sipas studiuesve të fenomeneve fetare në SHBA, mbi 50 milionë amerikanë identifikohen me forma të Zionizmit të Krishterë. Shumica janë pjesë e kishave ungjillore në jug dhe juglindje të Shteteve të Bashkuara, në rajonin e njohur si "Bible Belt" (Brezi i Biblës).
Kjo lëvizje nuk kufizohet vetëm në Amerikë. Në shkallë botërore, të krishterët ungjillorë numërohen rreth 1 miliard besimtarë. Prej tyre, një pjesë e konsiderueshme identifikohet me qëndrime pro-izraelite, edhe pse intensiteti i mbështetjes ndryshon nga vendi në vend.
Në SHBA, ky grup përbën një nga blloqet më të qëndrueshme elektorale të Partisë Republikane. Në zgjedhjet e vitit 2016, rreth 81 për qind e votuesve të bardhë ungjillorë votuan për Donald Trump. Në vitin 2020, pavarësisht humbjes së Trump, kjo shifër mbeti e lartë, rreth 76 për qind.
Kabineti i parë i Trump dhe administrata e tij e dytë, nëse do të vijojë, reflektojnë këtë realitet. Rreth 90 për qind e emërimeve kyçe në administratën e tij janë ungjillorë të deklaruar. Figura si Marco Rubio, sekretari i Shtetit, dhe Pete Hegseth, sekretari i Mbrojtjes, kanë marrë pjesë dhe predikuar në evente të organizuara nga Charlie Kirk dhe grupe të tjera ungjillore.
Dy kampe brenda lëvizjes
Fuqia e madhe nuk do të thotë domosdoshmërisht uniformitet. Brenda Zionizmit të Krishterë po kristalizohen gjithnjë e më qartë dy kampe që kanë pikënisje të përbashkët teologjike, por ndryshojnë thellësisht në qëndrimet politike.
Kampi i parë: Zionistët e fortë
Ky kamp mbështet Izraelin pa kushte. Për ta, çdo veprim i qeverisë izraelite (zgjerimi i vendbanimeve në Bregun Perëndimor, politikat në Jerusalem, operacionet ushtarake në Gaza) justifikohet si pjesë e planit hyjnor ose si e drejtë e shtetit hebre për t'u mbrojtur.
Organizatat si Christians United for Israel bashkëpunojnë ngushtë me AIPAC, lobin më të fuqishëm pro-izraelit në SHBA. Anëtarët e këtij kampi ishin mbështetësit më të zëshëm të vendimeve të Trump për të zhvendosur ambasadën amerikane në Jerusalem, për të njohur Lartësitë e Golanit si territor izraelit dhe për të mbështetur Marrëveshjet e Abrahamit.
Donald Trump, Marco Rubio, Pete Hegseth bëjnë pjesë në këtë kamp, edhe pse retorika e tyre është më shumë politike dhe gjeostrategjike sesa teologjike.
Kampi i dytë: Skeptikët
Ky kamp është më pak i njohur, por po rritet ndikimi i tij. Ai pranon elementet bazë të Zionizmit të Krishterë (se hebrenjtë janë populli i zgjedhur i Zotit dhe se Izraeli ka një vend të veçantë në planin hyjnor).
Por skeptikët argumentojnë se qeveria aktuale izraelite ka dalë nga rruga e Zotit.
Baza e tyre është po Bibla. Ata citojnë profetët e Dhiatës së Vjetër (Isaia, Jeremia, Ezekiel) të cilët paralajmëronin vazhdimisht udhëheqësit izraelitë se zgjedhja nga Zoti nuk është garanci. Nëse udhëheqësit nuk ndjekin vullnetin hyjnor, nëse shtypin të drejtat, nëse largojnë popullin nga rruga e Zotit, ata do të përballen me pasoja.
"Populli i zgjedhur i Zotit, por qeveri që nuk bën atë që i pëlqen Zotit" (ky është thelbi i argumentit të tyre).
Tucker Carlson është zëri kryesor i këtij kampi në mediat konservatore. Në intervistën dy-orëshe me Mike Huckabee, Carlson nuk e kundërshtoi drejtpërdrejt pretendimin për "kufijtë biblikë". Por ai nuk e përqafoi as atë. Heshtja e tij, dhe pyetjet që ngriti në pjesë të tjera të intervistës, tregojnë një linjë të kujdesshme por të qartë: mbështetje për Izraelin si komb, por jo domosdoshmërisht për qeverinë e tij.
Candace Owens dhe zëra të tjerë konservatorë po e përforcojnë këtë linjë. Ata po krijojnë hapësirë brenda lëvizjes konservatore për ata që nuk janë domosdoshmërisht zionistë në kuptimin e plotë, por nuk duan të largohen nga partia.
JD Vance dhe balanca e re
JD Vance, zëvendëspresidenti i Trump, duket se e ka kuptuar më mirë se kushdo tjetër këtë dinamikë. Vizita e tij në Jerusalem ishte e përllogaritur me kujdes: ai shkoi në kishë, jo te Muri i Lotëve. Një mesazh i qartë për skeptikët se ai i kupton shqetësimet e tyre. Por në të njëjtën kohë, deklaratat e tij të matura tregojnë se ai nuk dëshiron të humbasë mbështetjen e zionistëve të fortë.
Vance ka dhënë sinjale të ndryshme në muajt e fundit, duke treguar se ai po përpiqet të ndërtojë një urë midis dy kampeve. Nëse do ia dalë, mbetet për t'u parë.
Dilema izraelite: si të mbash mbështetjen kur në shtëpinë tënde të krishterët nuk pranohen
Izraeli ndodhet përballë një paradoksi të vështirë.
Në vetë Izraelin, të krishterët (përfshirë ata që duan të adhurojnë lirisht) shpesh përballen me ngacmime dhe diskriminim. Postimi i Edwin Hernandez në Instagram, "Christians openly praising God...", tregon një realitet që organizatat e të drejtave të njeriut e kanë dokumentuar prej vitesh. Incidentet ndaj të krishterëve në Jerusalem, ndalimet për të mbajtur simbole fetare në vende të caktuara, vështirësitë për të ndërtuar kisha (këto janë pjesë e raporteve të përvitshme të Departamentit Amerikan të Shtetit).
Por në arenën ndërkombëtare, Izraeli ka nevojë të madhe për mbështetjen e ungjillorëve. Pa ta, aleanca me SHBA-në humb shtyllën e saj më të fortë. Pa ta, lobimi në Kongres dobësohet dhe baza republikane mund të fillojë të bëjë pyetje të vështira.
Zgjidhja që ka gjetur Izraeli është elegante dhe cinike në të njëjtën kohë: vendosja e të krishterëve pro-izraelitë në pozicione kyçe diplomatike.
Mike Huckabee është shembulli më i qartë. Ai nuk është hebre. Është pastor ungjillor. Por kur ngrihet pyetja "Pse po i trajtoni keq të krishterët në Izrael?", Huckabee del para mikrofonave dhe thotë: "Unë jam i krishterë, jam këtu, dhe Izraeli më respekton. Unë jam prova e gjallë se të krishterët janë të mirëpritur."
Nuk ka lëvizje më të bukur shahu. Ambasadori që i bie basit të kishës.
Përpjekjet e Izraelit për të ruajtur këtë aleancë nuk ndalen te ambasadorët. Shembulli më konkret vjen nga vetë Jeruzalemi. Atje, organizohen rregullisht tubime masive me qindra e mijëra pastorë ungjillorë nga e gjithë bota, për t'i bërë ata pjesë të rrëfimit dhe për të forcuar lidhjen e tyre me shtetin hebre. Një prej tyre është edhe ky tubim i fundit:
A përfaqësojnë komentet e Huckabee bindjet e Zionistëve të Krishterë?
Sipas ekspertëve të fenomenit, po. Shumica e Zionistëve të Krishterë besojnë se Izraeli duhet të përfshijë të gjithë territorin e "Izraelit biblik". Brenda këtij rrethi, kundërshtimi i këtij interpretimi shihet si kundërshtim i profecisë biblike.
Por edhe këtu ka nuanca. Jo të gjithë ungjillorët që mbështesin Izraelin pajtohen me idenë e kufijve nga Eufrati në Nil. Disa e shohin këtë si interpretim të skajshëm që nuk ka mbështetje të gjerë.
Debati mbi Zionizmin e Krishterë vazhdon të ndikojë në diskutimet mbi konfliktin Izrael-Palestinë dhe rolin e SHBA në rajon. Me afrimin e zgjedhjeve presidenciale të 2028, ky debat do të bëhet gjithnjë e më i rëndësishëm.
Çfarë thonë palestinezët dhe të krishterët lokalë?
Udhëheqësit e kishave në Jerusalem kanë paralajmëruar vazhdimisht se ideologjia e Zionizmit të Krishterë dëmton praninë historike të të krishterëve palestinezë dhe thellon konfliktin.
Ata e konsiderojnë këtë qasje si teologjikisht problematike (sepse identifikon të krishterët me një interpretim që marginalizon të krishterët vendas) dhe politikisht destabilizuese, sepse inkurajon politika që e bëjnë më të vështirë zgjidhjen me dy shtete.
Për palestinezët, mbështetja e pakushtëzuar e Zionistëve të Krishterë për Izraelin është një pengesë madhore për çdo përparim drejt paqes. Ata shohin në këtë lëvizje një forcë që legitimizon okupimin dhe zgjerimin e vendbanimeve.
E ardhmja e lëvizjes
Zionizmi i Krishterë ndodhet në një udhëkryq. Fuqia e tij numerike dhe politike është më e madhe se kurrë. Por përçarja midis dy kampeve po thellohet.
Nëse skeptikët fitojnë terren, SHBA mund të ketë një qasje më të nuancuar ndaj Izraelit (mbështetje për shtetin hebre, por jo domosdoshmërisht për çdo politikë të qeverisë së tij).
Nëse zionistët e fortë ruajnë kontrollin, mbështetja amerikane për Izraelin do të vazhdojë të jetë e pakushtëzuar, pavarësisht se çfarë ndodh në terren.
Një gjë është e sigurt: 1 miliard ungjillorë në botë nuk do të zhduken. Beteja për shpirtin e tyre (dhe për politikën e jashtme amerikane) sapo ka filluar. /Pamfleti
*Në artikullin vijues: Si dy persona të 'vetëshpallur' pastorë ungjillorë në qeverinë shqiptare u bënë sinjali i Edi Ramës për administratën Trump dhe pse kjo lëvizje lexohet më mirë në Uashington sesa në Tiranë.
E qelben boten keta cifutet! Ku je o Adolf, hajde dhe njehere vendos rregull!