FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Si u përqendrua fuqia në telefoninë celulare nga katër operatorë në dy dhe kush paguan faturën?
Vodafone Albania dhe One Albania sot përbëjnë boshtin e vetëm të tregut celular në Shqipëri. Një treg që dikur kishte katër aktorë, me hyrje-dalje dinamike dhe luftë agresive çmimesh, është shndërruar në një strukturë të pastër duopoliste.
Dalja nga tregu e Plus Communication dhe më pas konsolidimi përmes përthithjes së Albtelecom nga One Albania, e ka reduktuar konkurrencën reale në minimum strukturor. Pyetja që shtrohet sot nuk është nëse kemi vetëm dy kompani, por nëse kemi dy kompani me fuqi të tillë tregu që mund të ndikojnë çmimet, ritmin e investimeve dhe cilësinë e shërbimit pa frikën e një rivali të tretë destabilizues.
Nga pikëpamja ekonomike, tregu celular shqiptar ka karakteristika klasike të një oligopoli të përqendruar: barriera të larta hyrëse, kosto fikse të mëdha infrastrukturore, treg i vogël me penetrim të lartë dhe rregullim shtetëror mbi spektrin.
Në një ekonomi me rreth 2.8 milionë banorë dhe me penetrim celular që tejkalon 100% (shumë përdorues me më shumë se një kartë SIM), hapësira për rritje organike është e kufizuar. Kjo do të thotë se fitimi nuk vjen më nga zgjerimi i bazës së klientëve, por nga rritja e të ardhurave për përdorues (ARPU), nga paketat më të shtrenjta dhe nga kontrolli më i mirë i kostove. Në një strukturë me dy aktorë, incentiva për të hyrë në luftë çmimesh shkatërruese është minimale; incentiva për stabilitet tarifor është maksimale.
Në krahasim me rajonin, Shqipëria paraqet një përqendrim më të lartë. Në Kosovë operojnë dy-tre aktorë me prani të dukshme, në Maqedoninë e Veriut janë tre operatorë të konsoliduar, ndërsa në Malin e zi me 700 mijë banorë, tregu ka tre licenca aktive. Në shumicën e vendeve të Ballkanit Perëndimor, edhe kur një operator dominon, ekziston një i tretë që shërben si presion strukturor për çmimet. Shqipëria, me dy operatorë të mëdhenj dhe pa një MVNO (operator virtual) me peshë reale, është ndër tregjet më të mbyllura në raport me madhësinë e saj.
Fuqia e tregut matet përmes përqendrimit (indeksi HHI), pjesëve të tregut dhe aftësisë për të ndikuar çmimin mbi koston marxhinale. Edhe pa shifra të detajuara publike të përditësuara në çdo moment, struktura 50/50 ose 55/45 mes dy aktorëve prodhon një HHI shumë të lartë; në praktikë mbi kufijtë që në BE konsiderohen tregues për rrezik të lartë për konkurrencën.
Në kushte të tilla, edhe pa një marrëveshje të shkruar, tregu ka tendencë drejt koordinimit të heshtur: paketat ndryshojnë në mënyrë të ngjashme, tarifat bazë lëvizin paralelisht, ofertat promocionale janë të përkohshme dhe të kujdesshme, pa e destabilizuar ekuilibrin e përgjithshëm.
Dimensioni më delikat është raporti mes investimeve dhe konkurrencës. Operatorët argumentojnë, jo pa të drejtë, se konsolidimi rrit kapacitetin për investime në 4G+ dhe 5G, për zgjerim rrjeti dhe për përmirësim të cilësisë. Por përvoja ndërkombëtare tregon se kur konkurrenca bie, investimet nuk rriten automatikisht; ato racionalizohen.
Në një treg të vogël, kthimi mbi kapitalin bëhet prioritet. Pra, investohet aq sa kërkon rregullatori dhe presioni minimal konkurrues, jo aq sa do të investohej në një mjedis me tre ose katër aktorë që luftojnë për pjesë tregu.
Roli i Autoriteti i Konkurrencës dhe i Autoriteti i Komunikimeve Elektronike dhe Postare bëhet kyç në këtë kontekst. Por e vërteta është se ky rol as që dëgjohet. Sfida nuk është të provohet një kartel klasik, por të monitorohet sjellja strukturore: a ka sinkronizim tarifash, a ka pengesa për hyrjen e operatorëve virtualë, a ekzistojnë praktika që kufizojnë lëvizjen e abonentëve mes rrjeteve? Nëse rregullatori mbetet pasiv, duopoli stabilizohet në një “paqë të ftohtë” që favorizon bilancet financiare, por jo domosdoshmërisht konsumatorin.
Ekziston edhe një dimension gjeoekonomik. Telekomunikacioni është infrastrukturë kritike, me ndikim në sigurinë kombëtare dhe integrimin evropian. Shqipëria aspiron harmonizim me standardet e BE-së, ku politika e konkurrencës është ndër shtyllat kryesore. Një treg me përqendrim të lartë, pa instrumente korrigjuese si MVNO-të apo rregullim i fortë i tarifave me shumicë, mund të ngrejë pikëpyetje në procesin e përafrimit me acquis Communautaire* në fushën e konkurrencës dhe komunikimeve elektronike.
Në fund, thelbi i debatit nuk është thjesht nëse dy kompani janë “pak” apo “mjaft”. Thelbi është nëse struktura aktuale prodhon çmime konkurruese, inovacion të qëndrueshëm dhe cilësi shërbimi në nivel rajonal. Nëse konsumatori shqiptar paguan tarifa të krahasueshme ose më të larta se rajoni për të njëjtin volum shërbimi, atëherë fuqia e tregut është reale dhe e ushtruar. Nëse paketat janë të ngjashme dhe lëvizjet tarifore pasqyrojnë njëra-tjetrën me vonesë minimale, atëherë kemi të bëjmë me një treg që ka arritur ekuilibrin e rehatshëm të dy aktorëve dominues.
Në një ekonomi të vogël, ndoshta tre operatorë të plotë janë luks. Por konkurrenca nuk është luks; është mekanizëm mbrojtës për qytetarin dhe biznesin. Nëse Shqipëria nuk gjen forma për të injektuar presion konkurrues, qoftë përmes operatorëve virtualë, qoftë përmes rregullimit më agresiv, rrezikon që tregu celular të mbetet një duopol i konsoliduar, ku stabiliteti financiar i kompanive vjen përpara dinamizmit të tregut. Dhe në këtë ekuacion, fatura përfundimtare zakonisht përfundon në xhepin e përdoruesit shqiptar. /Pamfleti
*Acquis Communautaire- trupi i plotë i legjislacionit, rregullave, standardeve dhe vendimeve gjyqësore të Bashkimit Evropian, që çdo vend kandidat duhet ta pranojë dhe ta zbatojë për t’u anëtarësuar në BE.
Sherbime e kompanive cellulare lene te zbuluar zona pafund, edhe brenda Tiranes per te mos thene per Fshatrat jane zero. Kliente te kapur ne kurth me kontrate me shkrim per abonim me kohe te gjate. Ne momentin qe klienti nuk e do me sherbimin I vendosin penalitete a thua jane shtet, ku krejt e kunderta ndodh ne Europe qe te ofrojne sherbimin pa kontrate dhe ne momentin qe do e nderpret. Me nje fjale fare e keqe ka mbire ngado. Duhet nje ilaq I forte per ta shfarosur. Ne momentin qe nje operator I trete te hy ne Shqiperi, te gjithe shqiptaret do trasferohen tek ajo.
Se mos vetëm celularët. Po platformat Digitalb e Tring. Cmim dhe shërbime te unifikuar ne nje! Ne ate vend hale cdo gje kunder Shqiptarit.
Duopol i heshtur. Konçensioni që në fillim është dhënë pa garë , favorizues ndaj konçensionarit , në dëm të interesit publik dhe konsumatorëve. Por me përfitim nga 'AUTORITETI'i kohës. Për të njëjtat arsye edhe sot, AUTORITETI ' flen gjumë.
Kur Qeveria lejon bashkimet, ska si ndodh ndryshe. Plusi u nda tek Vodafone dhe One. Me vone One bleu Albtelecomin. Pra jane blerje te qlimshme per te arritur tek moskonkurrenca. Bashkimet sduhet te ishin lejuar nga Autoriteti i Konkurrences. AKEPi nuk ekziston fare, sepse nuk ka asnje analize tregu dhe asnje vendim kunder 2 operatoreve per moskonkurrence. Kot sa marrin rrogat. Pra si ne cdo drejtim, edhe ne telekomunikacion nje m.t te madh po ben Qeveria
Ca pergjigje te lëshe kur çmimet rriten çdo muaj pa.as nje arrsye
Me keto kompani,kur ben kontraten,te listojne sherbimet,psh,tek Tring.Kur ka evenimente sportive,si psh Olimpiada e Milanos,disa kanale qe japin kete ngjarje,mbyllen.I kerkon shpjegim companise,nuk te jep.Po Shoqata e Mbrojtjes se Konsumatorit,ku eshte?Kush na mbron nga abuzimi?Keshtu me telefonine,e me te gjithe ofruesit e sherbimeve.Cili qytetar mbrohet nga ligji?Prandaj,jemi 100 vjet prapa dynjase dhe 50 vjet anash.Shikojeni me dylbi BE-ne!