FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Radio Evropa e Lirë kërkoi një përgjigje për pyetjen: Ku i gjeti presidenti serb Aleksandar Vuçiç paratë që premtoi t'ua shpërndante qytetarëve deri në fund të vitit, qoftë përmes rritjes së pensioneve dhe pagave, apo dhënies së parave të gatshme?
Të ftuar në këtë bisedë ishin Danica Popović, profesoreshë në Fakultetin e Ekonomisë në Beograd, dhe Milan Ćulibrk, redaktor i redaksisë së Ekonomisë në revistën javore “Radar" të Beogradit.
Ata analizuan nëse qeveria do të duhet të kryejë një ribalancim buxhetor për të përmbushur premtimin e Vuçiçit për ndihmë financiare me kosto rreth 600 milionë euro për pensionistët, personat në nevojë sociale dhe veteranët e luftës; nëse shteti do të marrë borxh shtesë për të siguruar këto fonde; dhe pse kjo ndihmë nuk kufizohet vetëm te pensionistët me të ardhura të ulëta, por u shtrihet edhe atyre me pensione të larta.
Diskutimi u ndal edhe te njoftimi i Vuçiçit për një dhuratë në para për të gjithë qytetarët e rritur të Serbisë, nga një fond që ata në të vërtetë e zotërojnë vetë dhe që duhej t’u ishte paguar ligjërisht prej kohësh; dhe nëse ky lloj “ryshfeti elektoral” mund ta ndihmojë Vuçiçin të fitojë zgjedhjet e ardhshme.
A ka para në buxhet për paketën e ndihmës prej 600 milionë eurosh, dhe si po e mbulon shteti këtë shpenzim?
Sigurisht që jo. Buxheti u hartua në fillim të vitit, kur presidenti Vuçiç nuk i kishte ende këto plane. Por kjo nuk përbën problem. Qeveria thjesht do ta marrë hua atë shumë me interes të lartë, dhe kredia në fund do të shlyhet nga vetë njerëzit që sot po marrin këto “dhurata”.
Kjo nuk është hera e parë që ndodh një gjë e tillë. Presidenti e ka përsëritur këtë praktikë prej vitesh. Çdo vit, buxheti i Serbisë ka një deficit prej rreth dy miliardë eurosh. Këtë vit ai deficit do të jetë edhe më i madh, pasi do të paguhen 600 milionë euro shtesë që nuk ishin planifikuar fillimisht.
Ndërkohë disa projekte të tjera rrezikojnë të sakrifikohen për të “lubrifikuar” makinerinë elektorale përpara votimit. Problemi thelbësor është se prej vitesh ky deficit mbulohet përmes huamarrjes së re, një prirje veçanërisht e theksuar që nga viti 2020, kur shteti filloi të shpërndajë të ashtuquajturat “para helikopteri” në kohën e pandemisë.
Për pasojë, borxhi kombëtar rritet vit pas viti, dhe po ashtu edhe pagesat e interesit. Vetëm këtë vit, Serbia do të paguajë mbi dy miliardë euro thjesht për interesa.
Po dhurata për të gjithë qytetarët e rritur nga Fondi i Aksioneve, dhe huamarrja ndërkombëtare që financon të gjitha këto premtime - çfarë fshihet pas tyre?
Rreth 4.8 milionë qytetarë serbë që ishin madhorë më 31 dhjetor 2007 zotërojnë 98.6 përqind të aksioneve në Fondin e Aksioneve, sipas ligjit. Tani Vuçiç u premton se do të marrin atë që ligjërisht u takonte çdo vit prej 16 vitesh e gjysmë - periudhë gjatë së cilës nuk ka pasur asnjë pagesë tjetër që nga themelimi i fondit në janar 2010.
Ky fond, i administruar nga shteti, mban rreth 27.5 miliardë dinarë depozita në banka të ndryshme, por nuk dihet saktësisht në cilat banka ndodhen këto para apo me çfarë normash interesi, edhe pse si aksionarë qytetarët do të duhej të ishin të informuar për fatin e pronës së tyre.
Pastaj, ekzistopn edhe një problem ligjor: kushdo nën moshën 36 vjeç sot nuk ishte madhor në 2007-ën, pra nuk është aksionar i fondit, dhe përfshirja e tyre në pagesë do të përbënte shkelje të drejtpërdrejtë ligjore.
Sa i përket financimit të gjithë kësaj, shteti mori hua rreth tre miliardë euro në 6 muajt e parë të vitit, plus 500 milionë të tjera kohët e fundit përmes emetimit të obligacioneve. Presidenti nuk merr hua vetëm në tregjet financiare ndërkombëtare, por edhe nga Kina, Rusia dhe vendet arabe. Këto janë kredi për të cilat publiku di shumë pak. Normat e interesit mbeten të panjohura, dhe shpesh afatet e shlyerjes zgjaten kur situata vështirësohet.
Do të ketë patjetër huamarrje të reja, sepse deficiti buxhetor duhet riparuar çdo vit, po ashtu edhe deficiti i bilancit të pagesave. Deri kohët e fundit, një pjesë e mirë e këtij deficiti mbulohej nga investimet e huaja direkte, që arrinin rreth 4 miliardë euro në vit.
Kjo prirje tashmë është përmbysur, pasi për herë të parë këtë vit daljet e kapitalit të huaj kanë tejkaluar hyrjet, ndërsa një borxh prej 2 miliardë dollarësh ndaj Emirateve të Bashkuara Arabe u shty për vitin tjetër, duke rritur edhe më tej borxhin publik total.
Pse po u jepen para edhe pensionistëve me të ardhura të larta, dhe a e lejon Fondi Monetar Ndërkombëtar këtë nivel shpenzimesh?
Sepse pensionistët e pasur do të ishin të pakënaqur po të mos merrnin asgjë. Logjika e tyre është: “Nga pushteti pritet vota ime, por ai nuk po më jep as sa për një kafe”. Presidenti e ka llogaritur këtë me kujdes, duke u mbështetur te sondazhet javore që i tregojnë saktësisht çfarë mendon publiku.
E njëjta logjikë u përdor edhe në vitin 2020, kur secilit qytetar iu dha njëlloj nga 100 euro, pavarësisht të ardhurave. Nuk kemi asgjë kundër ndihmës për ata në nevojë reale, por kjo nuk mund të bëhet duke lënë presidentin të vendosë vetë t’u shpërndajë para të gjithëve, kur ato para në fakt nuk janë të tijat, pra janë të qytetarëve.
Ndihma duhet t'u drejtohej vetëm atyre që kanë nevojë, sepse ky segment do t’i shpenzonte kryesisht për ushqime bazë të prodhuara në vend. Siç është aktualisht situata, një pjesë e konsiderueshme e këtyre parave do të shkojë për blerjen e mallrave të huaja, duke rritur importet dhe deficitin tregtar.
Sipas marrëveshjes me Fondin Monetar Ndërkombëtar, qeveria është e detyruar të mos devijojë nga kriteret e rëna dakord, që përfshijnë rritjen e pensioneve vetëm sipas parametrave ligjorë.
Edhe pse FMN-ja në të kaluarën ka dështuar disa herë të reagojë ndaj shkeljeve të ngjashme, presidenti Vuçiç nuk pritet të marrë përsipër një rrezik të tillë këtë herë. Përkundrazi, makina e propagandës ka çdo mundësi ta bindë publikun se një rritje prej rreth 10 përqind, shifër që përkon me detyrimin ligjor, është në fakt një rritje e madhe. Duhet theksuar se pavarësisht gjithë kësaj shpërndarjeje parash, shumat nuk mjaftojnë as për të kompensuar inflacionin. Shtresat më të varfra nuk do të ndiejnë asnjë përmirësim real, pasi rritja e çmimeve të ushqimeve e ka tejkaluar tashmë inflacionin zyrtar.
A do t’i dalë Vuçiç, përmes gjithë kësaj shpërndarjeje parash, të fitojë zgjedhjet e ardhshme, dhe a do ta ndjekin qytetarët thirrjen për t’ua dhuruar paratë studentëve?
Ka shumë mundësi që shumë qytetarë ta ndjekin këshillën e kreut të opozitës për t’ua dhuruar paratë studentëve universitarë, pasi shumë familje kanë vetë studentë në gjirin e tyre. Një debat i ngjashëm u zhvillua edhe në vitin 2020, gjatë pandemisë, kur autoritetet u dhanë nga 100 euro çdo qytetari të rritur, dhe disa zëra publikë kërkuan atëherë që këto para të mos mbaheshin, por t’i dhuroheshin dikujt në nevojë.
E njëjta logjikë vlen edhe sot. Paratë duhet të drejtohen nga ata që mund të sjellin ndryshim real, në mënyrë që vendi të bëhet më në fund një shtet normal. Sa i përket fitores në zgjedhje, kjo shpërndarje parash mund t'i sigurojë presidentit disa vota shtesë, por ekziston shpresa që kësaj here të mos jenë të mjaftueshme për një shumicë absolute që t'i lejojë të vazhdojë të sundojë siç ka bërë për 14 vitet e fundit.
Sepse dhuratat në para nuk janë i vetmi instrument i këtij regjimi. Ai përdor edhe kërcënimet, presionet dhe format e shtypjes. Punonjës të adminitratës publike detyrohen ë fotografojnë fletët e votimit si dëshmi besnikërie, si një parakusht për të ruajtur vendin e punës, ndërsa persona me precedentë penalë në vend të mbylljes në burg shërbejnë si mbështetje e regjimit.
Pra arsenali i mjeteve të presidentit për të siguruar vota mbetet ende jashtëzakonisht i gjerë./Pamfleti nga “Serbian Monitor”
Lini një Përgjigje