FLASH
Shkruar nga Jamie Dettmer
Ashtu siç ndodhi në Irlandën e Veriut, çarmatimi po duket të jetë guri më i mundshëm pengues i planit për Gazën...
Kur Presidenti i SHBA-së Donald Trump zbuloi planin e tij të paqes me 20 pika për Gazën, diplomatët dhe komentatorët vunë re jehona të një marrëveshjeje tjetër në të cilën ish-kryeministri britanik Tony Blair kishte ndikim, Marrëveshja e së Premtes së Madhe.
Ishte ky dokument historik, i nënshkruar në vitin 1998, që nisi procesin që do t'i jepte fund tre dekadash konfliktesh sektare në Irlandën e Veriut, të njohura si Trazirat.
Ngjashmëritë midis të dyve i ranë menjëherë në sy akademikut David Mitchell, një profesor i pajtimit dhe studimeve të paqes në Trinity College. Disa fraza dukeshin se ishin “të marra nga Marrëveshja e së Premtes së Madhe ose të paktën të frymëzuara prej saj”, i tha ai Politico-s, veçanërisht ato që kishin të bënin me një “proces demilitarizimi”, “çmontimin” e armëve dhe “vendosjen e armëve përgjithmonë jashtë përdorimit”.
Sipas Mitchell, “fjala ‘çmontim’ nuk përdorej shumë deri në Marrëveshjen e së Premtes së Madhe; njerëzit nuk e kishin dëgjuar vërtet më parë.
“Mendoj se ishte për të hequr qafe ndjesinë e çarmatimit dhe ndoshta për ta bërë të dukej më pak si një disfatë për paraushtarakët”, tha Mitchell.
Pa dyshim, kjo qasje e ndihmoi kampin pro-marrëveshjes të Ushtrisë Republikane Irlandeze që përfundimisht t’ua shiste marrëveshjen historike njerëzve të ashpër dhe ngurrues të lëvizjes.
Megjithatë, u deshën gati 9 vjet që IRA e Irlandës së Veriut të çarmatosej plotësisht dhe t’i jepte fund konfliktit, i cili pati rreth 3500 të vrarë dhe 50000 të plagosur.
Pra, sa kohë do të duhet që Hamasi të çarmatoset?
Fakti që Marrëveshja e së Premtes së Madhe, disa nga supozimet e saj kryesore dhe hartimi i përgjithshëm i hapave të saj për ndërtimin e besimit, shërbeu si model për Gazën nuk është aspak për t'u habitur.
Në fund të fundit, Trump e caktoi Blair-in për të ndihmuar në mbikëqyrjen e qeverisjes së Gazës së pasluftës. Ish-kryeministri punoi gjithashtu gjatë 6 muajve të fundit të administratës së mëparshme amerikane, dhe më pas me dhëndrin e Trump, Jared Kushner, dhe të Dërguarin Special, Steve Witkoff.
Dhe ashtu siç ndodhi në Irlandën e Veriut, çarmatimi po duket si guri më i mundshëm pengues i planit për Gazën, ndërsa ai kalon nga faza e parë mjaft e thjeshtë transaksionale e shkëmbimeve të pengjeve me të burgosurit dhe ndërprerjes së armiqësive në fazën e dytë, e cila do të shohë Hamasin dhe grupet militante palestineze aleate në enklavë të dorëzojnë armët.
Faza e tretë, nëse arrijmë ndonjëherë atje, parashikon rindërtimin e qeverisjes civile dhe rindërtimin e Gazës, gjë që sigurisht do të zgjasë me vite. Por edhe çarmatimi do të zgjasë, nëse ajo që ndodhi në Irlandën e Veriut është një udhërrëfyes.
Të martën, pasi Hamasi u akuzua për nisjen e një sulmi ndaj forcave izraelite në zonën e Rafah, Trumpi i paduruar e paralajmëroi grupin të çarmatoset ose të përballet me një fund "të shpejtë dhe brutal”. Por deri më tani, i vetmi çarmatim që ka ndodhur përfshin një klan familjar në Khan Yunis që ia dorëzoi armët e tij Hamasit, ndërsa grupi militant filloi një fushatë dhune kundër kundërshtarëve të bazuar në klan dhe banorëve të Gazës që pretendon se kanë bashkëpunuar me Izraelin gjatë luftës.
Mësimi kryesor nga procesi i paqes në Irlandën e Veriut, i cili gati dështoi disa herë për çarmatimin, është se edhe me vullnetin më të fortë në botë, do të duhet kohë e konsiderueshme, diçka që do t'u japë kundërshtarëve të marrëveshjes, qofshin izraelitë apo palestinezë, shumë mundësi për të penguar procesin.
Marrëveshja e së Premtes së Madhe ishte ndër momentet më të mira të Blair-it, dhe një nga momentet që ai me krenari argumenton se mbetet një shembull për botën.
“Kishte udhëheqës që ishin të përgatitur edhe me rrezikun personal politik për t’u përballur me elementët kokëfortë në partitë e tyre dhe për të ecur përpara”, tha ai në 25-vjetorin e nënshkrimit të saj, duke theksuar “kjo është arsyeja pse është një mësim për proceset e paqes kudo”
Dhe duke ecur përpara, Blair pa dyshim do të na kujtojë se durimi do të jetë jetik , diçka që zëvendëspresidenti i SHBA-së JD Vance e la të kuptohej gjatë fjalimeve të tij në Izrael të martën.
Ndërsa i bëri jehonë Trump dhe paralajmëroi se "nëse Hamasi nuk bashkëpunon, do të zhduket", Vance theksoi gjithashtu se do të duhej "një kohë shumë, shumë e gjatë" për të zbatuar planin 20-pikësh dhe refuzoi të caktonte një afat ose orar për Hamasin që të çarmatoset.
Duke tërhequr paralele të mëtejshme, Mitchell vërejti se pas nënshkrimit të Marrëveshjes së të Premtes së Madhe, "çmontimi ishte menjëherë çështja më e rëndësishme".
Ajo "dominoi të gjithë procesin e paqes deri në vitin 2007 dhe mori një rëndësi të madhe simbolike. Pati njëfarë decentralizimi dhe ndarjeje të pushtetit, por ajo vazhdoi të shembej sepse Unionistët nuk kishin besim [në] seriozitetin e IRA-s në lidhje me çarmatimin".
“Si një grup militant, armët tuaja janë absolutisht thelbësore për identitetin tuaj, gjë që supozoj se është rasti me Hamasin. Pra, nuk doni t’i hiqni dorë lehtë”, shtoi ai.
Sapo armëpushimi hyri në fuqi, Hamasi nuk humbi kohë, duke u rishfaqur hapur në zonat që Forcat Mbrojtëse të Izraelit (IDF) sapo i kishin lënë dhe duke rivendosur kontrollin mbi një pjesë të enklavës. Një oficer i Hamasit i tha televizionit Al-Araby të Katarit se ushtarët e armatosur të ridislokuar do të konfiskonin armët nga "të arratisurit", një term gjithëpërfshirës për palestinezët që kundërshtojnë grupin. Dhe jo shumë kohë më pas, një video e postuar në rrjetet sociale me bazë në Gaza tregoi një burrë të armatosur të maskuar duke qëlluar një palestinezë në këmbë, një ndëshkim që përdoret shpesh nga militantët kundër bashkëpunëtorëve të dyshuar. Që atëherë ka pasur më shumë të shtëna dhe ekzekutime të tilla.
Hamasi pretendon se i ka ripozicionuar ushtarët e tij vetëm për t'u siguruar që enklava të mos zhytet në anarki. Por kur bëhet fjalë për çarmatimin përfundimtar, ai ka lëshuar vetëm deklarata të errëta, me një zyrtar të lartë të Hamasit që i tha Reuters më parë këtë javë se nuk mund të angazhohej për çarmatosjen e grupit .
I pyetur nëse Hamasi do të ulte armët, një anëtar i byrosë politike të grupit, Mohammed Nazzal, tha: “Nuk mund të përgjigjem me po ose jo. Sinqerisht, varet nga natyra e projektit. Projekti i çarmatimit për të cilin po flisni, çfarë do të thotë? Kujt do t’i dorëzohen armët?”
Ai ka të drejtë: kur bëhet fjalë për mekanikën e çmontimit të armëve, asgjë nuk është vendosur ende; nuk ka askush për t'i pranuar ato ose për të monitoruar shkatërrimin e tyre.
Hamasi vështirë se do t’ia dorëzojë armët IDF-së, ashtu siç IRA nuk ia dorëzoi të vetat ushtrisë britanike apo forcës policore të provincës, e cila atëherë njihej si Policia Mbretërore e Ulsterit, pasi me siguri do të haste kundërshtime nga njerëzit e ashpër.
Në vend të kësaj, shpjegoi Mitchell, ishin dy anëtarë të kishës, një metodist dhe një katolik, të cilët monitoruan IRA-n duke shkatërruar depot e saj të armëve.
"Në thelb, ata u çuan nëpër fshatra duke inspektuar shkatërrimin e armëve. Gjithçka ishte shumë sekrete. Pastaj u kthyen në media dhe thanë: 'kemi parë çarmatimin e plotë dhe të plotë të IRA-s'."
Megjithatë, ato arsenale ishin shumë më të vogla dhe është e vështirë të imagjinohet që njerëz si ministri i Sigurisë Kombëtare i Izraelit, Itamar Ben-Gvir, ose ministri i Financave, Bezalel Smotrich, të bien dakord për një proces kaq të fshehtë, duke marrë fjalën e një çifti monitoruesish të pavarur se armët janë vendosur jashtë përdorimit. Ata do të duan prova të plota dhe do të jenë të etur t'i fërkojnë hundët Hamasit në rast humbjeje.
Zgjidhja më e dukshme këtu është që Hamasi t’ia dorëzojë armët e tij një force ndërkombëtare stabilizimi, e cila, sipas Vance, është ende në fazat e hershme të planifikimit. Megjithatë, ai nuk e lidhi drejtpërdrejt mekanizmat aktualë të çarmatimit të Hamasit me vendosjen e një force stabilizimi.
Kjo ngre pyetjen mbi qëllimet e Hamasit, duke përfshirë nëse ekziston një zinxhir i vetëm komandues apo nëse do të shfaqen përçarje brenda grupit militant. "A do t'i dorëzojë Hamasi armët? A do të heqë dorë nga pushteti? Edhe ditët e fundit, kemi parë se militantët në Gaza nuk janë tërësisht një monolit. Deri në ç'masë Hamasi ka kontroll operacional mbi të gjithë këta elementë?", pyeti Ned Price, një ish-diplomat amerikan që kishte punuar me Blair dhe ish-Sekretarin e Shtetit Antony Blinken në planin e paqes gjatë administratës së mëparshme.
Për Mitchell-in, ekziston një ndryshim i madh midis Marrëveshjes së së Premtes së Madhe dhe planit të Gazës: e para kishte avantazhin e një zgjidhjeje politike, ndërsa plani i Trump-it nuk ka një rrugë të qartë drejt një zgjidhjeje me dy shtete. “Procesi i paqes në Irlandën e Veriut ishte i lidhur me progresin politik, ndërsa në këtë marrëveshje nuk ka lidhje”, tha ai.
Kjo mund të provojë të jetë e meta fatale. /Përshtatur nga Politico/
Proçesi i paqes do shkonte gjatë sa në Irlandë, nëse Tramp dhe Bler do kishin të njëjtën vendosmëri, temperament, mbështetje dhe nëse të dy konfliktet do kishin natyrë të njëjtë. Problemi tash, nuk është Hamasi por Netanjahu me projektet për ta ngrirë konfliktin në Gaza dhe për ta zhvendos konfliktin në Bregun Perëndimor. Netanjahu përbën sipas meje rrezik kombëtar për Izraelin dhe destabilizimin e rajonit. Projektin e paqes "Tramp" nuk ka forcë që ta pengojë. Kush guxon dhe hedh 'guralec' do ti kthehen në 'gurë.