FLASH
Shkruar nga Diplomatico | Pamfleti.net
Marrëveshjet e Dejtonit u firmosën nga presidentët e Bosnjës, Kroacisë dhe Serbisë për t’i dhënë fund luftës në Bosnjë Hercegovinë. Kjo marrëveshje, përcaktoi një Marrëveshje të Përgjithshme Kornizë për Paqen, ku Bosnja mbeti një shtet i vetëm me dy pjesë kryesore: federatën boshnjako-kroate dhe Republikën Serbe, me Sarajevën si kryeqytet të pandarë.
Negociatat u zhvilluan në Bazën Ajrore Rajt-Paterson në afërsi të Dejtonit në shtetin Ohajo, dhe u drejtuan nga Riçard Hollbruk, kryenegociatori amerikan, dhe Sekretari amerikan i Shtetit Uoren Kristofer.
Lufta në ish-Jugosllavi shpërtheu në fillim të viteve 1990, pas shpërbërjes së federatës që përfshinte Bosnjën, Kroacinë, Serbinë dhe shtete të tjera. Pas shpalljes së pavarësisë nga Kroacia dhe Bosnja, serbët etnikë kundërshtuan shpërbërjen nëpërmjet luftës së armatosur, ndërsa edhe midis kroatëve dhe boshnjakëve pati konflikt për territoret.
Separatistët serbë u mbështetën nga presidenti i Jugosllavisë Sllobodan Millosheviç, që synonte vendosjen e territoreve nën kontrollin e Beogradit. Ata përdorën taktika mizore për të dëbuar komunitete të tjera etnike, duke përfshirë vrasje, përdhunime dhe kampe përqendrimi, të ngjashme me ato naziste.
Në Kroaci, lufta përfundoi në janar 1992 me një armëpushim të brishtë midis qeverisë kroate dhe serbëve. Ndërkohë në vitin 1994, u krijua federata boshnjako-kroate pas një marrëveshjeje në Uashington, por luftimet me serbët vazhduan.
NATO ndërhyri në shkurt 1994, duke rrëzuar avionë serbë që shkelën zonën e ndalim-fluturimit dhe kreu sulme ajrore në fillim të vitit 1995. Në verën e 1995-s, forcat boshnjake dhe kroate rimorën territore të mëdha nga serbët përmes “Operacionit Stuhia”, ofensiva më e madhe pas Luftës së Dytë Botërore në Evropë.
SHBA-ja, nën autorizimin e presidentit Bill Klinton, e trajnoi ushtrinë kroate, duke i ndryshuar ekuilibrat në terren dhe duke çuar në një ndryshim rrënjësor psikologjik dhe ushtarak. Në atë fazë, Uashingtoni dhe aleatët e tij ofruan një kornizë për paqe, ndërkohë që NATO kryente sulme ajrore për t’i detyruar serbët të pranonin negociatat.
Në fund të gushtit 1995, sulmet ajrore u shtuan për shkak të një sulmi të ri serb mbi Sarajevë. Në shtator u organizuan bisedimet e para në Gjenevë të Zvicrës, ndërsa në 14 shtator u arrit një marrëveshje ndërmjet liderëve serbë për t’i dhënë fund rrethimit mbi 3-vjeçar të kryeqytetit boshnjak.
Konferenca për fundin e luftës nisi më 1 nëntor 1995 në Bazën e Forcave Ajrore Rajght-Paterson. Presidentët Alija Izetbegoviç, Sllobodan Millosheviç, dhe Franjo Tuxhman së bashku me përfaqësues të fuqive botërore, u takuan dhe pastaj nënshkruan Marrëveshjen e Përgjithshme Kornizë.
Dokumenti konfirmonte sovranitetin dhe integritetin e shteteve përfshirëse, zgjidhjen paqësore të mosmarrëveshjeve dhe respektimin e të drejtave të njeriut dhe refugjatëve.
Marrëveshja, e nënshkruar sërish më 14 dhjetor 1995 në Paris nga udhëheqësit botërorë si Bill Klinton, Zhak Shirak, Xhon Mejxër dhe të tjerë, parashikoi bashkëpunimin me Organizatën e Kombeve të Bashkuara dhe hetimin e krimeve të luftës në rajon.
Që nga nënshkrimi i saj, Marrëveshja e Dejtonit ka siguruar paqe në Bosnjë dhe Hercegovinë. Aneksi 4 i saj është kushtetuta aktuale, që mbetet thelbësore për strukturën qeverisëse dhe ekuilibrat politikë në vend.
Marrëveshja ka ndihmuar edhe në proceset ushtarake më të gjera në Ballkan, duke përfshirë veprimin e NATO-s në Kosovë në 1999, që solli edhe pavarësinë e saj. Lufta në Bosnje Hercegovinë shkaktoi mbi 250.000 të vrarë e të plagosur, dhe miliona të zhvendosur.
Marrëveshja e Dejtonit i dha fund konfliktit, duke krijuar një shtet multietnik që synon të garantojë të drejta dhe siguri për të gjitha komunitetet e përfshira. Edhe pse është kritikuar shpesh këto 30 vite për krijimin e strukturave politike komplekse dhe shpesh joefektive, ajo mbetet ende si një model ndërkombëtar për ndërhyrjen paqësore dhe ndërtimin e marrëdhënieve demokratike pas konflikteve etnike.
Ngjarje të tjera të rëndësishme:
21 nëntor 1620 - 41 burra nga anija “Mayflower” nënshkruan Mayflower Compact, një marrëveshje themeluese për qeverisjen e kolonive të reja në Amerikë, duke hedhur themelet e bashkëqeverisjes në Anglinë e Re.
21 nëntor 1694 - Lindi filozofi dhe shkrimtari francez Volter, një prej figurave qendrore të Iluminizmit, i njohur për veprat e tij në fushën e mendimit politik dhe shoqëror.
21 nëntor 1791 - Napoleon Bonaparti u ngrit në gradën e gjeneralit dhe komanduesit të ushtrisë franceze, duke shënuar fillimin e karrierës së tij ushtarake dhe politike.
21 nëntor 1877 - Tomas Edison shpalli në publik shpikjen e fonografit, pajisjes së parë që mundësoi regjistrimin dhe riprodhimin e tingullit. Ky zbulim e revolucionarizoi teknologjinë muzikore dhe komunikimin.
21 nëntor 1964 - Përurohet ura “Verrazano Narrows” që lidh lagjet Bruklin dhe Steten Ajlend në Nju York. Në atë kohë ishte ura e varur më e gjatë në botë.
21 nëntor 1969 - Nënshkruhet marrëveshja ndërmjet presidentit amerikan Riçard Nikson dhe kryeministrit japonez Eisaku Sato për kthimin e Okinavës Japonisë në vitin 1972, por duke ruajtur të drejtën e SHBA-së për baza ushtarake pa praninë e armëve bërthamore.
21 nëntor 2002 - NATO ftoi Bullgarinë, Estoninë, Letoninë, Lituaninë, Rumaninë, Sllovakinë dhe Slloveninë të bashkohen në aleancë, duke shënuar një zgjerim të rëndësishëm të organizatës ushtarake perëndimore./Pamfleti
Lini një Përgjigje