FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Maksim Rakipaj me origjinë nga Përmeti, familja e të cilit kishte ndihmuar dhe mbështetur Luftën Antifashiste Nacionalçlirimtare, pasi mbaroi shkollën e Marinës në Vlorë, në vitin 1972 u emërua oficer në Marinën Tregtare, ku shërbeu me përkushtim derisa në vitin 1977 në vaporin “Durrësi” arrestohet dhe dënohet me 15 vjet burg politik, si pjesë e një “grupi”, ku bënte pjesë edhe kolegu i tij, Aladin Kapo, djali i vëllait të Hysni Kapos. Shkak për dënimin e tij ishte edhe biografia familjare. Pas përfundimit të luftës dy dajat e tij u dënuan me burg politik, gjyshi u shpall kulak dhe në vitin 1976 babai i tij u përjashtua nga partia. Maksi filloi të vuante dënimin në kampin e Ballshit dhe në vitin 1979 u transferua në kampin e Spaçit dhe më pas në kampin e Qafë Barit. Lirohet më 12 shtator 1984, duke përfituar ulje dënimi, nga amnisti. Pasi mbeti i papunë për një kohë të gjatë, me shumë mundime, u punësua si minator në minierën e Mzezetit, punoi deri në vitin 1991. Pas viteve 1991 filloi punë në administratën e Bashkisë së Durrësit, shërbeu deri në vitin 1997 dhe Pas kësaj, ai u kthye në Marinën Tregtare (kapiteni i fundit i anijes transoqeanike “Vlora”), derisa u largua nga Shqipëria për në Itali, (ilegalisht me gomone), ku aktualisht jeton prej shumë vitesh. Maksim Rakipaj që nga vitet 90 krahas punëve të ndryshme i është përkushtuar edhe shkrimit, si; poezi, prozë, trillim ose dokumentar, përkthime etj., duke botuar disa libra, si: "Profeti – Khalil Gibran", (përkthim nga anglishtja "Toena" 2003), "20 poezi dashurie dhe një këngë trishtimi", (përkthim nga spanjishtja, 'Toena' 2003), 'Alive after the shipwreck', (botuar nga ISKK, 2014), 'Bukowski – poezi', (përkthim nga anglishtja, 'ENEAS', 2015), 'Trilusa m'Tirône', ( përkthim nga italishtja, 'UEGEN', 2015), 'Antologjia e poezisë arabo-persiane' (përkthime në anglisht, 'UEGEN', 2015), 'Sonetet e plota të Shekspirit', (përkthim në anglisht, 'ADA' 2016') , ' Survivor' (roman autobiografik, '2 Lindje, 2 Perëndim' 2018), 'Nobelistët – antologji poetike, (UEGEN 2019), 'Himni i lumturisë' ('JOZEF' 2023), etj. Nga krijimtaria e z. Rakipaj, Memorie .al boton librin “Survivor” (botim në vitin 2022 nga Shtëpia Botuese “JOZEF” Durrës, me regji të z. Aurel Kaçulini), ku ka përshkruar jetën e tij në mënyrë kronologjike, ku pjesa kryesore është ajo e shërbimit ndaj dënimi në kampe e burgje, si dhe personazhe të ndryshëm, bashkëvuajtësit e tij që takoi në ferrin komunist etj.
Dikush takon veten…!
Në kampin e Ballshit kishte nga ata që kishin qenë pjesë e nomenklaturës së lartë të pushtetit komunist dhe ish-oficerë të lartë ushtarakë. Disa prej tyre i kam përmendur më parë, por jo të gjitha. Një prej tyre ishte Andon Sheti, ish-kreu i Inteligjencës Ushtarake Shqiptare, i dënuar me 15 vite burg. Kur e pyeta se pse u ndëshkua, ai u përgjigj: “Për dekoratat që më kanë bërë më parë, për shërbimet që kam kryer, duke rrezikuar jetën time”! Kur erdhi për herë të parë në kamp, dukej si një kufomë që mezi lëvizte; ishin pasojat e hetimit. Thuhet se gjatë hetimeve ai është sjellë në një arkivol për të fjetur.
Andoni nuk ka folur më parë për punën e tij, vetëm një herë më kujtohet se ka thënë: “Kur kujtoj disa gjëra tani, më vjen turp nga vetja. Unë besoja në punën time, në idealin tim, në betimin që kisha bërë për t'i shërbyer Atdheut. Vetëm tani e kuptoj që nuk i kam shërbyer Atdheut, por një sadisti kriminel. Ju nuk e dini kush është Enver Hoxha, por unë nuk mund të flas se ma heqin kokën…”!
Ruani përshtypjet më të mira për Andon. Kur e takova, sillej mirë: ishte një burrë i gjatë, me sy të kaltër, i qeshur, i veshur me kapelë ushtarake, me material të mirë. Ne e thirrëm atë; “Babi”, siç e thërrasin banorët e bregdetit të Himarës babain e tyre. Një ditë po i bëja kafe Andonit. Një tjetër ish-ushtar, i njohur si spiun komande, m'u afrua dhe më tha:
– Më bëj edhe mua një kafe, Maks, se e ke bërë mirë.
– “Nuk i bëj kafe askujt, qoftë edhe kafen time; Aladdin e bën dhe ma servir mua.”
– “Ooo, po, të shoh; i ke bërë kafe Andonit që rri si pasha…”!
– “Lëre mënjanë ‘Babin’. – i thashë – Kur 'Tata' do kafe dhe e kërkon nga unë, është një nder i veçantë për mua. Më fal, nuk je Andon Sheti”!
Andoni u kënaq nga përgjigja ime, por nuk foli. Ish-ushtari iku si i çmendur.
Një ditë në kampin e Ballshit pa dashje pa dashje një ngjarje që më bëri përshtypje. po shkoja në tualet; në hapësirën përballë tualetit kishte disa lavamanë të mëdhenj, ku të dënuarit lanin rrobat me dorë. Një i dënuar lante rrobat duke i fërkuar me sapun, ato 15 të gjithë kohës. E njihja, ishte në mëngjes dhe e quanin Pashk. Ai ishte një nga shahistët më të mirë në kamp. I vetmi që kishte mundur Zoin, shahist fieri? Pashka foli pak. Nuk ishim shumë miq bashkë, por njiheshim dhe përshëndeteshim me respekt.
Andoni doli nga banja dhe i tha Pashkut, i cili ishte me kokë poshtë mbi lavaman, duke larë rrobat: “Më jep sapunin që të laj pak duart?”. Pashku ngriti kokën dhe duke marrë sapun, i papërfunduar, iu përgjigj duke i dhënë sapunin: "Merre e përdore zoti Anton, po të mjafton, lëri ato duart!" Andoni e shikoi për disa çaste dhe u largua, pa marrë sapunin. Kur dola nga tualeti, Pasku ishte ende duke larë rrobat. I kërkova sapunin. Ai më dha copën e vogël që po përdorte: "Merre Maksin".
– “Pse e bëre këtë me Andonin? Më vjen keq që të ka ndodhur kur i ke thënë në fillim, sepse ai nuk është njeri i keq. Njerëzit kanë respekt për Andonin dhe shakaja jote iu duk e tepërt…”?!
– “Dy minuta derisa të mbaroj problemet dhe të flasim”.
Pashkët nuk vonuan. U ulëm diku dhe ai filloi: “Jam dënuar për arratisje, Maks. Nuk e dija për marrëveshjen e fshehtë, Enver-Tito, për t'ia kthyer të arratisurin tjetrit. Pashë diçka, por nuk e besova. Unë shkova në anën tjetër, në Jugosllavi, ose më mirë në Kosovë, më thanë. Kufitarët ikën pa më thënë, si këtu, si përtej kufirit. Por jugosllavët, dreqin ju, e di si, e morën lajmin për mua. Patën e nis kushdo, polici e civil, më pyet mua. Një herë më kapën. Dy javë burg atje, për kalimin e kufirit pa leje dhe mbrapa, me pranga, dorëzuar në krahun tonë, në kufi. Hetimi u krye në Tiranë. Nuk ja vlen te me kujtosh gjithe ato budallalleqe, nuk ke lidhje me mua agjenti i kujt je, perralla si kjo!
Pas një muaji hetuesi më vjen një ushtar. Më prezantoi: “Jam Anton Sheti, nga Disclosures. Unë do të bëj disa pyetje, të karakterit ushtarak, për vendet nga ku ke shkelur në Jugosllavi, për njësitë dhe bazat ushtarake që ke parë atje, lëvizjen e trupave dhe pajisjeve ushtarake... etj. Ai më tha se përgjigjet unë do të jepja nuk do të ndikonte në dënimin tim, as për mirë as për keq. "Jo ditë burgu, nuk mund t'i zvogëloj - më tha ai - ose t'i shtoj." Unë iu përgjigja pyetjeve tona, një nga një. Unë them se ai ishte ngopur me përgjigjet e mia. Kur mbaroi, më bleve një kafe dhe një cigare dhe po bisedonim. Kur u ngrit në këmbë, më tha: 'Më erdhi keq për ty, sepse dukesh një djalë shumë inteligjent. A mund të më thuash pse deshe ta tradhtosh Mëmëdheun?!
'Jo', prita, 'nuk e tradhtova vendin tim. Dhe pastaj kush jam unë që e tradhtova…?! Nuk është atdheu im, një vend ku nuk guxoj as të marr frymë, zoti Anton! Kur Antoni më goditi në fytyrë. Sytë m'u zgjuan, kishte shumë besime…! Kjo është puna e sapunit me Antonin. Thashë shumë, a…?! Ndoshta ke të drejtë, sa kohë e ke që e vozis këtu në kamp, më duket burrë i gjatë…”!
Kam takuar edhe Andonin. Më tha të njëjtat fjalë, si Pashkët. Përveç kësaj, Andoni ka mbetur i shokuar nga ky takim. Kishte takuar ish-Andon Shetin…!
Xhafer Shehu dhe të tjerë…
E kuptoj që është e vështirë të shkruash kujtimet e një periudhe kur nuk mbaje ditar, kur ishte e rrezikshme të mbash ditar. Kur ndoqa shkollën e Marinës në Vlorë, mbaja një ditar; edhe kur fillova punën si oficer në Marinën Tregtare, vazhdova ditarin tim. Fatmirësisht, disa muaj para arrestimit, e preva në copa dhe e hodha në det. Ndodhi një natë, kur kisha detyrë 24 orë në anije, atë natë porti nuk solli punëtorë për turnin e tretë dhe unë pas mesnate, me shishen e konjakut përpara, fillova të lexoja ditarin tim. shkoi deri në fund. Pa e ditur, kisha filluar të shkruaj shënimet e fundit, i kujtoj sikur i kam shkruar tani: “Po rastësisht, ky ditar t'i bjerë në dorë dikujt tjetër, dhe ky tjetri të jetë spiun?!
Dhe nuk kam pse të ankohem, sepse ditari është në vetvete një denoncim! Nuk është për t'u habitur, mund të ndodhë edhe: jam shumë i pakujdesshëm! Më duhet të marr masa, sa më shpejt të jetë e mundur! Mirë, çfarë masash? Hidhe në det, gomone!…dhe sapo shkrova fjalën e fundit, e preva në copa dhe e hodha në det. Por gjithsesi burgut nuk i shpëtova. Dhe në burg nuk ishte ide e mirë të mbash ditar Burgu që ndërtuam nuk ishte i njëjtë me burgun që ai ndërtoi, le të themi Mandela, apo Vaclav Havel, me të gjitha kushtet, radio, TV, shtyp (edhe të huaj). intervista me gazetarë të huaj. Zyhdi Morava intervistoi presidentin çek Havel; siç më tha miku im Zyhdi, kur mbaroi intervista dhe po pinte me nikoqirin Havel, i tha Havelit: – “Burgu që ndërtuat, zoti Havel, nuk krahasohet me burgjet politike shqiptare”!
“Ju jeni heronj”, – tha Havel, – “vetëm nazistët, ndoshta, u afrohen komunistëve shqiptarë për nga mizoria”!
Kështu bëri Nelson Mandela, 28 vjet burg, në Afrikën e Jugut. Por Maliqin, Burrelin, Spaçin etj nuk e kam gjykuar, 28 vite burg ka bërë edhe i ndjeri Xhemal Lile. Nuk e dekoruan Xhemalin. Nuk i dhanë asnjë çmim. Por policët e shtetit “demokratik” e rrahën, e gjakosën pa mëshirë dhe e nxorrën zvarrë nga greva e urisë në vitin 1995 në Durrës. Ai hyri në grevë urie me disa të tjerë, për të sensibilizuar opinionin publik dhe qeverinë “demokratike”, për dëmshpërblimin e të dënuarve politikë. Pak vite më vonë, në të njëjtat kushte, një tjetër do të digjej i gjallë, në mes të Tiranës.
Sepse kërkonte një dëmshpërblim të dobët, atë pak që na kanë caktuar vetë deputetët e “nderuar”. Prandaj po i shkruaj këto kujtime. Që vuajtjet tona të mos harrohen, se po harroheshin, nuk është çudi që të përsëriten! Më vijnë në mendje plot miq e të njohur dhe sikur më thonë: “Pse nuk shkruan edhe ti për mua”?! "Po mua, a më harrove?" – më duket se dëgjoj zërin e të mirës Xhafer Shehu, fqinjit tim, i cili pasi kaloi gjithë jetën duke tharë kënetat e Shqipërisë, në prag të pensionit u fut në burg; akuza e vazhdueshme për “agjitacion dhe propagandë, për minim dhe përmbysje të pushtetit popullor”.
“Ç’punë kam unë me minat”, – tha i shkreti Xhafer, – “Vetëm kënetat thara”! Në kundërpërgjigje të këtij “guximi dhe pafytyrësie” erdhën shqelmat dhe grushtet e kriminelëve Kopi Niko dhe Kapllan Shehu, kur Xhafer Shehu nuk peshonte as 50 kilogramë. Kur doli nga burgu takoheshim shpesh bashkë, në vitet 85 e tutje. Kur e pyeta; “Hej Xhafe, çfarë po bën?!…ai më përgjigjet me atë humorin e tij: “Çfarë po bëj?! Unë merrem me dashurinë! Po, jo me dashurinë që merreni ju të rinjtë, jo, unë merrem me ‘ma morët’, ‘ma morët’ presh, a morët tollon mishi, e morët bukë”?! Në varrimin e tij, gjithë Shkozeti i Durrësit, se arkivolin në krahë e ka çuar në varreza.
Unë nuk do t'ju harroj miq dhe miq të burgut, madje mund t'i kem harruar edhe emrin e disave, dhe në çdo burg ishim mbi 1000 veta! Do të përpiqem të mbaj mend sa më shumë që të mundem…! Por tani mbyll gojën, jam në kampin e Ballshit, në '78.
….Dr. Nuri Sollaku u thirr për të komunikuar me grupin e inxhinierëve të naftës për fatin e vëllait të dënuar me pushkatim. Ka shumë shpresa se i kanë falur jetën. “Jo se është vëllai im”, tha dr. Nuriu, “por është një njeri i mrekullueshëm, as miza nuk i ka bërë asnjë të keqe në jetë…”! Të gjithë ulen dhe shikojnë doktor Nuri Sollakun, kur ai hyn në kamp. Ai shtrëngon në gjoks disa rroba të vjetra, të cilat herë pas here marrin erë. Kur ngre kokën, sytë e tij duken edhe më të mëdhenj përmes thjerrëzave të rrumbullakëta të syzeve. Shfaqet një pikë loti. Vetem nje…!
Barcoleta dhe përralla me piper
Herën e fundit burgu solli një djalë nga Durrësi, Bashkim D. Ai ishte oficer kimik i Sindikatës; e dënuan me 8 vjet, për agjitacion e propagandë, për atë që thoshte për kinezët. Është kulmi i absurditetit; ai u arrestua kur miqësia me Kinën ishte ende në lulëzim dhe u dënua kur ajo "miqësi e palëkundur" kishte marrë fund. Dikur, Kina e madhe, siç deklaronte Enver Hoxha, nuk do të njihte kufijtë e vendeve, për t'i ardhur në ndihmë Shqipërisë, e cila e vetme po ndërtonte socializmin në Evropë. Tani nuk kishte më “dy luanë”, siç këndonin rapsodët: “Sot bota ka dy luanë / një Azi, një Evropë”; ose: “Enver Hoxha dhe Ma Ce Duni / janë si bukë e brumë”…! “Luani” i Azisë vdiq dy vjet më parë, kur ishte ende “shok i ngushtë” me “luanin” e Evropës. Për atë “luan” vajtuam një javë në Shqipëri!
Tani, “luani” i Gjirokastrës thotë në kujtimet e tij, për Kinën dhe Maon, se ata janë dhe kanë qenë revizionistë. Kur Enveri, në mënyrë miqësore, vëllazërore, u sugjeroi një herë shokëve kinezë që të fusin një kokë plumbi në Teng Hsiao Ping, Mao u përgjigj: “Jo, se kokat e njerëzve nuk janë koka qepe”! (Por, rreth 60 milionë kokë, jo qepë, i kishte rrëmbyer shoku Mao)
Kaq budalla, ishte ky Mao!? Si një qepë e vogël, më falni, kokat e njerëzve, atje është Kina! Qepa, në fund të fundit, ka një vlerë, por koka e njeriut, çfarë vlere ka ajo…!?
Kur lexoj sharjet e “Dullës” (Enverit), te “Shënime për Kinën”, më vjen drithërimi. Edhe koka e Bashkim D., sa vlera ka?! Unë do të bëj disa vite burg, që të vijnë në vete! Nuk e mbani mend Bashkimin; ai ende qesh dhe tregon batuta, dhe jo vetëm me kinezët. Unë dhe ata që shoqërohen me mua e duam Bashkimin, ai na mban gjallë. Dikush më thotë se Bashkimi ka filluar të shoqërohet me njëfarë Izet P., i cili sapo është kthyer nga një “turne” si spiun birucë. “Thuaji Unionit të ketë kujdes, se IP është qeni bir qeni”. Sindikata kundërshton: “Jo”, na thotë ai, “Unë. ai nuk është spiun, më dëgjoni, nuk ka qenë në biruca, si spiun, ka qenë në një mision special. Por nuk mund t'ju them pa lejen e tij. Shkoj ta takoj dhe pastaj flasim”!
Po kjo bisedë?! Sot pasdite, kur jam me Aladinin, vjen Bashkimi dhe na thotë: “Kam biseduar me I., më tha se; Mund t'ju them diçka, por vetëm Aladinit, jo Maksit”! Jam dakord, fundi Aladdin, do të më tregojë gjithçka. Dhe në të vërtetë, pas disa orësh, Aladdin vjen dhe më tregon gjithçka që i ka thënë Unioni:
– “Ky I., pasi ka qenë shok i shkollës së mesme, me zv.ministrin e Brendshëm, Agron Tafa. Agroni dërgoi ta merrnin nga kampi dhe u takuan në zyrën e tij në Tiranë: “Të thirra për një problem që shqetëson Partinë. Jo, prisni, ju lutem. Më dëgjoni deri në fund… e bën për tallje të shoqërisë që kishim në shkollë të mesme. Nuk ke nevojë të më thuash, e di që nuk të pëlqen komunizmi dhe Partia e Punës, por po të kërkoj të më ndihmosh. Si një mik. Për të ndihmuar, disa djem të mirë, që i dini, i keni atje në Ballsh. Kush janë ata? Një prej tyre është Aladin Kapo. Ne do t'i ndihmojmë ata, apo jo? Mendoni për këtë. Sonte do të flini në hotel “Dajti”; ju keni dhomën tuaj. Aty do të gjesh çdo gjë që të duhet: rroba, këpucë, para etj., më përgjigjesh nesër. Aaa, prano menjehere? Te lumte!
Më dëgjo me kujdes. Shoku Hysni Kapo, i shqetësuar për arrestimin e nipit, shkon drejt e te shoku Enver. “Dua të sqaroj rastin e nipit tim, shoku komandant”, i tha ai. Kadri Hazbiu më thotë se ai dhe shokët e tij janë arrestuar vetëm se dyshohet se kanë lidhje me agjencitë e huaja. Për të sqaruar këtë dyshim; nëse është e vërtetë, do ta vras me dorën time… në të kundërtën, kërkoj që ai dhe miqtë e tij të lirohen menjëherë”. Shoku Enver i premtoi se do ta zgjidhte këtë problem. Manushi ngarkoi Myftiun dhe ai më thirri mua. Pra: Enveri, Manushi, unë dhe ti e dimë këtë bisedë.
Mehmeti dhe Kadriu, ABSOLUTISHT JO! Ky është porosia që kam nga miku im Manush. Nesër vjen në Tiranë një delegacion ekonomik jugosllav. Në delegacion është edhe një oficer i UDB-së, quhet Franko, me origjinë italiane, i cili jeton në Rijekë të Jugosllavisë. Dyshimi i Kadriut është se kolonel Franko, i cili dyshohet se ka punuar si elektricist në bankën e të akuzuarve të Rijekës, i ka rekrutuar këta djem kur anija “Durrësi” ishte aty për riparime. Pse të zgjodha ty për këtë detyrë?
Për dy arsye: së pari, ju e dini shumë mirë italishten; së dyti, ruhet konfidencialiteti. Oficerët tanë të Sigurimit janë të regjistruar në UDB...atëherë do ta merrte vesh edhe shoku Kadri, po të të ngarkoja unë këtë detyrë, ndonjë oficer Sigurimi…! Ju do të jeni shoqëruesi dhe përkthyesi i Frankos. Shkoni në hotel tani pushoni se nesër keni punë. Duhet të futesh në zemrën e Frankos, ta thyesh atë dhe ta bësh atë të të thotë të vërtetën. Le t'i nxjerrim ata djem nga burgu, është mëkat, janë familje të mira”!
Këto i kishe treguar Bashkimit, Aladin. Ne e plakojmë për një kohë të gjatë. Shumë e mirë për të qenë e vërtetë. Sa më shumë të mendojmë për këtë, aq më shumë dyshime kemi. E gjithë kjo përrallë shembet, nëse vërtetojmë se I. nuk di italisht, përndryshe si do të merrej vesh me Frankon?! Të gjithë e njohim Frankon, elektricistin e bankës së Rijekës. Vendosa të pyes Nikoll Dakën nëse ky I. dinte italisht, sepse i kam parë disa herë bashkë. Nikolla qesh kur e pyes. “Është në leksionin nr. 2, më thotë, nesër do të mbaj leksionin nr. 3.”!
Pra, e gjithë kjo është një përrallë. Po pse po na e ideojnë këtë lojë?! Natyrisht, ata po na përgatisin një kurth. Në lojë janë shumë emra të rëndësishëm: Hysni Kapo, Mehmet Shehu, Kadri Hazbiu etj. Dikujt po i përgatit varri. Çfarë kanë me ne, nuk u ngopën, dhe që na dhanë gjithë këto vite burg?! Çfarë duhet të bëjmë, si të shpëtojmë nga kjo rrëmujë?! Duhet t'i hapim mirë sytë; të vrasin, kot. Vampiri tha, për të, një kokë qepë vlen më shumë se një kokë njeriu…! /Memorie.al
Lini një Përgjigje