FLASH
Shkruar nga Spyros Sideris
Perché il malcontento sociale nella regione non riesce a produrre una rotazione politica e come mai coloro che sono al potere stanno trasformando il controllo dello Stato in un'arma elettorale, sfruttando la frammentazione dell'opposizione e l'asimmetria istituzionale per dettare le condizioni di stabilità...
Nella maggior parte dei paesi dell'Europa sudorientale, il predominio politico dei partiti al potere non si spiega solo con la loro popolarità o efficacia. È sempre più spiegato attraverso un duplice meccanismo.
Da un lato, abbiamo un'opposizione frammentata in molteplici centri, spesso incapace di produrre una narrazione unitaria e un'alternativa credibile al potere. Dall'altro, governi che trasformano la "governance" stessa in un vantaggio elettorale, utilizzando il controllo istituzionale, il potere amministrativo e l'agenda statale come acceleratori della riproduzione politica.
La combinazione di queste due tendenze produce qualcosa di più strutturale di una semplice congiuntura politica: uno squilibrio nel gioco politico, in cui la rotazione del potere diventa più difficile non perché "non ci siano elezioni", ma perché il campo di gioco diventa asimmetrico.
Naturalmente, questo non è identico in ogni Paese. Tuttavia, il modello riemerge dalla Grecia alla Serbia e dalla Bulgaria alla Turchia, in forme diverse ma con un risultato comune: il malcontento sociale non si traduce facilmente in una proposta politica coerente di cambiamento.
In Grecia, la frammentazione dell'opposizione dopo le sconfitte elettorali del 2023-2024 si è riflessa nella disunione, nello spostamento di figure chiave e in un più ampio riallineamento delle forze, dove il centro di gravità si sposta costantemente e dove non emerge un egemone stabile all'interno del campo dell'opposizione.
Ciò riduce la capacità di concentrare il malcontento sociale in un unico polo antigovernativo e consente al governo di Kyriakos Mitsotakis di investire politicamente nel dilemma "stabilità o avventura", che diventa più impellente quando l'altra parte è caratterizzata da frammentazione e incertezza su chi potrebbe governare domani.
In Macedonia del Nord, il quadro è più "verticale": il governo emerge con un forte vantaggio, mentre l'opposizione fatica a generare slancio per il cambiamento politico. La vittoria del VMRO-DPMNE alle elezioni locali del 2025, con il predominio in un gran numero di comuni e nella capitale, ha rafforzato la sensazione di una corrente politica dominante.
Nel frattempo, le analisi di quest'anno descrivono un panorama politico in cui il governo rimane ampiamente immune alle pressioni elettorali per tutto l'anno. In assenza di uno sfidante forte e unito, la "governance" non è più semplicemente una capacità manageriale: diventa capitale politico e un meccanismo di controllo dell'agenda politica.
Në Kosovë, opozita është në thelb e fragmentuar për shkak të natyrës së sistemit politik dhe vijave historike të thyerjes, me parti që mund të bashkëpunojnë taktikisht, por rrallë formojnë një front strategjik të unifikuar për një qeverisje të qëndrueshme.
Pasiguria politike pas cikleve të njëpasnjëshme zgjedhore dhe vështirësitë në formimin e mazhorancave parlamentare janë dokumentuar vazhdimisht, ndërsa mosmarrëveshjet mbi trajektoren qeverisëse të Albin Kurtit dhe marrëdhëniet me partnerët perëndimorë ushqejnë më tej “thyerjen” e linjës opozitare.
Në një kontekst të tillë, pushteti qeveritar përkthehet shpesh në kontroll mbi ritmin dhe kohën: kush mund t’i rezistojë konsumit politik, kush menaxhon krizat dhe kush prezantohet si aktori i vetëm i aftë për të mbajtur institucionet funksionale.
Në Serbi, mekanizmi i dyfishtë është i dukshëm në formën e tij më të ashpër: mobilizim dhe protestë e fortë shoqërore, por në të njëjtën kohë një sistem politiko-institucional i cili karakterizohet nga një përqendrim i pushtetit, dominimi i mediave dhe kontrolle e ekuilibra të dobët nën Aleksandar Vuçiçin.
Protestat e fundit studentore tregojnë se “temperatura politike” mund të jetë në rritje, megjithatë kjo nuk përkthehet automatikisht në një kërcënim elektoral të bashkuar, veçanërisht kur opozita dështon të pajtohet për një projekt të përbashkët qeverisës.
Qeveria kontrollon kornizën brenda së cilës përcaktohet se çfarë është “realiste” dhe çfarë përfaqëson “kaosin”. Bullgaria ilustron një variacion të të njëjtit model, ku mbijetesa politike lidhet me aleancat, krijimin e partive të reja dhe influencën institucionale. Zhvillimet në fund të vitit 2025 theksuan pikërisht këtë pikë fërkimi: kur një segment i rëndësishëm i shoqërisë percepton se pushteti është një rrjet influence i përqendruar rreth individëve dhe mbështetjes parlamentare.
Emrat e Boyko Borissov dhe Delyan Peevski citohen shpesh si simbole të kësaj qëndrueshmërie. Në një mjedis të tillë, “qeverisja” bëhet një instrument për menaxhimin e buxheteve dhe përcaktimin e kushteve të stabilitetit.
Në Rumani, loja politike zhvendoset nga “kush ka programin më të mirë” te “kush mund ta mbajë sistemin në këmbë”, një fushë në të cilën qeveria nxjerr një avantazh strukturor përballë një opozite të zhurmshme por jo bindëse.
Turqia është ndoshta rasti më emblematik se si fragmentimi i opozitës mund të përforcohet nga përçarjet e brendshme dhe presioni institucional. Ndërsa ekzekutivi ka përqendrim të lartë pushteti, partia kryesore opozitare, CHP, është përballur me akuza për parregullsi në kongresin e saj, gjë që zbeh besimin dhe e vështirëson krijimin e një fronti të bashkuar rezistent ndaj Erdogan.
Përfundimi që del, është se në shumë vende të Ballkanit, beteja zgjedhore bëhet në dy nivele: në nivelin e programeve, por edhe në nivelin e mekanizmave institucionalë (qasja në agjendë, burime dhe media). Kur ky nivel i dytë anon nga pushtetarët dhe opozita mbetet e ndarë, “qeverisja” bëhet një armë strukturore.
La sfida resta quella di garantire una vera concorrenza, in cui il controllo sulle leve dello Stato non diventi un mezzo per riprodurre il predominio politico. Senza un rafforzamento dei controlli e degli equilibri, la "stabilità" rischia semplicemente di consolidare gli squilibri del sistema. / A cura di un opuscolo dell'"Independent Balkan News Agency"
Lini një Përgjigje