FLASH
Shkruar nga Salvatore Zecchini
Pavarësisht angazhimit të tyre ndaj një traktati që synon të krijojë një bashkim ekonomik dhe monetar, vendet e eurozonës nuk kanë arritur kohezionin e qëllimit që u lejon atyre të veprojnë si një entitet i vetëm.
Rëndësia e dollarit në skenën botërore, do të ndikohet ndoshta negativisht nga aventurizmi i politikave të presidentit Trump, por dobësimi i rolit të tij nuk do të çojë në një epërsi të euros në të ardhmen.
Në një dalje të fundit për mediat, presidentja e Bankës Qëndrore Evropiane, Christine Lagarde, bëri një deklaratë të fortë: ky moment ndryshimesh të mëdha, është rasti kur euro duhet të shndërrohet në monedhën kryesore të botës. Edhe guvernatori aktual i Bankës së Italisë, është angazhuar në promovimin e rolit global të euros. Në një fjalim në janar 2024, ai shpjegoi pse është e rëndësishme të punohet që euro të ketë një rol ndërkombëtar. Referenca kryesore bazohet tek avantazhet që sjell, të cilat i tejkalojnë kostot e nënkuptuara të ruajtjes së këtij statusi.
Ndër avantazhet, spikat e drejta e senjorazhit, e cila lejon qasje në mallra dhe shërbime vetëm duke prerë një monedhë të kërkuar nga vendet e tjera si një rezervë vlere e pranuar ndërkombëtarisht. Kësaj i shtohet edhe ulja e kostove të operacioneve monetare, krahasuar me alternativën e konvertimit të monedhës kombëtare në monedhën rezervë. Këto shoqërohen nga “privilegji” i të qenit në gjendje të financohesh me një kosto më të ulët, se sa ajo e vendeve që nuk kanë një monedhë rezervë. Disa analiza që përqendrohen në rolin global të dollarit amerikan, vlerësojnë se kostoja e emetimit të letrave me vlerë të Thesarit të SHBA-së është lehtësuar midis 30-70 për qind falë senjorazhit të dollarit.
Por përfitimet shtrihen përtej fushës financiare, pasi vendi emetues i monedhës mund ta ushtrojë këtë privilegj për të ndikuar edhe tek marrëdhëniet me të tjerët. Por për t’i gëzuar këto përfitime, ai duhet të pranojë ndryshueshmërinë e flukseve të kapitalit që kushtëzon likuiditetin në sistemin e tij, si dhe të mbajë një politikë ekonomike të orientuar drejt stabilitetit makroekonomik dhe jo rritjes ekonomike.
Në përgjithësi, besohet se përfitimet i tejkalojnë kostot, prandaj është e përshtatshme të krijohet një monedhë e kërkuar nga vendet e tjera, si pjesë e rezervave të tyre të vlerës. Euroja nuk e ka arritur ende këtë status, pavarësisht se ka disa karakteristika që e bëjnë kandidate për këtë rol. Pjesa e euros në portofolet e bankave qendrore, është luhatur në nivelin 20 për qind që nga viti 2015 (19.8 për qind vitin e kaluar), ndërsa dollari e ka ruajtur rolin e tij dominues, pavarësisht se pjesa e tij ka rënë nga 72 për qind në vitin 2000, në 58 për qind vitin e kaluar.
Për më tepër, roli ndërkombëtar i një monedhe, matet në bazë të treguesve të shumtë, dhe jo vetëm në funksionin e saj rezervë, pasi ajo mund të kryejë edhe funksione të tjera. Kështu, mund të përdoret në tregti, për pagesat ndërkombëtare, për hedhjen në treg të obligacioneve jashtë eurozonës, për dhënien e kredive jashtë eurozonës, për depozitat bankare në pjesën tjetër të botës, si dhe tek operacionet e këmbimit valutor.
BQE-ja ka ndërtuar një tregues, që i integron funksionet e ndryshme në një indeks të vetëm të incidencës në sistemin global. Rezultati është se euro, nga maksimumi prej 24 për qind i arritur në vitin 2008, viti i fillimit të krizës financiare globale, ra në minimumin prej 17 për qind në vitin 2016, për t’u ringritur në rreth 19 për qind në vitet në vijim. Mbi këtë bazë, euro përfaqëson monedhën e dytë më të rëndësishme në sistemin ndërkombëtar, dhe roli i saj nuk është dëmtuar nga shfaqja e monedhave të tjera. Gjithsesi konkurrenca është një konstante në funksionimin e këtyre tregjeve, dhe bazohet në faktorë të ndryshëm, në të cilët ndërhyjnë edhe variablat gjeopolitike dhe inovacionet financiare. Për shembull, sanksionet kundër Rusisë pas fillimit të luftës kundër Ukrainës, i kanë detyruar vendet jo-pjesëmarrëse, të përdorin rrjete alternative monetare dhe pagesash. Kina e shfrytëzoi shpejt këtë mundësi, duke krijuar një sistem pagesash ndërbankare (CIPS).
Shembulli i saj u ndoq nga vende të tjera me ekonomi në zhvillim, të cilat kanë përdorur sistemet e pagesave në monedhat lokale. Këto infrastruktura të reja, e kanë lejuar renminbin kinez që të zërë rreth 5 për qind të volumit në pagesat ndërkombëtare. Një konkurrent i ri është shfaqur edhe me zhvillimin e kriptomonedhave, të cilat lejojnë pagesa të menjëhershme dhe me kosto minimale. Prandaj, për ta zënë vërtet një rol global kryesor, euro duhet të ketë kriteret që ende i mungojnë.
Sa i përket aseteve, ajo mund të përfshijë një ekonomi të madhe, tregje të hapura kapitali, një prirje të fortë për tregti ndërkombëtare, një industri financiare të zhvilluar dhe konvertueshmëri të jashtme si për llogaritë rrjedhëse ashtu edhe për ato kapitale të bilancit të pagesave. Eurozona ka një nivel relativisht të lartë teknologjik, një kapacitet të dukshëm prodhimi si dhe gjeneron flukse të konsiderueshme kursimesh që investohen në ekonomi të tjera. Sjellja monetare, bazohet në stabilitetin e çmimeve. Deficiti i financave publike të vendeve anëtare është më i ulët, në raport me PBB-në, se sa ai i buxhetit federal amerikan (89 përkundrejt 126 për qind), dhe parimet e sundimit të ligjit janë vendosur prej kohësh. Edhe besueshmëria e institucioneve të saj gjyqësore, ofron garanci për mbrojtjen e të drejtave ekonomike kundër pushteteve shtetërore. Por ky grup nuk dukej aq i mjaftueshëm në sytë e operatorëve jo-evropianë, deri në pikën sa t’i caktohej një rol si një alternativë e rëndësishme ndaj dominimit të dollarit.
Rënia e peshës së dollarit, nuk shpjegohet me përparimin e euros, por me atë të monedhave dhe rrjeteve alternative të pagesave të vendeve në zhvillim, të udhëhequra nga Kina. Disa faktorë e dobësojnë rëndësinë e euros në sistemin ndërkombëtar të pagesave dhe monedhave. Para së gjithash, vetë fakti që në themelet e euros nuk ka një shtet të vetëm që përfaqëson forcën e saj, por një traktat të thjeshtë. Anëtarët e zonës, mund ta denoncojnë në çdo kohë këtë traktat dhe të tërhiqen, megjithëse me një kosto të lartë për shkak të largimit nga BE-ja.
Pavarësisht angazhimit të tyre ndaj një traktati që synon të krijojë një bashkim ekonomik dhe monetar, vendet e eurozonës nuk kanë arritur kohezionin e qëllimit që u lejon atyre të veprojnë si një entitet i vetëm. Ndaj, ato veprojnë si një grup i madh vendesh, që duhet të arrijnë një konsensus sa herë që janë në rrezik zgjedhje të gjera. Dhe ky konsensus, arrihet shpesh përmes kompromiseve minimale që kufizojnë efektivitetin e veprimit. Po ashtu, ato nuk janë në gjendje të shprehin përmes veprimit të përbashkët një forcë politike dhe ushtarake, me të cilën pjesa tjetër e botës duhet të përballet në kohë krize dhe që vepron si një fortesë për forcën e euros.
Përballë krizave globale ekonomike dhe gjeopolitike, dollari konsiderohet një strehë e sigurt, sepse pas forcës së tij globale qëndron një fuqi ushtarake dhe politike. Kështu ndodhi me paundin britanik në shekullin XIX dhe dollarin në shekullin XX.
Në fushën ekonomike, zona e euros shkëlqen sa i përket stabilitetit makroekonomik, por që nga hedhja në treg e euros, ajo ka mbetur prapa SHBA-së, Kinës dhe ekonomive të tjera aziatike në rritjen e të ardhurave kombëtare. Me ritmin aktual të zgjerimit prej rreth vetëm 1 për qind në vit, duket se ajo ka hyrë në një fazë të zgjatur stanjacioni. Kontribuesit kryesorë janë rënia demografike dhe plakja e popullsisë, e kombinuar me progresin e ngadaltë të produktivitetit për punonjës. Tendenca për të mbirregulluar aktivitetet ekonomike, së bashku me ndërhyrjen e tepërt të burokracisë, tentojnë që të pengojnë frymën e iniciativës sipërmarrëse, duke sjellë vonimin e hyrjes në treg të kompanive të reja.
Por dobësia më e madhe e euros, është mungesa e integrimit të tregjeve financiare kombëtare në një strukturë të vetme, të qeverisur nga të njëjtat rregulla, të hapur për investitorët dhe bizneset nga brenda dhe jashtë grupit të vendeve anëtare.
Fragmentimi financiar, e privon euron nga shtylla e një tregu kapitali që ka të njëjtën gjerësi, thellësi, likuiditet dhe qëndrueshmëri si ai amerikan. Një pengesë tjetër për integrimin financiar, ka të bëjë me mungesën e plotë të Unionit Bankar.
Për të gjitha këto arsye, rëndësia e dollarit në skenën botërore ndoshta do të ndikohet negativisht nga aventurizmi i politikave të presidentit amerikan, por zbehja i rolit të tij nuk do të çojë në një epërsi të euros në të ardhmen./Përshtati "Pamfleti" nga “Formiche”
Lini një Përgjigje